‘Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sistemi’nin Tarife ve Talimatları ile Çalışma Usul ve Esasları*

1. Giriş

Bilindiği üzere, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere Yönelik Ticari Alacak Sigortası Sunulmasını İçeren Devlet Destekli Sistemin (Sistem) ve bu Sistemin işletilmesi için görevlendirilen Olağandışı Riskler Yönetim Merkezinin (Merkez) çalışma usul ve esasları, “Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sisteminin Tarife ve Talimatları İle Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ”^[1] ile belirlenmiştir.

Bu Tebliğ, 03.06.2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 33/A maddesine, 30.03.2023 tarihli ve 7012 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konan Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sistemine Dair Karara ve 27.10.2021 tarihli ve 31641 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özel Riskler Yönetim Merkezi Çalışma Usul ve Esasları Yönetmeliğinin 17’nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

2. Sistemin Kapsamı

Kredi sigortası branşında ruhsatı bulunan sigorta şirketlerinden Sistem kapsamında faaliyet göstermek isteyenler, Merkez ile protokol yapmak suretiyle Sisteme dâhil edilir. Sisteme katılan sigorta şirketlerinin ve aracıların uyması gereken esaslar söz konusu protokol ile belirlenir. Ticari alacak sigortalarından;

a) DDAS-Ticari, Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliğinde yer alan yıllık net satış hasılatı veya mali bilanço rakamı dikkate alınarak belirlenecek mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerden aşağıda belirtilen koşulları sağlayanlara sunulur:

1) Başvuru tarihinden itibaren en az iki yıl önce kurulması veya sermayesinin çoğunluğuna sahip bir başka tüzel kişiliğin en az iki yıl önce kurulmuş olması.

2) Merkez tarafından belirlenen risk değerlendirme kriterlerini sağlaması.

3) Basit usul dışında vergi mükellefi olması.

4) Bir önceki mali yıldaki yurt içi satışlardan elde ettiği cirosunun beş yüz elli milyon Türk Lirasından (dâhil) az olması.

b) DDAS-Finansman, (a) bendi kapsamındaki KOBİ’lere finansman sağlayan kredi kuruluşlarına sunulur.

Yukarıdaki (a) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamındaki sermayesinin çoğunluğuna sahip tüzel kişiliğin, (a) bendinin (2) ve (3) numaraları alt bentlerindeki şartları sağlaması gerekmektedir.

Sigorta kapsamında teminat sağlanmasına bağlı olarak alıcıların tespitine yönelik risk değerlendirmesi Merkez tarafından yapılır.

Merkez, gerekli görmesi halinde, DDAS-Ticari için yukarıda zikredilen (a) bendinin (4) numaralı alt bendinde yer alan yurt içi satışlardan elde edilen tutarı her bir başvuru için yüzde 50’sine kadar artırabilir. Bu hüküm, DDAS-Finansman bakımından kredi kuruluşunca finansman sağlanan KOBİ’ler için de uygulanır.

DDAS-Ticari kapsamında Ticari Alacak Sigortası Genel Şartlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla aşağıdaki satışlara teminat sağlanır:

a) Satıcı ile alıcı arasında satış vadesinin bir satış sözleşmesi veya fatura üzerinde belirtildiği satışlar.

b) Dövize endeksli faturalar veya sözleşmeler kapsamındaki satışlar hariç olmak üzere, fatura veya faturaları Türk Lirası cinsinden kesilen satışlar.

c) Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, odalar ve borsalar, meslek birlikleri, dernekler, vakıflar, kamu iktisadi kuruluşları ve tacir sıfatı taşımayan gerçek kişiler haricinde kalan alıcılara yapılan satışlar.

DDAS-Finansman kapsamında Ticari Alacak Sigortası Genel Şartlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, KOBİ ile alıcısı arasındaki satış sözleşmesinden doğmuş alacağın kredi kuruluşuna devredilmesi sonucunda KOBİ’ye finansman sağlanmasına bağlı olarak, yukarıda sayılan satışlara teminat sağlanır.

