ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun “Özel Satın Alma Şirketleri” Hakkındaki Çözüm Önerisi Üzerine*

Türklüğe ve ülkem için çalışan dosdoğru yurttaşlarıma…

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (United States Securities and Exchange Commission-SEC), 30 Mart 2022 tarihinde, bir şirketin ilk halka arzına (initial public offering-IPO) ilişkin hantal sürecini üstlenmeden ulusal bir borsada işlem görmesi için alternatif bir yol sağlayan Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerini (Special Purpose Acquisition Companies-SPACs) düzenleyen ve merakla beklenen düzenlemeleri önerdi. Anılan teklif, birçok açıdan Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi kurmayı halka arz başlatmaya benzer hale getirecektir. Üç yüz sayfayı aşan teklifte, kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin genişletilmesi ve ileriye dönük tahminler için güvenli bir limanın uygulanabilirliğinin açıklığa kavuşturulması gibi düzenlemeler yer almaktadır.

Ancak söz konusu teklifte öne çıkan bir konu vardır: aracılık yüklenicisi veya “çöpçatan” sorumluluğu (underwriter or matchmaker liability). Tasarı Menkul Kıymetler Yasası Kural 140a (kısaca ‘Kural 140a’), Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi’nin kaldırılması aşamasında aracılık yüklenicisine sorumluluk yüklemekte olup; bu durum, SEC’in bu tür bir sorumluluk yükleme yetkisi konusunda tartışmalara yol açmıştır. Yeni bir makalede bu tartışmaya ağırlık verilmekte ve SEC’in aslında gerekli yetkiye sahip olduğu sonucuna varılmaktadır.

Mevcut Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi kurallarına göre, ilk Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi halka arzında yer alan aracılık yüklenicileri, Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi’nden arındırma aşamasında sorumluluktan kurtulmaktadır. Bu, aracılık yüklenicilerinin bir Özel Amaçlı Satın Alma Şirketini halka arz edebilecekleri ve daha sonra Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi sürecinin geri kalan kısmından vazgeçebilecekleri, böylece birleşme ve Özel Amaçlı Satın Alma Şirketinden arındırma sürecine ilişkin herhangi bir sorumluluğa uğramaktan kaçınabilecekleri anlamına gelir. Pratik olarak bu, aracılık yüklenicilerinin birleşme hedefi üzerinde asgari düzeyde gerekli özeni gösterebileceği anlamına gelir. İşte Kural 140a bunu değiştirmektedir.

Kural 140a, birleşme aşaması için ilk Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi yüklenicilerine sorumluluk yüklemektedir ki; bu, Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerinin ilk hissedarları bulmasına yardımcı olan bankaların, Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi hedefinin birleşme yoluyla halka açılmasına geçişini kolaylaştırması gerektiği anlamına gelmektedir. SEC’in umudu, önerilen bu kuralın “Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi yüklenicilerini, söz konusu bilgiler için Madde 11 sorumluluğuna tabi olduklarını teyit ederek, bu işlemlerdeki açıklamaların doğruluğunu sağlamak için gerekli özeni göstermeye daha iyi motive etmesidir.” Mezkûr kural önerisi, “kayıtlı halka arzları içeren Özel Amaçlı Satın Alma Şirketinden arındırma (de-SPAC) işlemlerindeki sorumluluk korumalarının, aracılık yüklenimli ilk halka arzlardakiler ile aynı etkiye sahip olduğunu” güçlendirerek, Özel Amaçlı Satın Alma Şirketinin halka açılmasına yardımcı olan aracılık yüklenicilerini sürecin geri kalanını görmezden gelmekten muhtemelen caydıracaktır.

Makalede, SEC’in 1933 tarihli Menkul Kıymetler Kanunu (Securities Act) ile 1934 tarihli Menkul Kıymetler Borsası Kanunu (Securities Exchange Act) kapsamında yatırımcıları koruma, sermaye oluşumunu kolaylaştırma ve piyasaların adil ve düzenli olmasını sağlama ile Özel Amaçlı Satın Alma Şirketleri de dâhil olmak üzere piyasa katılımcılarının düzenlenmesinin, doğrudan ABD Kongresi yetkisinin kapsamına girmesi nedeniyle, SEC teklifinin Yüksek Mahkeme’nin West Virginia-EPA davasındaki son kararı[1] kapsamındaki incelemeye dayanabileceği savunulmaktadır.

Bu davada Baş Yargıç Roberts tarafından yazılan ve EPA’nın karbondioksit emisyonlarına ilişkin düzenlemelerini ele alan çoğunluk görüşü, esasen kurumların açık Kongre izni uyarınca kendi sektörlerini düzenleyebileceklerini savunuyor. Bu savunmanın çeşitli kurumlara doğrudan uygulaması var olup SEC’in önerilen Özel Amaçlı Satın Alma Şirketleri kurallarını, özellikle de Menkul Kıymetler Yasası Kural 140a’yı yayınlama yetkisini belirlemek için kullanılabilir.

Makalede, önerilen bu kuralların kabul edilmesi halinde şirketler, bankalar, hukuk firmaları ve menkul kıymetler sektöründeki diğer katılımcılar için önemli pratik çıkarımlara sahip olacağı savunulmaktadır. Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi sponsorlarına ve aracılık yüklenicilerine daha fazla sorumluluk sağlayan kurallar, yatırımcı korumasını güçlendiriyor ve bu da yatırımcıların paralarını Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerine yatırırken daha güvenli olmalarını sağlayacaktır.

Önerilen düzenlemeler aynı zamanda son zamanlarda Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerini çevreleyen “Vahşi Batı” zihniyetinin dizginlenmesine yönelik önemli bir adımdır. Bazı eleştirmenler, düzenlemenin halka açılmanın kısa yolu olan Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerinin çekiciliğini ortadan kaldıracağını söylese de, tam tersine ilave korumaların Özel Amaçlı Satın Alma Şirketleri piyasasını canlandırması da mümkündür. Günün sonunda SEC gibi düzenleyici otoriteler, perakende yatırımcıları korumak ile yenilikçi yeni kurulan şirketlerin halka açılma piyasasına girmesine izin vermek arasında bir denge kurmaktan sorumludur. SEC’in Özel Amaçlı Satın Alma Şirketlerine ilişkin öneri halindeki kural bu dengeyi sağlamaktadır.

[1] < https://www.supremecourt.gov/opinions/21pdf/20-1530_n758.pdf >

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.