Birleşik Krallık’ta “Kara Para Aklamanın Önlenmesi ve Terörün Finansmanıyla Mücadele Rejiminin Güçlendirilmesi” Üzerine*

1. Giriş

İngiltere’nin kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele düzenleyici yapısının etkinliğini artırmak için masada önerilen bir dizi reform varken, ileriye yönelik rejim için doğru uyumu bulmanın şart olduğu savunuluyor.

Birleşik Krallık’ın Kara Para Aklamanın Önlenmesi ve Terörün Finansmanıyla Mücadele çerçevesine (UK’s anti-money laundering/counter-terrorist financing framework) ilişkin 2022 yılında yapılan bir incelemede, genel düzenleyici yaklaşımın sağlam olmasına rağmen mevcut rejimin yapısal reform yoluyla ele alınması gereken zayıflıklara sahip olduğu belirlenmiştir.

İncelenmek üzere dört seçenek sunuldu (30 Eylül’de sona erecektir):

  • Mevcut modelin geliştirilmiş bir versiyonu olan OPBAS+ olarak adlandırılan Profesyonel Kara Para Aklamayı Önleme Denetim Kurumu Ofisi (Office for Professional Body Anti-Money Laundering Supervision; OBPAS);
  • 22 adet kamu kurumu denetçiliğinin (public body supervisors-PBS) daha küçük bir sayıda birleştirilmesi;
  • Tüm profesyonel hizmetler için tek bir organ (a single body for all professional services);
  • Veya tüm denetçileri tek bir mega Kara Para Aklamanın Önlenmesi denetçisinde birleştirmek.

Suçlular daha ileri teknoloji kullanıyor ve yasadışı girişimlerini zamana göre uyarlıyor ki; bu nedenle, hangisinin finansal sistemin sınırlarını en etkili şekilde denetlemeye yardımcı olacağını anlamak için her çerçevenin avantajlarını ve dezavantajlarını analiz etmek önemlidir. Ancak hâlihazırda açık olan şey, kara para aklamayla mücadele için denetçilerin daha fazla parçalanması değil, birleştirilmesinin gerekli olduğudur.

2. OPBAS+

OPBAS+ kapsamında, denetçilerin sayısında veya türünde herhangi bir değişiklik olmaksızın, OPBAS, denetleyici başarısızlıklar nedeniyle kamu kurumu denetçilerine ceza verme yeteneği de dâhil olmak üzere yetkilerini güçlendirmiş olacaktı.

Bununla birlikte, denetçilerin sayısında veya türünde herhangi bir değişiklik yapılmazsa, kamu kurumu denetçileri arasında tutarsız rehberlik, tutarsız polis uygulamaları, para cezaları ve cezalar gibi mevcut sorunların devam etmesi muhtemeldir. Dahası, bu model, denetçiler arasındaki iletişimdeki başarısızlıkları ve bunun sonucunda suçluların finansal sistemimize kirli para dökerken yararlandıkları kör noktaları ele almıyor. Bilgi paylaşımının kritik olduğu bir zamanda OPBAS+ modeli, denetim organlarını sektörler arası etkili iletişimi daha ulaşılabilir hale getirmeye yaklaştırmayacaktır.

OPBAS+ modelinin, mali suç ortamının hızla değişen temposuna ve her sektörün inceliklerine ayak uydurabilecek kadar esnek olup olmadığı da şüphelidir. Kraliyet Hazine Müsteşarlığı’nın açmazlarından biri, koşullarda aşırı derecede kuralcı olma arzusu (düzenlenen birçok kuruluşun tercihi, ancak yürütülmesi zor) ile her bir düzenlenen kuruluş için ayrıntıların yoruma bırakılmasıyla mevcut risk temelli olma durumu arasındaki gerilimdir. Ayrıntılı özellikli durum etkili gözetim ile dengelemeye yönelik bu mücadele, modelin yanıt verebilirliğini ve uyarlanabilirliğini sınırlayabilir.

