Bilindiği üzere, Cumhurbaşkanlığı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına 16 Ekim 2023 tarihinde sunulan On İkinci Kalkınma Planı esas alınarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, 7739 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylanmış ve 25.10.2023 tarihli ve 32350 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır[1].
Mali piyasaların mevcut durumu ve hedefleri ile ilgili olarak, mezkûr 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında yer alan hususlar aşağıda verilmektedir.
1. Mali Piyasalar: Mevcut Durum
Finans sektörünün toplam aktif büyüklüğü, Haziran 2023 itibarıyla 23,4 trilyon Türk lirası (TL) olarak gerçekleşmiş olup aktiflerin gayrisafi yurtiçi hâsılaya (GSYH) oranı yüzde 121,9 olmuştur. 2022 yılı sonuna göre bankaların sektör paylarında sınırlı düşüş görülürken sigorta ve emeklilik şirketleri ile portföy yönetim şirketlerinde artış yaşanmıştır. Aracı kurumlar ve yatırım ortaklıkları dışındaki finansal kuruluşların aktif büyüklüklerinin GSYH’ye oranları ise artış göstermiştir.
Tablo 1: Finansal Sektör Kuruluşlarına Dair Bazı Göstergeler
1.1. Bankacılık
Ağustos 2023’te bankacılık sektöründe 35’i mevduat, 16’sı kalkınma ve yatırım, 6’sı ise katılım bankası olmak üzere toplam 57 banka faaliyet göstermektedir. Ağustos 2023 itibarıyla bankacılık sektörünün toplam aktif büyüklüğü TL bazında yıllık yüzde 60,1 artarak 20,3 trilyon TL, dolar bazında ise yüzde 9,1 artarak 762 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Ağustos 2023 itibarıyla yerli özel bankalar sektör aktiflerinin yüzde 28,7’sini, yabancı özel bankalar yüzde 25,4’ünü, kamu bankaları ise yüzde 45,8’ini temsil etmektedir. Bir önceki yılın aynı ayına göre özel bankaların payında azalış, kamu bankalarının payında artış görülmüştür. Fonksiyonel gruplar bazında kalkınma ve yatırım bankalarının payı azalırken katılım bankalarının payında artış olmuştur. Buna göre, mevduat bankaları sektör aktiflerinin yüzde 85,9’unu, katılım bankaları yüzde 8,6’sını, kalkınma ve yatırım bankaları ise yüzde 5,6’sını temsil etmektedir.
Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi Ağustos ayında önceki yılın aynı ayına göre yüzde 56,9 artarak 10,5 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Kredilerin türlerine göre dağılımına bakıldığında toplam kredi hacminin yüzde 46,1’i kurumsal kredilerden, yüzde 27,9’u küçük ve orta büyüklükte işletme (KOBİ) kredilerinden, yüzde 13,8’i tüketici kredilerinden ve yüzde 12,2’si kredi kartlarından oluşmaktadır. 2022 yılı Nisan ayından bu yana izlenen hedefli kredi politikası sonucunda kurumsal kredilerin payı azalırken KOBİ kredilerinin payı artış kaydetmiştir. 2023 yılı Haziran ayından bu yana para politikasında kademeli faiz artışları ve makro ihtiyati politikalarda sadeleşme süreci yürütülmektedir. Atılan adımlar neticesinde kredi piyasasının işlevselliğinin arttığı ve kredi artış oranlarının daha dengeli bir patikaya geldiği gözlenmektedir.
Kredilerin tahsili gecikmiş alacak (TGA) oranları 2019 yılsonundan bu yana düşüş eğilimindedir. Kredi büyümesindeki güçlü seyre karşın TGA bakiyesine geçişlerin ılımlı seyretmesi ve kurlarda yaşanan yukarı yönlü hareketler, tahsili gecikmiş alacakların toplam krediler içerisindeki payının gerilemesine yol açmaktadır. Böylelikle, Ağustos 2022’de yüzde 2,4 olan TGA oranı Ağustos 2023’te yüzde 1,6’ya gerilemiştir. Söz konusu oran ticari kredilerde yüzde 1,7, tüketici kredilerinde yüzde 1,9 ve kredi kartlarında yüzde 1,1 seviyesinde bulunmaktadır.
Bankaların temel fon kaynağı olan mevduatın toplam kaynaklar içerisindeki payı Ağustos 2023’te önceki yılın aynı dönemine göre artarak yüzde 63,6’ya yükselmiştir. Bu artışta en önemli etken 2021 yılsonunda devreye alınan kur korumalı mevduat (KKM) uygulamasıdır. KKM bakiyesi Ağustos sonu itibarıyla 3,3 trilyon TL’ye ulaşmış olup toplam mevduat içerisindeki payı yüzde 28 civarındadır. Banka bilançolarında TL kaynakların payının artması ve TL kredi talebinin öne çıkması nedeniyle ihraç edilen menkul kıymetler ile yurt dışından sağlanan kredilerin payındaki gerileme eğilimi devam etmiştir.
