Finansal teknoloji (financial technology; FinTech) yenilikleri, çağdaş finansal piyasalarda dijital dönüşümlere neden olmuştur. Bilgi akışını kolaylaştırarak işlem maliyetlerini düşürme yetenekleri nedeniyle, ödeme piyasası da dâhil olmak üzere çeşitli piyasalarda yeni pazar oyuncuları (FinTech şirketleri gibi) ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bu FinTech şirketleri, pazar ve yerleşik oyuncular çatıştığından ve rekabet karşıtı bir eğilime yol açtığından, genellikle pazara giriş engelleri ile karşı karşıya kalırlar. Bu nedenle, potansiyel piyasa başarısızlıklarını azaltırken yeni piyasa oyuncularının avantajlarını ortaya çıkarabilecekleri için bazı ülkelerde açık bankacılık (open banking) politikaları ortaya çıkmıştır. Açık bankacılık politikaları, bankalar gibi yerleşik finansal kurumları veri havuzlarını ve uygulama programlama arayüzlerini (application programming interfaces-APIs) açmaya zorlar veya teşvik eder. Bu arka plana karşı, açık bankacılık politikalarına yönelik zorunlu ve gönüllü yaklaşımları karşılaştırmaktan hangi politika sonuçları çıkarılabilir? Kurumsal tasarım perspektifinden modern finansal düzenleyicilerin örgütsel tasarımına ilişkin çıkarımlar nelerdir?
Örneğin, Avrupa Birliği’ndeki (AB) ikinci Ödeme Hizmetleri Direktifi (Payment Services Directive; PSD2[1]) ve bunun Birleşik Krallık hukukuna aktarımı, açık bankacılığa yönelik ‘zorunlu’ (compulsory) düzenleyici yaklaşımın bir örneğidir. Buna karşılık, Tayvan’da, Finansal Denetleme Komisyonu (Financial Supervisory Commission-FSC), açık bankacılık için öz-denetim taslağı hazırlama ve uygulama konusunda bankalara güvendiğinden, açık bankacılık ‘gönüllü’ (voluntary) bir temelde düzenlenmektedir. Ancak Tayvan’da bankalar ve FinTech şirketleri rakip olarak görülebilir. Bu nedenle, mevcut bankaların açık bankacılık tarafından veri havuzlarını FinTech şirketlerine açmaya gerçekten teşvik edilip edilmediği ve açık bankacılık politikalarının başlangıçtaki düzenleyici hedeflerine ulaşılıp ulaşılamayacağı kuşkuludur. Kamu tercihi perspektifinden bakıldığında, Tayvan’daki açık bankacılık politikaları ile ilgili sorunlar, özel çıkarların nasıl bir etkiye sahip olabileceğini ve bankaların nasıl rant elde etmeye çalışabileceğini göstermektedir. Bu nedenle, kamu yararına olan düzenleyici hedeflere ulaşılabileceğinden şüphe duyulmaktadır.
Bu konuya ilişkin bir kitapta[2] kurumsal tasarım açısından bazı önerilerde bulunuluyor ve yenilikçiliği ve rekabeti teşvik etmekten münhasıran sorumlu olan bağımsız ve profesyonel bir düzenleyicinin uygulanması öneriliyor. Bağımsız bir kuruluş olarak, bu düzenleyici, yalnızca aşırı etkilere karşı daha az savunmasız olmakla kalmaz, aynı zamanda, yoğun sorumlulukları nedeniyle ihtiyati kaygılar ile finansal rekabetin ve yeniliğin teşvik edilmesi arasındaki görev çatışmalarından kaçınmaya da yardımcı olur. Açık bankacılığa[3] liderlik eden ve açık bankacılığın faydalarını sağlayan yetkililer olan Birleşik Krallık Rekabet ve Piyasalar Otoritesi (Competition and Markets Authority-CMA) ve Açık Bankacılık Uygulama Kuruluşu (Open Banking Implementation Entity-OBIE), yukarıda belirtilen bağımsızlığın[4] (independency) önemini yansıtmaktadır. Tayvan’daki düzenleyici çerçeveyi yeniden tasarlamaya gelince, finansal yenilik ve rekabeti teşvik etme misyonunu şu anda Tayvan’ın yürütme organında bulunan bağımsız bir düzenleyiciye, örneğin Adil Ticaret Komisyonuna (Fair Trade Commission-FTC) veya FinTech’i içerebilecek dijital işleri denetlemekle özel olarak görevlendirilen yeni kurulan ‘Dijital İşler Bakanlığı’na (Ministry of Digital Affairs-MDA) yoğunlaştırılması düşünülebilir. Bu bağımsız düzenleyicinin hesap verebilirliğini sağlamak için, kitapta, FinTech şirketlerinin düzenleyici kural koyma sürecine aktif olarak katılması önerilmektedir. Buna ek olarak, düzenleyicinin kural koyma prosedürleri şeffaf olmalı ve düzenleyicinin kendisi, sektör dernekleri gibi özel çıkar gruplarının etkisine daha az duyarlı olan profesyonellerden oluşmalıdır.
Sonuç olarak kitap, açık bankacılığı uygularken yerleşiklerin direncini aşmak için zorunlu bir yaklaşımın gerekli olabileceğini öne sürüyor. Ayrıca, FinTech çağında, geleneksel bir sektör düzenleyicisinden ziyade bağımsız bir düzenleyici otorite[5], yerleşiklerin etkisine direnmek ve finansal yeniliği, rekabeti ve katılımı teşvik etmek gibi hedeflere ulaşmak için daha donanımlı olabilir.
[1] “Avrupa Birliği ikinci Ödeme Hizmetleri Direktifi” için bkz. < https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32015L2366 >
[2] Kitap (Regulating Open Banking: Comparative Analysis of the EU, the UK and Taiwan) için bkz. < https://www.routledge.com/Regulating-Open-Banking-Comparative-Analysis-of-the-EU-the-UK-and-Taiwan/Tsai-Peng/p/book/9780367647957 >
[3] Bu konuda bkz. < https://www.openbanking.org.uk/about-us/ >
[4] Bu konuda bkz. < https://www.gov.uk/government/news/millions-of-customers-benefit-as-open-banking-reaches-milestone >
[5] Bu konuda bkz. < https://www.occ.gov/news-issuances/news-releases/2023/nr-occ-2023-31.html >
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.