3. Tek çatı sorunu

Tek çatı (single body) kara para aklamayı önleme denetçisi modelinin ve tek çatı profesyonel hizmetler denetçisinin de kendilerine özgü zorlukları bulunmaktadır. “Commonwealth” ülkelerinin hâlihazırda tek bir kapsamlı düzenleyici altında faaliyet gösterdiğini gördük. Tamamen kara para aklamanın önlenmesine odaklanan tek bir birim başlangıçta çekici görünebilir, ancak bu departmanlar sıklıkla yetersiz finansman ve aşırı zorlanma nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya kalmaktadırlar.

Denetimin, ister sektöre özel ister her şeyi kapsayan tek bir otorite altında birleştirilmesi, kalan kuruluşun iş yükünde ve sorumluluğunda büyük bir artışa yol açmaktadır. Finansman ve personelde önemli bir artış olmadığında, bu modeller yetersiz kaynak bulma riskiyle karşı karşıya kalır ve bu da etkili, derinlemesine denetim yapma yeteneklerini etkileyebilir.

Üstelik ‘OPBAS+’ta olduğu gibi, her kuruluşun kapsamı ne kadar geniş olursa, ele alınması gereken riskler ve karmaşıklıklar da o kadar çeşitli olur ve sınırlı kaynaklar nedeniyle gözetim veya yanlış karar verme olasılığı artar. Bu durum potansiyel olarak odaklanmanın dağılmasına, sektöre özgü gerekçelerin azalmasına ve ortaya çıkan tehditlere karşı tepki sürelerinin yavaşlamasına neden olabilir.

4. Kamu Kurumu denetçilerinin konsolidasyonu

Kamu kurumu denetçilerinin konsolidasyonu modeli (yani, örtüşen denetçiler kümesinin tek bir muhasebe sektörü denetçisi ve bir hukuk sektörü denetçisi olarak birleştirilmesi) umut verici görünüyor, çünkü mevcut sistemin parçalanmasını azaltırken özel bir gözetim sunabiliyor. Bu yaklaşım, her sektörün farklılığını benimseyerek, herkese uyan tek bir stratejinin Kara Para Aklamanın Önlenmesinde işe yaramadığını kabul ederek parçalanmayı ve zayıf iletişimi gidermeye çalışacaktır.

Denetleyicilerin sayısını azaltarak ancak bir dereceye kadar sektöre özgü odağı koruyarak, bu model, kaynakları çok fazla tüketmeden gelişmiş koordinasyonu ve tekdüzeliği teşvik eder. Aynı zamanda sektörlere özel denetimin sağladığı benzersiz gerekçelere değer verirken, iletişim kurulacak daha az kurum olacağı için, aynı zamanda sektörler arası işbirliğine de yardımcı olacaktır.

Bu hibrit yaklaşım, denetimin kalitesinden veya derinliğinden ödün vermeden verimliliği teşvik ederek mevcut kaynakları daha etkili bir şekilde kullanır ve kamu kurumu denetçilerinin konsolidasyonu modelini bu denetim reformu için ilgi çekici bir aday haline getirir.

5. Sonuç

Bütün bunları akılda tutarak, kamu kurumu denetçilerinin konsolidasyonunun önerilen reform seçeneği olarak değerlendirilmesi mantıklıdır. Yapılandırılmış ancak esnek yaklaşımı, sektöre özel kapsamlı denetime olanak tanırken aynı zamanda verimli kaynak tahsisini de sağlar. Bu model, her sektörün kendine özgü zorluklarına ve ince ayrımlarına saygı göstererek geliştirilen stratejilerin sektöre özgü gerçeklere dayanmasını sağlar. Aynı zamanda, çevreyi etkili bir şekilde denetleyerek ve kara para aklamaya ve terörün finansmanına karşı birleşik bir cephe oluşturarak daha yüksek derecede denetim tutarlılığını teşvik eder.

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.