Bankacılık sektörünün uzun vadeli likidite pozisyonuna ilişkin temel göstergelerden biri olan kredi/mevduat oranı Ağustos 2023’te tüm sektör için yüzde 80,8’e gerilemiştir. 2021 yılı son çeyreğinde yüzde 100 seviyesinin altına inmiş olan kredi/mevduat oranındaki gerileme eğilimi, mevduat artışının kredi artışından daha güçlü seyretmesinin etkisiyle devam etmektedir. Bu oran, Türk lirasında yüzde 95,1 ve yabancı parada yüzde 61,4 seviyesindedir. Söz konusu oran, mevduat toplama yetkisi bulunmayan kalkınma ve yatırım bankaları hariç tutulduğunda yüzde 75,5 olarak gerçekleşmiştir.
Sermaye yeterliliği rasyosu (SYR) Ağustos 2023 itibarıyla yüzde 18,5 ile hedef oran olan yüzde 12’nin üzerinde seyretmektedir. BDDK’nın SYR hesaplamasında kullanılan döviz kurlarını 2021 yılsonundan 2022 yılsonuna güncellemesi ilk çeyrekte SYR’yi bir miktar düşürse de Mart 2023’te kamu bankalarına sağlanan sermaye desteği ile bankaların kârlılığındaki güçlü görünüm SYR’yi desteklemeye devam etmiştir. Ağustos 2023 itibarıyla SYR, mevduat bankaları için yüzde 18,1, katılım bankaları için yüzde 21,4, kalkınma ve yatırım bankaları için yüzde 22,5 seviyesinde bulunmaktadır. Bankaların sahiplik durumuna göre ise SYR, yerli özel bankalarda yüzde 21,1, yabancı özel bankalarda yüzde 19,5 ve kamu bankalarında yüzde 16,2 düzeyindedir.
1.2. Sermaye Piyasası
Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlerin piyasa değeri 2022 yılı sonunda 6.208 milyar TL iken, 2023 yılı Ağustos ayında 9.618 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2022 yılı sonunda yüzde 41,4 seviyesinde bulunan borsa şirketlerinin piyasa değerinin GSYH’ye oranı ise Haziran 2023 itibarıyla yüzde 34,1’e gerilemiştir. 2023 yılı Ağustos ayında Borsa İstanbul’daki yabancı yatırımcı payı yüzde 31,2 düzeyinde gerçekleşmiş olup bu dönem itibarıyla 515 şirketin payları Borsa İstanbul’da işlem görmektedir.
Tablo 2: Sermaye Piyasalarına İlişkin Göstergeler
Kurumsal yatırımcılar sektöründe menkul kıymet yatırım fonlarının toplam değeri 2022 yılı sonuna göre yüzde 87,2 artışla Ağustos 2023 itibarıyla 1.272 milyar TL’ye ulaşmıştır. Portföy yönetim şirketlerinin yönettikleri portföy büyüklüğü ise Ağustos 2023 itibarıyla 2022 yılı sonuna göre yüzde 69,8 artarak 2.661 milyar TL olmuştur. Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının aktif toplamı 2023 yılı Ağustos ayında 2022 yılı sonuna göre yüzde 18 oranında artmış ve 361,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Hisse senedi hariç özel sektör menkul kıymet stoku geçtiğimiz yıllardaki yükseliş eğilimini sürdürmüş ve 2023 yılının Temmuz ayında, 2022 yılı sonuna göre yüzde 3 artarak 162,8 milyar TL seviyesine yükselmiştir. Bu stokun yüzde 52,2’si finansman bonosu, yüzde 41,6’sı özel sektör tahvili, kalan yüzde 6,2’si ise varant ve varlığa dayalı menkul kıymetlerden oluşmaktadır. Temmuz 2023 itibarıyla 2022 yılı sonuna göre finansman bonosunun payı 11,1 puan azalırken özel sektör tahvilinin payı 11,6 puan artmıştır.
Tablo 3: Sermaye Piyasası Hacmi (Milyon TL)
Borçlanma araçları piyasası toplam işlem hacminde 2023 yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre artış görülmüştür. Kesin alım-satım pazarı işlem hacmi yüzde 65,2 oranında artarken, borçlanma araçları piyasası işlem hacminin önemli bir bölümünü oluşturan repo-ters repo pazarı işlem hacmi de yüzde 123,3 oranında büyüme göstermiştir.