Sistem kapsamında yalnızca yurt içi satışlardan doğan ticari alacaklara veya KOBİ’ye finansman sağlanması amacıyla yurt içi satışlardan doğan ticari alacakların kredi kuruluşlarına devredilmesi işlemlerine teminat sağlanır.

3. Risk Değerlendirme ve Sigortaya Kabul

Ticari alacak sigortaları kapsamında işbu yazının 3 no.lu bölümünde yer alan şartları taşıyan alıcılara teminat verilebilir. Teminat verilecek alıcılara ilişkin risk değerlendirmesinde kullanılacak kriterler Merkez tarafından belirlenir. Risk değerlendirmesi sonucunda, bu alıcılardan her birine “1 (en düşük riskli)” ile “6 (en yüksek riskli)” arasında skor verilir.

DDAS-Ticari kapsamında, risk değerlendirmesinde, sigorta talebinde bulunan işletmenin tüm alıcılarının dikkate alınması esastır. Ancak bunun mümkün olmaması durumunda, söz konusu işletmenin yurt içi vadeli satışlardan elde ettiği cirosunun en az %50’sini oluşturan ve ciro büyüklüğüne göre büyükten küçüğe doğru sıralanan alıcıları dikkate alınır. Bu durum, prim hesaplamasını etkilemez.

DDAS-Ticari kapsamında, risk değerlendirmesinde, sigorta talebinde bulunan işletmenin tüm alıcılarının dikkate alınmasının mümkün olmaması durumunda, yukarıda sayılanlar dışında kalan tüm alıcılarına sağlanan azami sorumluluk tutarı, bir alıcıya sağlanan en yüksek alıcı limiti kadardır. Bu kapsamda olay başına sağlanan alıcı limiti ise bir alıcıya sağlanan en düşük alıcı limiti kadardır. Sağlanan azami sorumluluk tutarı poliçenin azami teminat tutarı dâhilinde değerlendirilir.

Ticari alacak sigortalarına ilişkin talep, doğrudan Merkeze, protokol kapsamındaki sigorta şirketlerine veya bu şirketlerin aracılarına iletilir. Risk değerlendirme sürecinde ortaya çıkacak sorgulama ücreti sigorta ettiren veya sigortalı tarafından karşılanır. DDAS-Ticari kapsamında Merkezden veya farklı sigorta şirketleri üzerinden yapılan her bir sorgulama, aynı alıcı limiti ve alıcılara ilişkin olsa bile, ayrı ayrı ücretlendirilir. Sorgulama ücretinin tahsiline ve Merkeze aktarımına ilişkin hususlar ise Merkez ile sigorta şirketi arasında yapılacak protokol ile belirlenir.

Teminat verilecek alıcıların belirlenmesi amacıyla yapılacak risk değerlendirmesine ilişkin teklif aşamasındaki sorgulama ücreti, risk değerlendirmesi yapılan her bir alıcı için KDV dâhil 30 TL’dir. Teklifin sunulduğu tarihten itibaren 15 gün içinde poliçenin düzenlenmesi durumunda ilgili poliçeye ilişkin teklif kapsamında sorgulama ücreti alınmaz. Kurum sorgulama ücretini yeniden belirlemeye yetkilidir.

4. DDAS-Ticari Kapsamında Prim, Azami Teminat Tutarı ve Alıcı Limitleri

DDAS-Ticari kapsamında prim hesabında, alacak sigortası talebinde bulunan işletmenin beyan ettiği ve son mali yıldaki vadeli satışlarından elde ettiği cirosunun tamamı esas alınır. Net prim ve azami teminat tutarı, vadeli satışlardan elde edilen ciro esas alınmak suretiyle, aşağıdaki tablo kullanılarak hesaplanır:

