1. Giriş
Gelir vergisi kredileri ve diğer gelir vergisi avantajları elde etmeye yönelik projelerde yer alan hisse senedi (özsermaye) yatırımcısı müşterileri olan muhasebe profesyonellerinin, özellikle son değişikliklerin ışığında, kıst (orantılı) amortisman yöntemini (proportional amortization method) net bir şekilde anlaması gerekmektedir.
Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (Financial Accounting Standards Board), Mart 2023’te, vergi kredisi yapılarına yapılan yatırımlara ilişkin muhasebe ve kamuyu aydınlatma açıklamalarını iyileştirmeyi amaçlayan bir Muhasebe Standartları Güncellemesi (Accounting Standards Update) yayınladı. Ardından bu haber, belirli vergi kredisi özsermaye yatırımları için kıst amortisman yönteminin kullanımını genişlettiği için manşetlere taşındı.
Kamu iktisadi teşebbüsleri için değişiklikler, 15 Aralık 2023 tarihinden sonra başlayan mali yıllar için, bu mali yıllar içindeki ara dönemler de dâhil olmak üzere geçerlidir. Diğer tüm kuruluşların, söz konusu mali yıllar içindeki ara dönemler de dâhil olmak üzere, 15 Aralık 2024 tarihinden sonra başlayan mali yıllar için geçerli olacak değişiklikleri benimsemeleri için fazladan bir yılı daha olacaktır.
Peki, ticari müşteriler buna hazır mı? Müşterilerin değişiklikleri yönlendirmesine ve olası sonuçları daha iyi anlamalarına yardımcı olarak güvenilir bir muhasebe danışman olarak rolünüzün güçlendirilmesi gerekir.
2. Kıst amortisman yöntemi nedir?
Kıst amortisman yöntemi kapsamında işletmeler, bir özsermaye yatırımının maliyetini, o dönemde elde ettiği vergi kredilerinin genel oranı ile yatırımın ömrü boyunca elde etmeyi beklediği toplam vergi kredisi oranına göre amortismana tabi tutabilir. Yatırım amortismanı ve vergi avantajları, gelir tablosunun gelir vergisi kaleminde net olarak gösterilmektedir.
Finansal Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayınlanan Standart Güncellemesinden önce, yalnızca düşük gelirli konut vergisi kredisi (low-income housing tax credit) yatırımları kıst yöntemi uygulayabiliyordu. Diğer vergi programları aracılığıyla gelir vergisi kredileri ve diğer gelir vergisi avantajları kazanan yatırımlar bunun yerine özsermaye yöntemini kullanmak zorundaydı. Ancak muhasebeciler, özsermaye yönteminin çok zor olduğunu ve yatırımların karlılığını veya ekonomik özelliklerini tam olarak yansıtmadığını savundu.
Değişikliklerin bir sonucu olarak, bu artık daha fazla federal ve eyalet vergi kredisi yatırım programını içerecek şekilde genişletilmiştir. Yeni Muhasebe Standartları Güncellemesi, düşük gelirli konut vergisi kredisi yatırımlarının ötesinde diğer vergi kredisi programlarının orantılı amortisman yöntemine hak kazanmasını sağlamaktadır.
3. Kıst amortisman yöntemi örneği
Daha ayrıntılı açıklamak için, bir müşterinin bu yöntemi nasıl uygulayabileceğini gösteren aşağıdaki kıst amortisman yöntemi örneğini göz önünde bulunduralım:
Gelir vergisi kredisine hak kazanılan ilk yılın başında müşteri 102 bin ABD[1] doları tutarında yatırım yapar. Bir vergi kredisi programı kapsamında ortaklık, gelir vergisi kredisi elde edecektir.
10 yıllık kullanım ömrü boyunca amortisman giderini hesaplamak için doğrusal yöntem kullanılır. Müşterinin vergi oranı %40’tır ve gelir vergisi kredileri dört yıllık bir süre boyunca alınacaktır. Basitleştirmek gerekirse, yatırımın kalıntı değerinin sıfır olacağını varsayalım.
Bu senaryoda müşteri, yatırımın ilk dört yılında 3 bin 600 ABD doları tutarında bir yıllık gelir vergisi avantajı elde edecektir [24 bin ABD doları tutarındaki brüt gelir vergisi kazancı (eksi) 20 bin 400 ABD doları tutarındaki ilk yatırımın amortismanından oluşur]. Geri kalan yıllarda (5’ten 10’a kadar), müşteri 600 dolar tutarında yıllık gelir vergisi avantajı elde edilecektir. 10 yıl içinde bu toplam 18 bin dolardır. Vergi öncesi gelir, gelir vergisi ile ilgili olmayan faydaları da içerecektir.