6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında Borsa İstanbul Pay Piyasasında görülen sert düşüş üzerine 8 Şubat 2023 tarihi itibarıyla Pay Piyasası beş iş günü süreyle işleme kapatılmıştır. Ayrıca, özellikle deprem bölgesindeki yatırımcılar olmak üzere küçük yatırımcıların korunması ve piyasada fiyat istikrarının sağlanmasına yönelik bir dizi tedbir kısıtlı süreyle uygulamaya konulmuştur. Depremi takip eden dönemde piyasa değerleri ve işlem hacminde düşüş görülmekle birlikte, bu eğilim kısa sürede tersine dönerek pay piyasası işlem hacminde 2023 yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 157,2 oranında artış kaydedilmiştir.
Sermaye piyasasının derinliğini artıran birincil halka arzlarda özellikle 2021 yılından itibaren görülen artış, güçlü bir şekilde devam etmiş olup 2023 yılının ilk sekiz ayında 33 halka arz işlemi gerçekleşmiş ve 45,6 milyar TL’lik bir fon elde edilmiştir.
Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında, 2022 yılında görülmeye başlanan ve özellikle yılın son çeyreğinde ivmelenen artış eğilimi 2023 yılında da devam etmiş olup 2023 yılının ilk sekiz ayında altın TL işlem hacmi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 587 oranında artmıştır. Ayrıca, altın dolar işlem hacmi de yüzde 56,7 oranında yükselmiştir. Ağustos 2023 itibarıyla altın TL işlem hacmi 242,4 milyar TL, altın dolar işlem hacmi 19,9 milyar dolar, ton bazında altının toplam işlem hacmi ise 507 ton olarak gerçekleşmiştir.
2022 yılı Ağustos ayında 2.493 milyar TL olan Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Vadeli İşlem Pazarı işlem hacmi Ağustos 2023 itibarıyla 7.195 milyar TL’ye ulaşmıştır.
1.3. Sigortacılık ve Özel Emeklilik
Türkiye’de sigortacılık ve bireysel emeklilik sektörlerinde Haziran 2023 itibarıyla 74 şirket bulunmakta ve bu şirketlerden 50’si hayat dışı, 20’si hayat ve emeklilik ve 4’ü reasürans alanında faaliyet göstermektedir.
Sigortacılık sektöründe 2022 yılında toplam prim üretimi, 2021 yılına göre yüzde 123 oranında artarak 235 milyar TL olmuştur. Direkt prim üretimi, bir önceki yıla göre yüzde 121 oranında artarak 214 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiş, 21 milyar TL tutarında da endirekt olarak üretim sağlanmıştır. Sigorta şirketleri tarafından sigortalılara verilen teminat GSYH’nin 24 katı olarak gerçekleşmiştir.
Sigortacılık sektöründe uluslararası sermayenin payı 2018 yılı öncesinde yüzde 70’lerin üzerinde seyrederken, son yıllarda uluslararası sermayeli şirket sayılarındaki azalma sonucunda 2022 yılında toplam ödenmiş sermaye açısından yabancı sermayenin payı yüzde 56,8 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde uluslararası sermayenin toplam prim üretimindeki payı ise yüzde 52 olmuştur. Haziran 2023 itibarıyla sektörde faaliyet gösteren 74 şirketin 38’inde yabancı ortakların payı yüzde 50’nin üzerinde bulunmakta olup uluslararası sermayeye sahip şirket sayısı 44’tür.
Sigortacılık sektörünün net dönem kârı 2021 yılında 12,9 milyar TL iken 2022 yılında yüzde 53 oranında artarak 19,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Söz konusu dönemde, hayat dışı sigorta şirketleri 8 milyar TL ve hayat-emeklilik şirketleri 10 milyar TL kâr elde etmiştir. 2022 yılında reasürans şirketleri de 1,6 milyar TL kâr kaydetmiştir. Hayat dışı ve hayat emeklilik şirketlerinin teknik ve toplam net kârı son beş yılda düzenli olarak artmıştır.
Bireysel emeklilik ve otomatik katılım sisteminde toplam fon büyüklüğü 2022 yılı sonunda bir önceki yıla göre yüzde 77,3 oranında artışla 433,4 milyar TL’ye ulaşmıştır. Eylül 2023 itibarıyla toplam fon büyüklüğü 671,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2023 itibarıyla bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların fon büyüklüğü, devlet katkısı dâhil 621,7 milyar TL’ye ulaşmış, katılımcı sayısı ise 8,4 milyon kişi olarak gerçekleşmiştir. Otomatik katılım sisteminde ise çalışanların fon büyüklüğü devlet katkısı dâhil 49,4 milyar TL’ye ulaşmış olup sistemde 7,2 milyon çalışan yer almaktadır.
