Giriş
Küreselleşme, işletmelerin hızla değişen bir ekonomiye uyum sağlamasına ve bu ekonomide gelişmesine yardımcı olur. Son yıllarda, dünyanın dört bir yanındaki şirketlerin pazar erişimlerini genişletmek ve ölçek ekonomisi elde etmek için satın alma ve birleşme yaptığını gözlemledik.
1985 yılından bu yana 325 binden fazla birleşme ve satın alma işlemi duyurulmuş ve bunların toplam değeri yaklaşık 34,9 trilyon ABD (Amerika Birleşik Devletleri) doları olmuştur. Daha iyi birleşmeler için birleşme anlaşması olarak bilinen yasal belgenin hayati rolü vardır. Bunlar, anlaşmazlıkları önlemeye ve yasal durum tespiti ve birleşme süreci boyunca sorunsuz bir geçişi garantilemeye yardımcı olan yapılandırılmış ve yasal olarak sağlam bir çerçeve sağlamada önemli bir rol oynar.
1. Birleşme ve birleşme anlaşması
Birleşme (merger), iki veya daha fazla şirketin tek bir varlık oluşturmak için bir araya gelmesidir. Bu genellikle bir şirketin diğerini satın alması veya her iki şirketin yeni bir şirket kurmak ve tek bir varlık oluşturmak için bir araya gelmesiyle gerçekleşir.
Birleşme anlaşması (merger agreement) ise, birleşmenin şartlarını ve koşullarını ana hatlarıyla belirten, şirketlerin varlıkları ve yükümlülüklerini nasıl birleştireceklerini ve aralarında nasıl yöneteceklerini ayrıntılı olarak açıklayan yasal bir belgedir. Ayrıca her şirketin hissedarlarının ne alacağını belirler. Anlaşma, her iki tarafın da birleşmenin nasıl yürütüleceğine ve anlaşmazlık durumunda bunun çözümünün ne olacağına dair net bir plan sağlayarak yükümlülüklerini ve haklarını anlamalarını sağlamak amacıyla yapılır.
2. Birleşme anlaşmasının temel bileşenleri
- İlgili taraflar (parties involved): Herhangi bir anlaşmanın en kritik yönlerinden biri dâhil olan taraflar olduğundan, birleşen şirketleri belirlemek önemlidir. Diğer şirketi devralacak şirket, satın alan şirket olarak bilinirken, emilen şirket hedef şirket olarak bilinir. Bazı durumlarda şirketler eşit büyüklükte ve önemde ise, birini satın alan olarak belirlemeyebilirler ve bunun yerine eşit taraflar olarak bir araya gelebilirler.
- Birleşme yapısı (merger structure): Bir birleşmeyi yapılandırmanın farklı yolları vardır: Birleşme-Hedef şirketin, satın alan şirket tarafından yutulması ve bundan sonra ayrı bir varlık olarak varlığının sona ermesidir. Konsolidasyon-Her iki şirketin birleşerek tamamen yeni bir şirket oluşturmasıdır. Hisse satın alımı-Bir şirketin diğer şirketin hisselerini satın almasıdır. Bu yaklaşımın geleneksel birleşmelerden farklı yasal ve vergisel sonuçları olabilir.
- Şartlar ve değerlendirme (terms and consideration): Birleşme anlaşmasının bu bölümünde, satın alınan şirketin ortaklarının, hisseleri karşılığında ne alacakları ve bunun için yerine getirilmesi gereken koşullar açıklanmaktadır.
- Beyanlar ve garantiler (representations and warranties): İşletmenin gerçek durumu, anlaşmanın bu bölümünde sunulmaktadır. Finansal tablolarının doğru olduğunu, tüm yasalara uyduğunu ve önemli yükümlülükleri veya sözleşmeleri açıkladığını teyit edeceklerdir. Bu vaatler şirketler arasında güven oluşturmaya yardımcı olur. Bir şirket daha sonra diğerinin doğruyu söylemediğini keşfederse, bu yasal sorunlara yol açabilir.
- Söz vermeler (covenants): Söz vermeler, şirketlerin birleşme anlaşmasını imzaladıkları andan birleşme tamamlanana kadar işlerini nasıl yürüteceklerine dair verdikleri sözlerdir. Bu, her zamanki gibi iş yapmaya devam etmeyi, önemli değişiklikler yapmamayı ve birleşme için gerekli tüm onayları almak için çalışmayı içerebilir.
