1. BRICS Nedir?
BRICS, 2001 yılında BRIC olarak başlayan ve Jim O’Neill (Goldman Sachs ekonomisti) tarafından Brezilya, Çin, Hindistan ve Rusya için icat edilen bir kısaltmadır. Daha sonra 2010 yılında BRICS’e Güney Afrika da eklenmiştir. Goldman Sachs, 2050 yılına kadar küresel ekonominin dört BRIC ekonomisinin hâkimiyetinde olacağını iddia etmiştir. Böyle bir iddianın temel nedeni, Çin, Hindistan, Brezilya, Rusya ve Güney Afrika’nın yıllarca dünyanın en hızlı büyüyen ve yükselen piyasa ekonomileri arasında yer almasıydı. Bu grubun ana karşılaştırmalı avantajı, küresel emtia patlaması sırasında düşük işgücü maliyetleri, uygun demografik özellikleri ve bol doğal kaynaklarıdır.
Goldman Sachs’ın tezi, BRICS’in siyasi bir ittifak ya da resmi bir ticaret birliği haline geleceğini iddia etmiyordu. Ancak raporda BRICS’in güçlü bir ekonomik blok oluşturma potansiyeline sahip olduğu belirtildi.
2013 yılında BRICS, satın alma gücü açısından küresel gayrisafi yurtiçi hâsılanın (GSYİH) yaklaşık %27’sini oluşturuyordu. Beş ülkenin toplam nüfusu 2,88 milyar olup, tüm küresel nüfusun yaklaşık %42’sini oluşturmaktadır. BRICS bloğundaki ülkeler dünyadaki toplam kara alanının %26’sını kapsıyor.
2. ‘Goldman Sachs’ın BRIC Tezi: Erken Gelişim
Goldman Sachs’tan O’Neill 2001 yılında BRIC ülkelerinin[1] Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Japonya’yı da içeren en gelişmiş yedi küresel ekonomiden oluşan Yedili Grup’tan daha hızlı büyümesinin beklendiğini belirtmişti. “Daha İyi Ekonomik BRIC’ler Oluşturmak” (Building Better Economic BRICs) başlıklı makalesinde O’Neill, BRIC ülkelerinin potansiyeli hakkındaki görüşlerini sundu.
Daha sonra 2003 yılında Roopa Purushothaman ve Dominic Wilson (O’Neill’ın Goldman Sachs’taki meslektaşları) “BRIC’lerle Rüya Görmek: 2050’ye Giden Yol” (Dreaming with BRICs: The Path to 2050) başlıklı bir rapor sundular. Her ikisi de 2050 yılına gelindiğinde BRIC’in G7’den daha öne çıkacağını ve kırk yıl içinde dünya ekonomilerinin görünümünü değiştireceğini iddia etti.
Goldman Sachs, 2007 yılında yayınlanan “BRIC’ler ve Ötesi” (BRICs and Beyond) adlı başka bir raporunda, BRIC’lerin büyüme potansiyeline, yükselişlerinin sürdürülebilirliğine ve çevre üzerinde yaratacakları etkilere odaklandı.
3. Goldman’ın BRICS Fonu Kapandı
BRICS ekonomilerinin büyümesi küresel finans krizinin ardından yavaşladı. 2014 yılında petrol fiyatlarındaki çöküşün ardından bu artış daha da yavaşladı. 2015 yılına gelindiğinde BRICS artık çekici bir yatırım yolu değildi. BRICS yatırım fonu 2010 yılında zirveye ulaştığından bu yana değerinin %88’ini kaybetti. İşte bu noktada Goldman Sachs, BRICS yatırım fonunu Gelişen Piyasalar Hisse Senedi Fonu ile birleştirdi. Tanınmış yatırım fonu kurumu, yakın zamanda fon varlıklarında önemli bir büyüme beklemediklerini kaydetti. Bloomberg’in raporuna göre BRICS yatırım fonu 5 yılda %21 kayıp yaşadı.
