1. Mevduat Sertifikalarının Temelleri
Mevduat sertifikası (certificate of deposits), genellikle normal bir tasarruf hesabından daha yüksek bir faiz oranı sunan bir bankadaki özel bir mevduat hesabı türüdür. Doğrudan bir bankadan mevduat sertifikası satın aldığınızda, sabit bir süre için (genellikle altı aydan beş yıla kadar) sabit miktarda para yatırırsınız ve bunun karşılığında mevduat sertifikasını veren banka size genellikle düzenli aralıklarla faiz öder. Mevduat sertifikanızı nakde çevirdiğinizde veya kullandığınızda, başlangıçta yatırdığınız parayı artı tahakkuk eden faizi alırsınız. Mevduat sertifikanızı süresi dolmadan kullanırsanız, mevduat sertifikasının şartları “erken çekilme” (early withdrawal) cezası ödemenizi veya kazandığınız faizin bir kısmını kaybetmenizi gerektirebilir.
Diğer yatırımların aksine, federal sigortalı bankalar tarafından verilen mevduat sertifikaları, veren bankanın iflas etmesi (başarısızlığı) durumunda müşterileri belirli bir tutara kadar koruyan sigorta kapsamına sahiptir. Federal Mevduat Sigorta Kurumu (Federal Deposit Insurance Corporation-FDIC), FDIC kapsamındaki sigortalı bankalardaki mevduat hesapları için bu mevduat sigortasını (yani federal mevduat sigortası) sağlar. Bu sigorta genel olarak çek ve tasarruf hesapları, para piyasası mevduat hesapları, mevduat sertifikaları gibi ürünler için geçerlidir. Müşteriler, her hesap sahipliği kategorisi için, sigortalı banka başına müşteri başına 250 bin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) dolarına kadar sigortalıdır. Hesap sahipliği kategorilerinin yaygın örnekleri arasında bireysel hesaplar, ortak/müşterek hesaplar ve belirli emanet hesapları yer alır.
2. Aracılı Mevduat Sertifikaları
Çoğu kişi mevduat sertifikaları doğrudan bankalardan satın alsa da, birçok ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (U.S. Securities and Exchange Commission-SEC) kayıtlı/tescilli aracı kurum ve kayıtsız/tescilsiz bağımsız satış görevlileri de mevduat sertifikası sunmaktadır. “Mevduat aracıları (aracı kurumları)” (deposit brokers) olarak bilinen bu kişi ve kuruluşlar, bazen kuruma belirli tutarda mevduat getirme sözü vererek bir mevduat sertifikası için daha yüksek bir faiz oranı konusunda pazarlık yapabilirler. Mevduat aracısı daha sonra bu “aracılı mevduat sertifikaları”nı (brokered certificate of deposits) müşterilerine sunabilir. Aracılı mevduat sertifikaları genellikle bankalar tarafından bir “ana mevduat sertifikası” (master certificate of deposits) aracılığıyla mevduat aracısına verilir ve o da ana mevduat sertifikasındaki payları/hisseleri bireysel müşterilere satmayı teklif eder.
Aracılı mevduat sertifikaları genellikle daha karmaşıktır ve doğrudan bankaların sunduğu mevduat sertifikalarına göre daha fazla risk taşıyabilir. Ayrıca aracılı mevduat sertifikaları aracılar marifetiyle satıldığından, kendinizi dolandırıcılıktan korumaya yardımcı olacak ilave adımlar atıp atmayacağınızı düşünmelisiniz. Aşağıdaki ek ipuçları aracılı bir mevduat sertifikasını değerlendirmenize yardımcı olabilir:
3. Mevduat Aracısının Arka Planını İnceleyin
Her ne kadar birçok mevduat aracısı aracı kurum-satımcı olarak SEC’de kayıtlı olsa da, diğer mevduat aracıları mevduat aracısı olarak hareket etmek için herhangi bir lisans veya sertifikasyon prosedüründen geçmez; bazı mevduat aracıları eyalet veya federal kurum tarafından lisanslanmaz, incelenmez veya onaylanmaz. Mevduat aracı kurumunuzun veya çalıştığı şirketin şikâyet veya dolandırıcılık geçmişi olup olmadığını her zaman kontrol etmelisiniz.
Birçok mevduat aracısı kayıtlı yatırım profesyonelleriyle bağlantılıdır. ‘Investor.gov’ kullanılarak çoğu kayıtlı yatırım profesyonelinin geçmişi hızlı bir şekilde kontrol edilebilir. Eyalet menkul kıymetler düzenleyici otoriteniz, yatırım profesyonelleri hakkında ilave bilgilere de sahip olabilir.