- Kapanış koşulları (closing conditions): Bunlar, birleşmenin kesinleşmesinden önce karşılanması gereken koşullardır. Yaygın koşullar arasında her iki şirketin hissedarlarından onay almak, devlet düzenleyici otoritelerinden onay almak ve her iki şirketin işinde de büyük değişiklikler olmadığından emin olmak yer alır.
- Fesih hükümleri (termination provisions): Fesih hükümleri, birleşmenin tamamlanmadan önce iptal edilebileceği durumları açıkladıkları için önemlidir. Ayrıca, anlaşmadan çekilen şirket tarafından ödenen bir ceza olan fesih ücreti de olabilir.
- Düzenleyici onaylar (regulatory approvals): Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Federal Ticaret Komisyonu veya Adalet Bakanlığı, birleşme için onay gerektirir. Onların rolü, pazarda tekelin oluşmamasını veya rekabetin azalmamasını sağlamaktır.
- Tazminat (indemnification): Tazminat hükümleri, bir şirketin diğer şirket anlaşmadaki vaatlerini yerine getirmemesi durumunda belirli kayıplardan korur. Örneğin, hedef şirketin finansal tablolarının yanlış olduğu ortaya çıkarsa, satın alan şirket ortaya çıkan kayıplar için tazminat talep edebilir.
- Yürürlükteki yasa (governing law): Birleşme anlaşması, anlaşmanın yorumlanmasında hangi eyaletin yasalarının kullanılacağını belirtecektir. Bu önemlidir çünkü farklı eyaletlerin farklı birleşme ve kurumsal yönetişim yasaları vardır.
3. Birleşme anlaşmasının önemli olmasının nedeni
Birleşme anlaşması, birleşme için net bir plan sağladığı için önemlidir. Her şirketin ne beklediğini ve nelerden sorumlu olduğunu açıkça belirterek yanlış anlaşılmaları ve anlaşmazlıkları önlemeye yardımcı olur. Birleşme anlaşması önemlidir çünkü:
a) Terimleri tanımlar (defines terms): Şirketlerin değeri ve hisselerin nasıl değiştirileceği dâhil olmak üzere birleşmenin nasıl çalışacağını açıklar.
b) Çıkarları korur (protects interests): Her iki şirketin de tartışmalardan kaçınması için yasal sorumlulukları ve korumaları belirler.
c) Rolleri netleştirir (clarifies roles): Birleşme sırasında her şirketin ne yapacağını açıklar.
d) Koşulları belirler (sets conditions): Birleşmeden önce yapılması gerekenleri listeler, örneğin düzenleyici otoritelerden onay almak gibi.
e) Riskleri ele alır (addresses risks): Olası sorunları belirler ve bunlarla başa çıkmak için çözümler sunar.
4. Vaka örneği
Birleşme anlaşmasının önemini gösteren önemli bir dava “Revlon, Inc. v. MacAndrews & Forbes Holdings, Inc. (1986)”[1] davasıdır. Bu davada, kozmetik şirketi Revlon, Delaware Yüksek Mahkemesi’nin bir şirket satmaya veya birleşmeye karar verdiğinde yönetim kurulunun görevinin hissedarlar için en iyi fiyatı elde etmeye odaklanmak olduğuna karar verdiği düşmanca bir devralmaya maruz kalmıştır. Bu davada, herkesin, özellikle de hissedarların çıkarlarını korumak için net ve etkili bir birleşme anlaşmasının hayati önem taşıdığı vurgulanmıştır.
Sonuç
İyi hazırlanmış bir birleşme anlaşması, her iki şirketin de anlaşmayı anlamasını, çıkarlarını korumasını ve sorunları ele alma kurallarını belirlemesini sağlar. Birleşmenin nasıl işleyeceğini, kimin neyden sorumlu olduğunu ve ne yapılması gerektiğini açıkça belirterek, anlaşma karışıklığı önler ve birleşmenin sorunsuz ilerlemesine yardımcı olur. Ayrıca gerekli onayların alınmasına yardımcı olur ve gelecekteki sorunları önler. Her şeyin doğru ve adil bir şekilde yapılmasını sağlamak için ise, bir avukatın ayrıntılı bir birleşme sözleşmesi hazırlaması şarttır.
[1] <https://law.justia.com/cases/delaware/supreme-court/1986/506-a-2d-173-1.html>
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.