4. Bu Uluslararası Forum nasıl başladı?
BRICS’in kuruluşunu Rusya başlattı. 20 Eylül 2006 tarihinde ilk BRICS Bakanlar Toplantısını düzenlediler. Bu toplantı, New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurul Toplantısı (United Nations General Assembly Session) marjında dönemin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından önerilmişti. Toplantıya Rusya, Çin ve Brezilya dışişleri bakanları ile Hindistan Savunma Bakanı katıldı. Hepsi çok taraflı işbirliklerini genişletmekle ilgileniyordu. Rusya’nın girişimi ile 16 Mayıs 2008 tarihinde Rusya’nın Yekaterinburg kentinde BRICS Dışişleri Bakanları toplantısına ev sahipliği yaptılar. Toplantının ardından güncel küresel kalkınmaya ilişkin ortak duruşlara ilişkin Ortak Bildiri yayımlandı. 9 Temmuz 2008 tarihinde BRICS hayati bir adım daha attı. Dönemin Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev, Toyako’daki (Hokkaido, Japonya) G8 Zirvesi sırasında dönemin Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, Hindistan Başbakanı Manmohan Singh ve Çin Devlet Başkanı Hu Jintao ile görüşmeye başladı. Rusya, 16 Haziran 2009 tarihinde Yekaterinburg’da ilk BRIC Zirvesine ev sahipliği yaptı. Burada BRIC liderleri tarafından BRIC hedeflerini ortaya koyan bir Ortak Bildiri yayınlandı. BRIC ülkeleri arasındaki işbirliğini ve diyaloğu şeffaf, açık, proaktif ve artan bir şekilde teşvik etme sözü verdi. Ortak açıklamada, bloktaki ülkeler arasındaki işbirliğinin gelişmekte olan ülkelerin yanı sıra yükselen piyasa ekonomilerinin de ortak çıkarlarına hizmet edeceği belirtildi. Açıklamada, ekonomik faydaların yanı sıra BRIC ülkeleri arasındaki iş birliği ve diyaloğun da uyum, barış ve ortak refaha sahip bir dünyanın inşasına yardımcı olacağı belirtildi. İlgili belge, küresel finans ve ekonomik krizleri ile nasıl başa çıkılabileceğine dair ayrıntılı bir taslak sunuyordu.
5. BRICS’in Rolü
BRICS ülkeleri, 2009 yılından 2014 yılına kadar Dünya Bankası (World Bank) ve IMF (Uluslararası Para Fonu) reformları da dâhil olmak üzere ekonomik ve finans konularda anlaşmaya vardı. IMF’nin her türlü kriz ile mücadele potansiyelini güçlendirebilmesi için yeterli kaynakların harekete geçirilmesine yönelik önlemler alınması konusunda anlaştılar. Ayrıca Yerel Para Cinsinde Kredi Kolaylığı Genişletme (Extending Credit Facility in Local Currency and the BRICS Exchanges Alliance) sağlayan BRICS Bankalararası İşbirliği Mekanizması (BRICS Interbank Cooperation Mechanism) ve BRICS Borsalar İttifakını (BRICS Exchanges Alliance) da oluşturdular. BRICS ülkesi firmalar için bir dış genişleme kaynağı ve kurumsal yatırımcılar için sağlam getiriler sundu. Ayrıca Libya, Suriye, Afganistan ve İran (yerli nükleer programları) ile ilgili sorunlar da dâhil olmak üzere bazı bölgesel konulara da odaklandılar. BRICS ayrıca aşağıdakilerin çözümünde birlikte koordine edilmiştir:
- Çatışmalar
- IMF reformu
- Uyuşturucu kaçakçılığına karşı mücadele
- Bilgi ve iletişim teknolojilerinin ihtiyacı, kullanımı ve gelişimi
BRICS ülkeleri ayrıca engelsiz ticaret için uygun koşullar yaratmaya çalışmıştır.
6. BRICS nasıl çalışır?
BRICS ortaklarının ilişkileri BM Şartı temelinde inşa ediliyor. Tanınmış ilkelerin yanı sıra uluslararası hukuk normlarını da takip ederler. Tüm üye ülkeler 2011 yılı Zirvesi’nde aşağıdaki ilkeler üzerinde anlaşmışlardır.
Bu ilkeler şunlardı:
- Dayanışma
- Açıklık
- Pragmatizm
- Tarafsızlık (üçüncü taraflara ilişkin)
- Blok dışı doğa
Blok ülkelerinin hem araştırma merkezleri hem de ticari kuruluşları, 2010 yılından bu yana yıllık zirvelerde onaylanan planlar temelinde BRICS’in öngördüğü formatta işbirliği yapmaktadır.
[1] Bu konuda bkz. “Sevinç Akbulak (2008), BRICS Ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin) ile Güney Kore Ekonomilerine ve Sermaye Piyasalarına İlişkin Temel Göstergeler ve Kısa Değerlendirmeler, Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Raporu”.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.