Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (United States Securities and Exchange Commission-SEC) Yatırımcı Eğitimi ve Yatırımcı Savunuculuğu Ofisi ve Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, yatırımcıları aracılık hesapları için Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması hakkında eğitmeye yardımcı olmak için iki Yatırımcı Bülteni yayınlıyor. Yatırımcı Bülteninin ilki, yatırımcılara Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu korumasının nasıl çalıştığına ve neleri koruduğuna dair bir genel bakış; Yatırımcı Bülteninin ikincisi ise, yatırımcılara Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu talebinde nasıl bulunacaklarına dair bir genel bakış sunmaktadır.
1. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruması
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruması nedir?
Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu (Securities Investor Protection Corporation-SIPC) üyesi aracı kurumda bir aracı kurum hesabı açıldığında, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruması, başarısız olması veya iflas etmesi durumunda firma tarafından tutulan menkul kıymetleri ve nakdi kaybetme riskini ele almaya yardımcı olur. Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurum başarısız olursa, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu müşterilerini menkul kıymet alımı için Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi firmaya yatırılan menkul kıymet ve nakit kaybına karşı korur. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruması, müşteri varlığındaki/mülkündeki bir açığı kapatmak için müşteri başına 500 bin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) dolarına kadar fon sağlar (nakit talepleri için 250 bin ABD doları limiti dâhil). Bu korumanın nasıl çalıştığı aşağıda daha ayrıntılı olarak tartışılacaktır.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracılık firmaları (brokerage firms) hangileridir?
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurumlar, küçük istisnalar dışında, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na kayıtlı tüm menkul kıymet aracı kurumları ve satımcılarıdır (securities broker-dealers registered with the SEC). Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyeleri, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nu ve misyonunu finanse etmek için kullanılan yıllık üyelik değerlendirmelerini öderler.
Yatırımcı halkla iş yapan kayıtlı aracı kurumların (registered brokerage firms) çoğu Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesidir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurumlar, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi olduklarını ofislerinde, internet sayfalarında ve ilanlarında belirtmek zorundadırlar. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyeliğine yönelik dar istisnalar, münhasır işi tescilli/kayıtlı açık uçlu yatırım fonları (registered open-end mutual funds) veya değişken yıllık ödeme sözleşmesi (variable annuities) gibi belirli ürünleri satmak olan aracı kurumları içerir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi olmayan aracı kurumlar, bir müşterinin hesabında herhangi bir menkul kıymet işlemi gerçekleştirmeden önce veya sırasında bu gerçeği müşterilere açıklamak zorundadır.
Bir ana şirket veya bağlı kuruluş dâhil olmak üzere bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesinin bağlı kuruluşu, bağımsız olarak kaydedilmediği sürece (unless independently registered) ayrı bir tüzel kişiliktir ve Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi değildir. Buna göre, bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi firmanın yabancı bir bağlı kuruluşunun müşterileri, yabancı bağlı kuruluşun başarısız olması durumunda Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu tarafından korunmaz.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyeleri, hem tanıtıcı aracı kurumları (introducing brokers[1]) hem de takas aracı kurumlarını (clearing brokers) içerir. Farklı aracı rolleri, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu korumasının nasıl uygulanabileceği konusunda önemli bir fark yaratır. Tanıtıcı bir aracı kurum, genellikle, müşteri ile etkileşime giren ve müşteri emirlerini alan, müşteriye dönük bir aracı kurumdur. Takas aracı kurumu arka uçta çalışır, müşteri alım satımlarını yürütür, müşteri mülkünün velayetini elinde tutar ve beyannameler ve onaylar verir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, bir aracı kurumun müşteri hesaplarının gözetimini sağlayamamasından kaynaklanan kayıplara karşı koruduğu için, tanıtıcı bir aracı kurumun başarısızlığı, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması gerektirmeyebilir. Müşteri varlığı/mülkü, genellikle hesaplara hizmet verecek yeni bir tanıtıcı aracı kurum bulan takas aracı kurumu tarafından güvenli bir şekilde tutulmalıdır.
Müşteriler (customers) kimlerdir?
Genel olarak, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi bir aracı kurumda yatırım hesabı varsa veya menkul kıymet satın almak amacıyla Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi bir aracı kurumda nakit para yatırıldıysa, o kimse müşteridir. Müşteri olarak nitelendirilmek için ABD vatandaşı olunmasına gerek yoktur. Birden fazla hesaba sahip müşterilerin Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması “ayrı müşteri” (separate customer) kapasitesi ile belirlenir.
