Credit Suisse’in Çöküşü ve Bankacılık Düzenlemesi*

Varlıkları 500 milyar doları aşan dünyanın en büyük 30 bankasından biri olan Credit Suisse (CS), bu ayın başlarında eridi. Bu çöküşün nasıl hızla geliştiği, ondan önceki düzenleyici eylemler ve bankacılık düzenlemesinin geleceği hakkında ciddi soruları gündeme getiriyor.

İsviçre Ulusal Bankası yani merkez bankası (Swiss National Bank-SNB) ve İsviçre bankacılık düzenleyicisi/otoritesi (Swiss Financial Market Supervisory Authority; FINMA), 15 Mart (2023) Çarşamba günü öğleden sonra, Credit Suisse’in istikrarına ilişkin kesin güveni ifade eden ortak bir bildiri yayınladılar. SNB ve FINMA, Credit Suisse’in “sistemik olarak önemli bankalar için geçerli olan daha yüksek sermaye ve likidite gereksinimlerini karşıladığını” (meets the higher capital and liquidity requirements applicable to systemically important banks) kesin olarak belirttiler. SNB ayrıca gerekirse CS’ye likidite sağlama sözü de verdi.

Ancak dört gün sonra, CS önemli tutarda para çekilmesiyle karşı karşıya kaldığında, SNB ilave likidite sağlamamayı seçti ve bunun yerine CS’yi 19 Mart (2023) Pazar günü CS’nin sadece birkaç gün önce sahip olduğu piyasa değerinin yarısından daha azına kendisini UBS’ye (Union de Banques Suisses) satmaya zorladı. Ve hissedarlar en azından bir miktar değer elde ederken, İsviçreli yetkililer yaklaşık 17 milyar dolar borçlu olan CS tahvil sahiplerini (bondholders) tamamen ortadan kaldırmayı seçti.

İsviçreli yetkililerin Çarşamba ve Pazar günü yaptıklarının ikisi birden doğru olamaz. SNB’nin Credit Suisse’in durumu ile ilgili 15 Mart Çarşamba günü açıklaması haklı çıktıysa, CS’nin varlıkları, CS’nin sistematik olarak önemli bir bankanın iyi sermayeleştirilmesi için gerekli olan düzinelerce milyarlarca dolarlık sermayeye sahip olmasını sağlamak için yükümlülüklerini önemli ölçüde aşmıştır. Eğer durum gerçekten böyleyse, SNB’nin sonraki seçimleri oldukça sorunluydu.

Özel banka bilgilerine erişim sayesinde, SNB ve FINMA Çarşamba günü CS’nin varlıklarının değerini piyasanın yapabileceğinden daha iyi tahmin edebildiler. Mevduat çekişleri Çarşamba ile hafta sonu arasında birikmiş olsa da, CS’nin bilançosundaki varlıkların değeri muhtemelen önemli ölçüde değişmedi. Bu nedenle, eğer SNB’nin Çarşamba günü yaptığı açıklama doğruysa, SNB CS’ye Çarşamba günü verdiği söze uygun olarak gerekli tüm likiditeyi sağlayarak daha sonra harekete geçebilirdi. Varlıkların değeri yükümlülüğün değerini önemli ölçüde aştığı için, bu tür bir likidite sağlanması, CS’nin önemli sermaye desteği göz önüne alındığında, o tarihte vergi mükelleflerinin pahasına gelmesi beklenmeyecek olan, klasik bir nihai borç verme mercii hareketini temsil ederdi.

Dahası, eğer CS, Çarşamba günü İsviçreli yetkililerin belirttiği gibi sermaye koşullarını karşılıyorsa, SNB’nin daha sonra CS’yi düşük fiyatlı bir satış yapmaya zorlaması CS’nin hissedarlarına haksızlık etmiş olur. Bu tür bir alım, SNB’nin bunu büyük bir İsviçre bankasındaki hissedarlardan diğerine bir transfer olarak görmesiyle haklı gösterilemez. Ayrıca, menkul kıymetleri silinmek üzere seçilen CS tahvil sahipleri, CS hissedarlarından bile daha yüksek bir değer bölüntüsünü (fraction of value) kaybetmiş olup; bu tahvil sahiplerinin öncelikler sıralamasında/merdiveninde (priorities ladder) hissedarlardan daha üst sıralarda yer alması düşünüldüğünde, endişe verici bir durumdur.