4. Düşük gelirli konut vergisi kredisi yatırımları nelerdir?
Uygun fiyatlı kiralık konut projelerinin genellikle bir yatırımı garanti altına almak için yeterli kâra sahip olmadığı göz önüne alındığında, düşük gelirli konut vergisi kredisi programı özel iş geliştiricilerini ve yatırımcıları teşvik etmek için geliştirilmiştir. Düşük gelirli konut vergisi kredisi, düşük gelirli uygun fiyatlı kiralık konutların inşasını ve rehabilitasyonunu finanse etmek için kullanılan dolaylı bir federal sübvansiyondur.
Peki, bu nasıl çalışır? Uygun fiyatlı kiralık konut geliştirmek için finansman sağlayarak, yatırımcılar federal vergi yükümlülüklerinde ABD doları başına bir indirim elde eder. Özsermaye katkıları, düşük gelirli konut geliştirmeyi sübvanse eder ve bu da bazı kiralık birimlerin piyasa fiyatlarının altında kiralanmasına olanak tanır. Yatırımcılar daha sonra yıllık olarak ödenen ve genellikle 10 yıllık bir süreyi kapsayan vergi kredileri alırlar.
Düşük gelirli konut vergisi kredisi programı, 1986 yılında başladığından bu yana 2,5 milyondan fazla uygun fiyatlı çok aileli birimin geliştirilmesine ivme kazandırmıştır.
5. Orantılı amortisman yönteminin uygulanabilmesi için hangi koşulların sağlanması gerekir?
Finansal Muhasebe Standartları Kurulu’nun da belirttiği gibi kıst amortisman yöntemine hak kazanabilmek için yerine getirilmesi gereken belirli koşullar vardır ki, bu koşullar şunları içerir:
- Öz sermaye yatırımcısına tahsis edilebilecek gelir vergisi kredileri muhtemelen mevcut olacaktır.
- Yatırımcının projenin işletme ve finansal politikaları üzerinde önemli bir etkisi olamaz.
- Esas olarak öngörülen faydaların tümü gelir vergisi kredilerinden ve diğer gelir vergisi avantajlarından kaynaklanmaktadır.
- Yatırımcının yalnızca gelir vergisi kredilerinden ve diğer gelir vergisi avantajlarından elde edilen nakit akışlarına dayanan tahmini getirisi pozitiftir.
- Hem hukuki hem de vergisel açıdan yatırımcı, sınırlı sorumlu kuruluşta sınırlı sorumlu yatırımcıdır ve yatırımcının sorumluluğu, sermaye yatırımıyla sınırlıdır.
6. Vergi özsermaye yatırımlarının muhasebeleştirilmesi
Nitelikli bir özsermaye yatırımı için kıst amortisman yöntemi uygulandığında, yatırımın başlangıç maliyeti, gelir vergisi kredileri ve müşterinin alabileceği ilave vergi avantajlarıyla orantılı olarak amortismana tabi tutulur. Gelir vergisi kredileri ve amortisman, gelir vergisi giderinin (kazancının) bir parçası olarak gelir tablosuna kaydedilir.
Finansal Muhasebe Standartları Kurulu’nun Mart 2023 Güncellemesindeki ek değişiklikler de şunlardır:
- Kıst amortisman yöntemi kullanılarak muhasebeleştirilen tüm nitelikli özsermaye yatırımlarının, gecikmiş özsermaye katkısı kılavuzunu kullanması gerekir. Bu, koşulsuz ve yasal olarak bağlayıcı olan gecikmiş özsermaye katkıları veya gelecekteki bir olaya bağlı olan özkaynak katkıları için, söz konusu koşullu olayın muhtemel hale gelmesi durumunda bir yükümlülüğün muhasebeleştirilmesini gerektirir.
İşletmeler, vergi özsermaye yatırımlarına ilişkin bilgileri yıllık ve ara raporlama dönemlerinde açıklamalıdır. Bu, şunlara ilişkin bilgileri içerir: 1) vergi öz sermaye yatırımlarının ve ilgili gelir vergisi kredilerinin ve diğer gelir vergisi avantajlarının finansal durum ve faaliyet sonuçları üzerindeki etkisi ve 2) vergi öz sermaye yatırımlarının niteliği.
[1] ABD: Amerika Birleşik Devletleri; ABD doları: Amerika Birleşik Devletleri doları
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.