Ayrı kapasite örneklerinden bazıları şunlardır:
- Bireysel hesap (an individual account);
- Ortak hesap (a joint account);
- Geleneksel bir bireysel emeklilik hesabı (a traditional individual retirement account);
- Bir Roth bireysel emeklilik hesabı (a Roth individual retirement account);
- Eyalet yasası uyarınca oluşturulmuş bir tröst hesabı (an account for a trust created under state law);
- Bir şirket hesabı (an account for a corporation) ve
- Reşit olmayan birisi için velisi tarafından tutulan bir hesap (an account held by a guardian for a minor).
Ayrı hesaplar ile ilgili ek bilgiler Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun Series 100 Kurallarında bulunabilir.
Her ayrı kapasite, benzersiz bir müşteri olarak ele alınır ve menkul kıymetler ve nakit için 500 bin ABD dolarına kadar korunur (yalnızca nakit için 250 bin ABD doları limiti dâhil). Aynı kapasitede tutulan hesaplar, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruma limitleri amacıyla birleştirilir. Aşağıda, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruma limitlerinin birden çok hesaba sahip yatırımcılara nasıl uygulandığını gösteren bazı örnekler verilmiştir:
Korunan nedir?
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, genellikle Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi bir aracı kurum tarafından tutulan müşteri menkul kıymetleri ve ilgili nakit anlamına gelen “müşteri varlığını/mülkünü” (customer property) iade etmek için çalışır. Koruma altındaki menkul kıymetler; hisse senetlerini, Hazine kâğıtlarını, tahvilleri, borçlanma senetlerini, mevduat sertifikalarını (certificates of deposit), menkul kıymet opsiyonlarını, yatırım fonları, borsa yatırım fonları (ETFs) ve para piyasası fonları gibi yatırım şirketi hisselerini ve 1933 tarihli Menkul Kıymetler Yasası uyarınca SEC’e kayıtlı yatırım sözleşmelerini [notes; stocks; Treasuries; bonds; CDs; options on securities; investment company shares such as mutual funds, ETFs, and money market funds; and investment contracts that are registered with the SEC under the Securities Act of 1933], içerir.
Bir aracı kurum, menkul kıymetlerini ya doğrudan kişinin adına ciro edilemez biçimde kayıtlı “müşteri adına kayıtlı menkul kıymetler” (customer name securities) olarak ya da aracı kurumun defter ve kayıtlarında kişiye ait olan ancak aracı kurum adına kayıtlı olan ve cadde olarak adlandırılan menkul kıymetleri olarak tutabilir. Hem müşteri hem de “cadde” olarak adlandırılan menkul kıymetler (street name securities) Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu tarafından korunmaktadır, ancak aşağıda tartışıldığı gibi, kayıt yöntemi menkul kıymetlerin kişiye nasıl iade edileceğini etkiler.
Koruma altındaki menkul kıymetler, emtiaları (altın veya gümüş gibi) veya vadeli işlem sözleşmelerini, kayıtsız yatırım sözleşmelerini, kayıtsız sınırlı sorumlu ortaklıkları, sabit yıllık sözleşmeleri veya çoğu kripto varlık türünü [commodities (such as gold or silver) or futures contracts, unregistered investment contracts, unregistered limited partnerships, fixed annuity contracts, or most types of crypto assets] içermez. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun koruduğu menkul kıymet türleri hakkında ilave bilgi için anılan Kurum’un “SIPC Neleri Korur?” web sayfasına bakılmalıdır (< https://www.sipc.org/for-investors/what-sipc-protects >).
Son yıllarda, belirli menkul kıymetler blok zinciri veya dağıtık defter teknolojisi, yani bir kripto varlık menkul kıymeti kullanılarak ihraç edildi ve/veya transfer edildi. Şu anda ihraç edilen kripto varlık menkul kıymetlerinin çoğu yatırım sözleşmesi olabilir ve bunların çok azı federal menkul kıymetler yasalarına uygun olarak kayıtlıdır. Yukarıda belirtildiği gibi, kripto varlık menkul kıymeti olup olmadığına bakılmaksızın, koruma altındaki bir menkul kıymet olabilmesi için Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Yasası (Securities Investor Protection Act-SIPA) kapsamında bir yatırım sözleşmesinin 1933 tarihli Menkul Kıymetler Yasası uyarınca SEC’e (U.S. Securities and Exchange Commission; Amerika Birleşik Devletleri Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu) kaydedilmesi gerekir.