Kayıtlı bir yatırım firmasına bağlı olmayan bir mevduat aracısının geçmişini araştırmak için eyaletinizin tüketici koruma ofisi ile iletişime geçerek başlayın.
Mevduat aracısı konusunda rahat olana kadar araştırmaya devam etmelisiniz. Bir mevduat aracısı hakkında endişeleriniz varsa, başka bir mevduat aracısı vasıtasıyla bir mevduat sertifikası satın almayı veya doğrudan bir bankadan satın almayı düşünmelisiniz.
4. İhraççı ve Çek Mevduatı Sigorta Kapsamı ve Limitlerinin Belirlenmesi
Mevduat sertifikanızı hangi bankanın verdiğini bildiğinizden emin olun ve FDIC sigortası arıyorsanız mevduat sertifikanızın FDIC sigortalı olduğunu doğrulayın. Başka bir deyişle, para yatırılan aracı kurumun paranızı nereye yatırmayı planladığını yazılı olarak onaylayın. Bir bankanın FDIC tarafından sigortalı olup olmadığını, ‘BankFind Suite’deki (fdic.gov) FDIC’nin BankFind aracı aracılığıyla doğrulayabilirsiniz.
Mevduat aracınız, paranızı hâlihazırda mevduat sertifikalarınızın veya diğer mevduatınızın bulunduğu bir bankaya yatırmayı planlayabilir. Daha önce tartışıldığı gibi, federal mevduat sigortası, her bankadaki hesap sahipliği kategorisine göre her mevduat sahibi için toplam 250 bin ABD doları tutarındaki toplam miktarla sınırlıdır. Aracılı mevduat sertifikanıza koyduğunuz para, bir bankadaki hesap sahipliği kategorisindeki toplam mevduatınızı 250 bin dolar federal mevduat sigortası limitinin üzerine çıkarırsa, sigortasız fonlara sahip olma riskiyle karşı karşıya kalırsınız ve sigortalı bankanın başarısız olması durumunda para kaybedebilirsiniz.
Ayrıca, paranın sigortalı bankadaki uygun başlıklı bir mevduat hesabına yatırıldığını mevduat aracı kurumunuzla teyit etmelisiniz. Bu önemlidir, çünkü geleneksel banka mevduat sertifikalarından farklı olarak, aracılı mevduat sertifikaları bazen ilgisiz bir grup yatırımcı tarafından tutulur. Her yatırımcı mevduat sertifikasının tamamına sahip olmak yerine bir parçanın sahibi olur. Bu, bankanın iflas etmesi durumunda FDIC sigorta talebinde bulunmanızı zorlaştırabilir.
5. Satış Ücretlerini, Vade Tarihlerini ve Çağrılabilirliği Anlayın
5.1. Satış ücretleri (sales fees)
Mevduat aracınız, aracılık yaptığınız mevduat sertifikasını ikincil piyasada satmak için sizden bir ücret talep edebilir. Bu, aracılık ettiğiniz mevduat sertifikasının yatırım getirisini azaltabilir veya zararlarınızı artırabilir. Aracılı bir mevduat sertifikası satın almadan önce, aracılı mevduat sertifikanızı ikincil piyasada vadesinden önce satmak için mevduat aracınızın talep edebileceği satış ücretlerini anladığınızdan emin olun.
5.2. Vade tarihleri (maturity dates)
Bir mevduat sertifikasının vade tarihi, mevduat sertifikasının vadesinin sona erdiği ve bankanın anaparanızı ve faizinizi size iade ettiği tarihtir. Aracılı mevduat sertifikaları genellikle doğrudan bankadan satın alınan mevduat sertifikalarına göre daha çeşitli vade tarihleri sunar. Aracılı mevduat sertifikalarının vade tarihleri altı aydan otuz yıla kadar değişebilir. Doğrudan bankadan satın alınan mevduat sertifikalarında olduğu gibi, aracılık edilen mevduat sertifikasının kesin vade tarihini bildiğinizden emin olun. Aşağıda daha ayrıntılı olarak tartışıldığı gibi, paranızı erken çekmenin sonuçları olabilir.
5.3. Çağrılabilirlik (callability)
Aracılı mevduat sertifikalarının çağrı özellikleri olabilir. Çağrı özellikleri, aracılı mevduat sertifikasını veren bankaya, belirli bir süre sonunda, aracılı mevduat sertifikasını vade tarihinden önce geri alma veya “çağrı” hakkını verir. Bu çağrı özellikleri, aracılık edilen mevduat sertifikası sahibi olarak size aynı hakkı vermez. Bir çağrının gerçekleşmesi durumunda, çağrı tarihine kadar aracılık ettiğiniz mevduat sertifikasındaki tüm anaparanızı ve kazandığınız faizleri alacaksınız.