Tersine, eğer SNB’nin 19 Mart Pazar günü CS’yi küçük bir tutara satmaya zorlama seçimi haklı çıkarsa, o zaman CS’nin varlıkları yükümlülükleri önemli ölçüde aşamaz. Ancak bu durumda, SNB’nin Çarşamba günü CS’nin yeterli sermaye kullanımına ilişkin net açıklaması rahatsız ediciydi. Aslında, bu açıklama kapitalizasyon seviyelerine ilişkin gerçek bir güveni yansıtmadığı ölçüde, sonuçları yalnızca SNB’nin değil, aynı zamanda dünya çapındaki merkez bankalarının güvenilirliğini de etkileyebilir.

SNB’nin 15 Mart Çarşamba ve 19 Mart Pazar günkü eylemlerinin her ikisi de haklı olabilir mi? Durumun böyle olması için, SNB’nin Çarşamba günü CS’nin büyük harfli olduğu sonucuna varmasında haklı olması, ancak Pazar günü de müteakip hızlı kötüleşme nedeniyle CS’nin artık kurtarılamayacağı sonucuna varması gerekiyordu. Bu görüşe göre, bankanın varlıklarının değeri Çarşamba ve Pazar günleri arasında pek değişmese de, Pazar günü mevduat sahipleri arasında artan panik, beklenen bir “banka hücumunu” (an expected run on the bank) durdurmayı imkansız hale getirmiştir.

Geleneksel bankacılık görüşüne göre, eğer bir banka iyi sermayeye sahipse, mudilerin herhangi bir paniği yalnızca geçici olacak ve merkez bankasının son çare olarak yeterli likidite sağlaması (central bank’s providing sufficient liquidity as a lender-of-last-resort) ile birlikte etkili bir şekilde çözülebilecek bir sorun yaratacaktır. Bu görüş, SNB’nin Çarşamba günü iyi sermayeli olarak gördüğü bir bankaya gerekirse likidite sağlama taahhüdüne yansımış olabilir. Bununla birlikte, SNB Pazar günü teslim olmayı ve CS hissedarlarını ve tahvil sahiplerini otobüsün altına itmeyi seçtiğinde, SNB, yeterince sermayelendirilmiş (adequately capitalized) bir bankadaki herhangi bir hücumun etkili bir şekilde ele alınabileceğine olan güvenini kaybetmiş olabilir.

Durum gerçekten böyle olsaydı, SNB’nin tersine dönmesi elbette anlaşılabilirdi. Ancak geçen hafta yaşananlar böyle bir durumda İsviçre makamlarını suçlamak için bir temel oluşturmayacak olsa da, bankacılık sistemlerimiz hakkında daha geniş endişelere yol açacaktır. Endişeler, sistematik olarak önemli bankaların, son krizden kaynaklanan önemli düzenleyici koşulları (significant regulatory requirements) tam olarak yerine getirseler bile, panikler ve kendi kendini gerçekleştiren korkular (self-fulfilling fears) nedeniyle banka hücumlarına karşı savunmasız olabileceği yönünde olacaktır. Şimdi diğer bankalarda gelişen dramları izlerken, bu daha geniş soruları da düşünmeliyiz.

1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu [merhume Anası (1947-10 Temmuz 2023) Erzurum/Aşkale; merhum Babası ise Ardahan/Çıldır yöresindendir]. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte);
Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte) başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003), Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004) ile Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II, Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021), Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021), Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021), Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022), Ticari Mevzuat Notları (2022), Bilimsel Araştırmalar (2022), Hukuki İncelemeler (2023), Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024) başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 2 bini aşkın Telif Makale ve Yazı ile Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak vazgeçilmez ilkesidir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.