Menkul kıymet alımı amacıyla hesapta tutulan nakit de korunmaktadır. Hesaba yalnızca faiz elde etmek amacıyla yatırılan nakit ise korunmaz. Döviz alım satım pozisyonları gibi para birimine yapılan yatırımlar da korunmaz.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu Neyi Korumaz?
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması, müşterilere, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurum iflas ettiğinde aracılık hesaplarında bulunan nakit ve menkul kıymetleri geri yüklemek için çalışır. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması:
- Menkul kıymetlerin değerindeki düşüşe karşı koruma sağlamaz.
- Kişiyi, değersiz hisse senedi veya diğer menkul kıymetlerin satılması gibi saklama ile ilgili olmayan dolandırıcılık veya yanlış beyanlara karşı korumaz. (Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması, menkul kıymetlerin hileli transferi için geçerli olabilir)
- Bir aracı kurumun kötü yatırım tavsiyesi veya uygun olmayan yatırım tavsiyelerinden kaynaklanan kayıplara karşı koruma sağlamaz ya da hesaptaki menkul kıymetleri satın alma veya satma yetkisi verilen bir aracı kurumun bunu yatırımcının genel yatırım hedefleri ile tutarsız bir şekilde yaptığı iddialarından kaynaklanan kayıplara karşı koruma sağlamaz.
- Churning -aracı kurumun komisyon oluşturmak için aşırı işlem yapması- iddiaları için koruma sağlamaz.
- Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurum dışında tutulan varlıkları, bu tür varlıklar bir hesap özetinde rapor edilmiş olsa bile korumaz.
Aracı kurumlar, hesaptaki nakit yönetimi için kişiye farklı seçenekler sunabilir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, iki yaygın nakit yönetimi seçeneği için koruma sağlar: parayı yatırım yapmak için aracılık hesabında bırakmak veya bir para piyasası fonuna yatırmak (Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması amaçları için bir menkul kıymet olarak nitelendirilir). Bazı aracı kurumlar tarafından sunulan başka bir seçenek de banka tarama programıdır. Bir banka tarama programında, aracı kurumun, aracı kurum hesabındaki kullanılmayan parayı otomatik olarak bir banka hesabına aktarır (veya “taranır”). Burada nakit, bankacılık yasası kapsamında korunur ve Federal Mevduat Sigorta Kurumu (Federal Deposit Insurance Corporation-FDIC) tarafından limitler dâhilinde sigortalanabilir. Bir banka tarama programındaki nakit, aracı kurum dışında tutulduğu için, aracı kurum başarısız olursa Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu bu fonları korumaz.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması nasıl elde edilir?
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi bir aracı kurumun menkul kıymetler müşterisi olarak, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması almaya hak kazanılır. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması için ek ücret ödenmesi gerekmez.
Kişi korunmak için ne yapmalıdır?
Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesinin tasfiyesi dışında, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, bir aracı kurum hâlâ geçerli olduğunda talepleri karşılamak veya koruma sağlamak için müdahale edemez. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu bir düzenleyici değildir ve aktif aracı firmaları soruşturma yetkisi yoktur ve hesap kayıtlarına erişimi yoktur. Bu nedenle, bir aracı kurum aracılığıyla yatırım yaparken korunmak ve aracı kurumun tasfiye edilmesi durumunda korunmayı en üst düzeye çıkarmak için dikkatli olmalı ve dikkatli adımlar atılmalıdır.
Öncelikle, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi bir aracı kuruma yatırım yapıldığının doğrulanması gerekir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyelerinin listesi Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun web sitesinde (< https://www.sipc.org/list-of-members/ >) bulunabilir ve FINRA (Financial Industry Regulatory Authority; Finans Kesimi Düzenleme Otoritesi) tarafından sağlanan bir hizmet olan BrokerCheck kullanılarak kayıtlı aracı kurumlar araştırılabilir (< https://brokercheck.finra.org/ >). Ayrıca, tüm para yatırma veya transferlerin bireysel bir temsilciye veya bağlı kuruluşa değil, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesine (veya bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi takas aracı kurumuna) yönlendirildiğinden emin olunmalıdır.