1.4. BDDK Gözetimindeki Banka Dışı Finansal Kuruluşlar
Haziran 2023 itibarıyla BDDK gözetiminde faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluş sayısı 113’tür. Bu kuruluşların aktif toplamı 493,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Banka dışı finansal kuruluşların aktifleri, Haziran 2023’te bir önceki yılın aynı dönemine göre finansal kiralama, faktoring, finansman ve varlık yönetim şirketlerinde sırasıyla yüzde 63,6, yüzde 90,2, yüzde 51,4 ve yüzde 53,1 artmıştır. Haziran 2023 itibarıyla yılbaşından bu yana birikimli aktif kârlılık söz konusu şirketler için sırasıyla yüzde 3,7, yüzde 4,2, yüzde 2,7 ve yüzde 14,5 olarak gerçekleşmiştir.
1.5. Katılım Finans
Haziran 2023 itibarıyla Türk bankacılık sektöründe üçü kamu, üçü özel sermayeli olmak üzere altı katılım bankası faaliyet göstermektedir. Bu bankaların yine aynı dönem itibarıyla yurt içinde 1.417, yurt dışında ise 4 şubesi bulunmaktadır. Katılım bankacılığı sektöründe çalışan sayısı yaklaşık 19 bin kişidir. Katılım bankalarının aktif büyüklüğü Haziran 2023 itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 69,1 artarak 1,6 trilyon TL’ye ulaşmış, katılım bankacılığı aktiflerinin toplam bankacılık sektörü içerisindeki payı bu dönemde yüzde 8,2’den yüzde 8,5’e yükselmiştir. Katılım bankacılığı aktiflerinin en büyük kısmını oluşturan krediler ise aynı dönemde yüzde 64,7 artarak 468 milyar TL’den 771 milyar TL’ye yükselmiştir. Haziran 2023 döneminde katılım fonları toplam tutarı 1,2 trilyon TL’ye ulaşmıştır. Bu fonların 623 milyar TL’si Türk lirası cinsinden, 531 milyar TL’si yabancı para cinsindendir. İlgili dönemde katılım fonları toplam tutarı bir önceki yılın aynı ayına göre nominal olarak yüzde 56,3 büyümüştür. Söz konusu fonların krediye dönüşüm oranı ise yüzde 74,5 olarak gerçekleşmiştir.
Kârlılık açısından değerlendirildiğinde katılım bankalarının dönem net kârında ciddi bir artış gerçekleşmiştir. 2022 yılı Haziran ayında 13,6 milyar TL tutarında olan net kâr, Haziran 2023 itibarıyla 23,2 milyar TL’ye ulaşmıştır. Aynı dönemler için katılım bankalarının özkaynak kârlılığı yüzde 70,1’den yüzde 60,6’ya gerilerken aktif kârlılığı ise yüzde 3,3’ten yüzde 3,4’e yükselmiştir. 2012 yılından bu yana yurt içinde ve yurt dışında kira sertifikası ihracı gerçekleştirilmektedir. İhraçlar Hazine tarafından TL, döviz ve altın cinsinde yapılmaktadır. 2023 yılının ilk altı ayında yurt içinde çeşitli vade ve kira oranlarında TL cinsi toplam 41,5 milyar TL tutarında ihraç gerçekleştirilmiştir. Aynı dönemde döviz ve altın cinsi kira sertifikası ihracı yapılmamıştır.
Katılım sigortacılığı geçtiğimiz yıllardan bu yana gelişme göstermektedir. Pencere usulüyle hizmet sunan sigorta şirketlerinin faaliyet süreleri 31 Aralık 2022 tarihinde sona ermiştir. Böylece Haziran 2023 itibarıyla üç hayat, dört hayat dışı branşta işlem yapan toplam yedi adet katılım sigorta şirketi bulunmaktadır. Yine aynı tarih itibarıyla katılım sigortacılığı kuruluşlarının toplam prim üretimi yaklaşık 11 milyar TL’ye ulaşmış, kuruluşların aktif toplamı ise 35,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Tasarruf finansman şirketleri 7292 sayılı Kanun’da yer alan hükümler uyarınca BDDK’nın düzenleme ve denetim yetkisi alanındadır. 7 Haziran 2022 tarihli BDDK kararı kapsamında altı tasarruf finansman şirketinin faaliyet göstermesi uygun görülmüştür. Haziran 2023 itibarıyla da altı tasarruf finansman şirketi faaliyet göstermeye devam etmektedir.
2. Mali Piyasalar: Hedef
* Bu yazıda yer alan tespitler ve görüşler 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programını hazırlayan kurumlara ait (yazı metni, söz konusu Yıllık Programdan iktibas edilmiştir) olup yazarın çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] “2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı” için bkz. < https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/10/20231025M1-1.pdf >
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.