6. Faiz Oranları: Basit ve Bileşik Faiz (Interest Rates: Simple vs. Compound Interest)
Aracılık edilen bir mevduat sertifikasının size ne zaman ve nasıl faiz ödeyeceğini anladığınızdan emin olun. Aracılı bir mevduat sertifikası genellikle düzenli aralıklarla (örneğin aylık, üç aylık veya altı aylık) faiz öder. Bununla birlikte, doğrudan bir bankadan satın alınan mevduat sertifikalarının aksine, aracılık edilen mevduat sertifikaları genellikle bileşik faiz yerine basit faiz öderler.
Basit faiz, yalnızca mevduat sertifikasına koyduğunuz orijinal tutara dayanırken, bileşik faiz, mevduat sertifikasına koyduğunuz orijinal tutar artı mevduat sertifikasının vade tarihi boyunca aldığınız birikmiş faize dayanır. Faizin mevduat sertifikası içinde birikmesine izin vermek yerine, aracılı mevduat sertifikaları belirli aralıklarla mevduat sertifikası sahibine nakit olarak faiz öder. Aracılık edilen bir mevduat sertifikasının faiz ödemelerinden faiz kazanmak için bu fonları başka bir hesaba yeniden yatırmanız gerekir.
7. Paranızı Erken Çekmek
Önemli: Aracılı mevduat sertifikaları genellikle herhangi bir zamanda ikincil piyasa aracılığıyla satılabilir. Ancak piyasa koşullarına bağlı olarak aracılık edilen bazı mevduat sertifikalarının ikincil piyasası olmayabilir. Bu, mevduat sertifikasını olgunlaşana, çağrılıncaya (mümkünse) veya ikincil piyasa satışına izin verecek şekilde piyasa koşulları değişene kadar tutmanızı gerektirecektir.
Aracılı mevduat sertifikaları genellikle doğrudan bankadan satın alınan mevduat sertifikaları gibi erken çekilme cezalarına sahip değildir. Aracılık yapılan mevduat sertifikaları genellikle piyasa koşullarına bağlı olarak ikincil piyasada istediğiniz zaman satabilirsiniz. Ancak aracılı bir mevduat sertifikasını ikincil piyasada satarsanız, mevduat sertifikasının piyasa fiyatındaki değişiklik nedeniyle orijinal yatırımınızın bir kısmını kaybedebilirsiniz.
Aracılı mevduat sertifikanızı satın aldığınızdan bu yana faiz oranları arttıysa, düşük getirili mevduat sertifikanıza olan talep daha az olabilir. Bu, mevduat sertifikasını indirimli olarak satmanız ve orijinal mevduatınızın bir kısmını kaybetmeniz gerektiği anlamına gelir. Öte yandan aracılı mevduat sertifikanızı satın aldığınızdan bu yana faiz oranları düştüyse, aracılı mevduat sertifikanızı daha yüksek faiz oranına sahip olduğundan kâr karşılığında satabilirsiniz.
8. İlave Sorular
Aracılık edilen bir mevduat sertifikası hakkında sorularınız varsa, mevduat sertifikasını veren bankayı denetleyen düzenleyici kurumla iletişime geçmelisiniz. Ayrıca, bir mevduat aracısı (yukarıda tartışılmıştır) veya başka bir aracıyla ilgili endişeleriniz veya sorularınız varsa, sizden de bilgi almak isteriz.
Şikâyetinizi < https://www.sec.gov/oiea/Complaint.html > adresindeki çevrimiçi şikâyet formumuzu kullanarak bize gönderebilirsiniz. Ayrıca bize normal posta yoluyla da ulaşabilirsiniz:
ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu
Yatırımcı Eğitimi ve Savunuculuğu Ofisi
100 F Street, NE
Washington, DC 20549-0213
< http://www.sec.gov >
Ayrıca mevduat sertifikasını veren bankayı denetleyen finansal düzenleyici kurumla da iletişime geçebilirsiniz:
- Federal Rezerv Sistemi Yönetim Kurulu (The Board of Governors of the Federal Reserve System), Federal Rezerv Sistemine ait devlet onaylı bankaları ve tröst şirketlerini denetler.
- Federal Mevduat Sigorta Kurumu, Federal Rezerv Sistemine ait olmayan devlet onaylı bankalar ve tasarruf birliklerinin birincil düzenleyicisi ve geri kalan sigortalı bankalar ve tasarruf birliklerinin yedek denetçisidir.
- Parasal Denetim Ofisi (The Office of the Controller of the Currency), içinde “Ulusal” (national) kelimesi veya adından sonra “N.A.” harfleri bulunan bankaları düzenlemektedir.
Ulusal Kredi Birliği İdaresi (The National Credit Union Administration), federal olarak yetkilendirilmiş kredi birliklerini düzenler.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.