Hesap özetleri ve işlem onayları dikkatlice gözden geçirilmelidir. Herhangi bir tutarsızlık derhal aracı kurumun dikkatine yazılı olarak sunulmalıdır. Özellikle önemli olan, herhangi bir izinsiz alım satım fark edilirse, aracı kuruma yazılı bir şikâyette bulunulmasıdır. Yetkisiz bir işlem hakkında şikâyette bulunmamak, işlemin “onaylanmasına” neden olabilir -bu, işlemin kabul edildiği ve yetkilendirildiği anlamına gelir. Hesap ile ilgili herhangi bir şikâyet varsa, öncelikle aracı kurum ile iletişime geçilmeli ve şikâyeti çözüp çözemeyeceği görülmelidir. Değilse, herhangi bir şikâyeti belgelemek için SEC, FINRA veya eyalet menkul kıymetler düzenleyici otoritesi ile iletişime geçilmelidir.
2. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu Üyesi Aracı Kurumda İflas veya Diğer Finansal Zorluklar Nedeniyle Kapanan Bir Yatırım Hesabının Bulunması Hali
Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesi aracı kurumda iflas veya diğer finansal zorluklar nedeniyle kapanan bir yatırım hesabı varsa, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması için bir talepte bulunulması gerekirse, atılması gereken bazı adımlar ve dikkate alınması gereken konular aşağıda verilmiştir.
ÖNEMLİ: SIPC ÜYESİ ARACI FİRMA’NIN KAPATILMASI, BİR KORUMA İŞLEMİNİ VEYA MENKUL KIYMETLER YATIRIMCI KORUMA KURUMU KORUMASI İÇİN TALEP BAŞVURUSUNU GEREKTİRMEYEBİLİR. KAPALI BİR MENKUL KIYMETLER YATIRIMCI KORUMA KURUMU ÜYESİ, MÜŞTERİ HESAPLARINI MENKUL KIYMETLER YATIRIMCI KORUMA KURUMU’NUN MÜDAHALESİNE GEREK OLMADAN BAŞKA BİR MENKUL KIYMETLER YATIRIMCI KORUMA KURUMU-ÜYESİ ARACI FİRMAYA AKTARABİLİR. UYGUN DÜZENLEYİCİ OTORİTELER BU KAPATMALARI TAKİP EDECEK VE MENKUL KIYMETLER YATIRIMCI KORUMA KURUMU BİR ARACILIĞIN TASFİYESİNE YÖNELİK BİR KORUMA BAŞLATMASI DURUMUNDA MÜŞTERİLERİNE TALEP SÜRECİNDEN HABERDAR OLACAKTIR.
Bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu üyesinde menkul kıymetler hesabı olduğunda, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması nasıl çalışır?
- Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun müşteri koruma işlemi başlatması
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması, yalnızca bir aracı kurum müşterilerine karşı yükümlülüklerini yerine getiremediğinde ve 1970 tarihli Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası (SIPA) kapsamında tasfiye edildiğinde geçerlidir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, müşterilerin korunmasına ihtiyaç duyduğunda Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nu bilgilendirmek için SEC veya Finans Sektörü Düzenleme Kurumu (FINRA) gibi düzenleyici kurumlara güvenir.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, bir aracı kurumun (1) müşterilere karşı yükümlülüklerini yerine getiremediğini veya yerine getirememe tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu ve (2) iflas veya belirli finansal sorumluluk yönergelerini karşılayamama gibi belirli bir koşulu karşıladığını belirlediğinde, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu mahkemeden müşterilerinin korunması için aracı kurumu Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası kapsamında tasfiyeye sokulmasını ve aracılık işinin tasfiyesini denetlemek için bir kayyum atanmasını isteyebilir. Bu tarih genellikle müşteri hesaplarındaki menkul kıymetlerin değerlemesi için kullanılacak olan “dosyalama/bildirim tarihi” (filing date) olarak kabul edilir.
Daha da önemlisi, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, aracı kurumun iflas etmesi durumunda, avukatlık ücretleri de dâhil olmak üzere tasfiyenin idari masraflarını da öder. Bu, aracı kurumun tasfiye masraflarını karşılayacak parası olmasa bile, yedieminin yine de talepleri işleme koyabileceği, müşteri mülkünü dağıtabileceği ve çalınan veya hileli bir şekilde devredilen müşteri mülkünü geri alabileceği anlamına gelir.
- Tasfiye durumunda dava açılması
Yedieminin tasfiyedeki birincil hedefi, müşteri mülkünün müşterilere derhal iade edilmesidir. Tasfiyeden haberdar olunmak ve bir talep formu gönderilecekse, yediemine zamanında bir talepte bulunulmalıdır. Talep formunda, başvuru tarihi itibarıyla aracı kurum tarafından yatırımcıya olan nakit ve menkul kıymetler ile aracı kuruma olan borçlu olunan nakit ve menkul kıymetlerin açıklanması gerekir.
Müşteri taleplerine, her biri tasfiyenin başladığına dair bildirim tarihinden itibaren hesaplanan iki son tarih verilir: İlk süre içinde (mahkeme tarafından belirlenen, genellikle 30 veya 60 gün) bir talepte bulunulsa ve yedieminden aracı kurum nezdinde saklanan menkul kıymetleri iade etmek için, yediemin, menkul kıymetleri mevcut olmadıkça ve adil ve düzenli bir piyasada satın alınamayacak durumda olmadıkça iade etmelidir. İlk son teslim tarihinden sonra ancak Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası kapsamında belirlenen altı aylık bir süre içinde başvuruda bulunulursa, yediemin, hangisinin daha ekonomik olduğuna bağlı olarak, menkul kıymetleri teslim etme veya menkul kıymetlerin dosyalama tarihi itibarıyla nakit değerini ödeme seçeneğine sahiptir. Altı aylık son tarihten sonra yapılan talepler zamansız olarak reddedilecek ve müşterinin mülkiyeti kaybedilecektir. Çoğu müşteri için geçerli olmayan çok dar istisnalar dışında, bu süre uzatılamaz.
Müşteri olarak, talebin geçerliliği ve varlıklara ilişkin hakkın belirlenmelidir. Mümkünse, hesap özetlerinin kopyaları, işlem (alım satım) onayları ve aracı kurum ile ilgili tüm yazışmalar dâhil olmak üzere talebi destekleyen tüm belgeler sağlanmalıdır. Gerekirse, yediemin yatırımcıdan daha fazla bilgi isteyebilir. Yediemin ayrıca aracı kurumun defterlerine ve kayıtlarına erişebilecek ve çoğu durumda size ne kadar borçlu olunduğunu belirlemek için bu kayıtları kullanabilecektir.
Yetkisiz işleme konu olan varlığı/mülkü geri almak için yetkisiz işlem (unauthorized trading) talebinde de bulunulabilir. İddia, işlemin yetkisiz olduğuna dair kanıtlarla, genellikle aracı kuruma zamanında yazılı bir şikâyette bulunularak desteklenmelidir. Aksi takdirde, işlem kabul edilmiş sayılır.
- Yedieminin iddiaları karşılaması
SEC ve FINRA tarafından düzenlenen aracı kurumlar, müşteri mallarını aracı kurumun işinden ayırmakla yükümlüdür. Bu, bir aracı kurum başarısız olursa, başarısız olan işten ayrı olarak tüm müşteri varlıklarının bozulmamış olması gerektiği anlamına gelir. Mümkünse, bir Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası tasfiyesindeki yediemin, müşteri hesaplarını yeni bir aracı kuruma toplu olarak aktarmayı deneyecek ve hesaba bir hafta gibi kısa bir sürede erişilebilecektir. Bu, herhangi bir talepte bulunulmasına gerek kalmadan gerçekleştirilebilse de, transferin hesabın eksiksiz hale getirilmemesi durumunda bunu yine de yapılmalıdır.
Yediemin, müşteri adına menkul kıymetler hariç olmak üzere, aracı kurum nezdinde saklanan mevcut müşteri varlığını bir havuzda toplar ve bunları geçerli talepleri olan müşterilere orantılı olarak dağıtır. Menkul kıymetler, bildirim/dosyalama tarihi itibarıyla değerlenir. Yediemin ayrıca, müşterilere daha sonra dağıtılmak üzere çalınan veya hileli bir şekilde devredilen müşteri malını geri almak için yasal işlem başlatabilir. Müşteri adına menkul kıymetler ayrı muamele görür ve müşterinin üyeye borçlu olmaması kaydıyla adına kayıtlı olduğu müşteriye teslim edilir -yani taksit esasına göre değil.
Örnek olarak, 300 bin dolar değerinde yatırımcı adına kayıtlı ABC Şirketinin hisseleri için geçerli bir talep ve ayrıca “cadde” adına kayıtlı menkul kıymetlerde 1 milyon dolar değerinde hak talebi olduğunu varsayalım. Yediemin, aracı kurumun müşterilerine borçlu olduğu müşteri varlığının %75’ini geri alır. Yediemin, menkul kıymetlerin mevcudiyetine ve talebin ne zaman yapıldığına bağlı olarak, hisselerin aracı kurumun gözetiminde olduğu varsayılarak ABC Şirketinin hisselerini ve ayrıca menkul kıymetler veya menkul kıymetler yerine nakit olarak 750 bin dolarlık müşteri varlığını yatırımcıya teslim edecektir. 250 bin dolarlık açık ise, bir Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu avansı ile karşılanacaktır.
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, müşteri koruması için müşteri başına 500 bin ABD dolarına kadar avans verebilir (hesaptaki nakit için 250 bin ABD doları limiti dâhil). Bu avansın faydası iki yönlüdür. İlk olarak, yediemin, müşteri varlığını toplayıp kurtarırken, yediemin bunu taleplerin yerine getirilmesini hızlandırmak için kullanabilir. İkinci olarak, yedieminin müşteri varlığının orantılı dağıtımı talebini tam olarak karşılamıyorsa, avans eksik varlığı geri yüklemek ve herhangi bir eksikliği kapatmak için kullanılabilir. Bu sınırları göstermek için:
Müşteri A’nın 400 bin dolarlık menkul kıymet ve 200 bin dolarlık nakit için geçerli bir talebi vardır. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, bu müşterinin korunması için 500 bin dolar avans verecektir. Kalan 100 bin ABD doları, Müşteri A’nın müşteri mülkiyetindeki orantılı payının bir parçası olarak dağıtılabilir.
Müşteri B’nin 200 bin dolarlık menkul kıymet ve 400 bin dolarlık nakit için geçerli bir talebi vardır. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, bu müşterinin korunması için yalnızca 450 bin ABD doları avans verebilir: menkul kıymetler için 200 bin ABD doları ve nakit için 250 bin ABD doları limit. Kalan 150 bin dolar, Müşteri B’nin müşteri mülkiyetindeki eşit oranlı payının bir parçası olarak dağıtılabilir.
Müşteri talebi, yedieminin müşteri mülkünün orantılı dağıtımı ve 500 bin dolara kadar Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu avansı ile tam olarak karşılanmazsa, o zaman genel bir alacaklı olunur. Müşteri talebinin karşılanmayan kısmı, tasfiye halindeki aracı kurumun genel mirasına (yani, müşteri mülkü hariç, teminatsız ticari varlıklar) karşı teminatsız bir alacaklı talebi haline gelir.
Aşırı Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu kapsamı ne olacaktır?
Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun koruması federal yasa kapsamında sağlanır ve ek koruma satın almanın herhangi bir yolunu sunmaz. Ancak aracı kurumların, Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu koruması sona erdiğinde geçerli olan ve kalan kayıpları kısmen karşılayabilen “aşırı Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu kapsamı” adı verilen sigorta poliçeleri olabilir. Fazla Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu kapsamı, özel sigorta taşıyıcıları tarafından aracı kurumlara sunulur ve Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası kapsamında sağlanan korumalardan farklı şekilde çalışabilir. Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu, aşırı Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu kapsamı hakkında bilgi tutmaz veya bu tür teklifleri izlemez veya düzenlemez. Fazla Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu kapsamıyla ilgili sorular, aracı kuruma yönlendirilmelidir.
[1] Tanıtıcı bir aracı kurum (introducing brokers), vadeli işlem sözleşmeleri, emtia opsiyonları, perakende döviz dışı forex sözleşmeleri veya swap’lar almak veya satmak için emir isteyen veya kabul eden ancak bu emirleri desteklemek için müşterilerden para veya diğer varlıkları kabul etmeyen bir kişi veya kuruluştur.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.