Burada yer alan tablo esas alınarak hesaplanan prim tutarının 5.000 TL’nin altında çıkması durumunda, prim tutarı 5.000 TL olarak kabul edilir. DDAS-Ticari kapsamında prim, Merkez veya sigorta şirketi tarafından tahsil edilir. Primin peşin ödenmesi halinde tarife fiyatı üzerinden %10 oranında indirim uygulanır. Prim tutarının, en az %25’i peşin ve geri kalanı en fazla beş taksit olacak şekilde taksitlendirilmesi mümkündür. Ödemeler EFT/havale, kredi kartı veya benzeri başka düzenli ödeme yöntemleriyle yapılabilir. Risk değerlendirmesi sonucunda skoru 6 olan alıcılara alacak sigortası kapsamında alıcı limiti sağlanmaz. Skoru 1 ile 5 arasında olan her bir alıcıya, alacak sigortası talebinde bulunan işletmenin vadeli satışlarından elde edilen cirosuna göre aşağıdaki tabloda belirtilen azami tutarları geçmemek üzere alıcı limiti sağlanır:

Alıcı başına azami alıcı limiti, alacak sigortası talebinde bulunan işletmenin alıcı için talep ettiği alıcı limiti ve risk değerlendirme kriterleri dikkate alınarak, herhangi bir ek prim alınmaksızın, Merkez tarafından arttırılabilir. Azami alıcı limitinin yeniden belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.

5. DDAS-Finansman Kapsamında Prim ve Azami Teminat Tutarı

DDAS-Finansman kapsamında prim, sigortalı kredi kuruluşunun poliçe yazım yılı için yıllık bazda sigorta ürününe ilişkin hedeflediği toplam işlem hacmi esas alınarak aşağıdaki tabloya göre hesaplanır. Hesaplanan prim peşin olarak ödenir. Ödeme EFT/havale, kredi kartı veya benzeri başka düzenli ödeme yöntemleriyle yapılabilir.

DDAS-Finansman kapsamında hedef işlem hacminde, finansman ihtiyacı olan KOBİ’lerin satış sözleşmelerine ilişkin sigortalı tarafa devrettiği faturaların Katma Değer Vergisi (KDV) dâhil toplam tutarları dikkate alınır. Alıcı bazında hesaplanacak prim toplam tutarlar ve devir alınan faturaların vadeleri ile alıcı skorları esas alınmak suretiyle, aşağıdaki tablo kullanılarak hesaplanır:

Sigortalının sigorta süresi içinde; poliçede belirlenen yıllık hedef işlem hacmini veya ikinci fıkra kapsamında hesaplanan primlerin toplamının birinci fıkrada belirtilen primi aşması ek prim gerektirir. İkinci fıkraya göre hesaplanan ek prim, sigortalı tarafından zeyilnamenin düzenlenmesini müteakip beş iş günü içinde peşin olarak ödenir. Azami teminat bu madde kapsamında hesaplanacak primin 30 katı olacak şekilde uygulanır.

6. Teminat Oranı ve Muafiyet

Sistem kapsamında alıcı skoru 1-5 olan alıcılar için uygulanan teminat oranları Merkez tarafından %70 veya %90 olarak belirlenir. Belirlenen bu teminat oranı poliçede, alıcı ekleme veya alıcı limit güncelleme zeyilnamelerinde belirtilir. Sigorta dönemi içerisinde meydana gelen zararlar; zararın 2.500 TL’nin altında kalması durumunda sigortalı tarafından, 2.500 TL’yi aşması durumunda ise birinci fıkrada belirtilen teminat oranları kapsamında Merkez tarafından ödenir.

7. Komisyon ve Diğer Giderler

DDAS-Ticari ve DDAS-Finansman ürünleri kapsamında, sigorta şirketleri tarafından düzenlenen sigorta sözleşmeleri için vergi ve diğer yasal yükümlülükler düşüldükten sonra kalan prim tutarı üzerinden uygulanacak komisyon oranı %17’dir. Söz konusu prim tutarının %12’si ilgili sigorta şirketi tarafından kesinti yapılmaksızın sigorta aracısına ödenir. DDAS-Ticari kapsamında Merkez tarafından doğrudan düzenlenen poliçelerde herhangi bir komisyon ödemesi veya birinci fıkrada belirtilen komisyon oranları kapsamında prim indirimi yapılmaz. DDAS-Finansman kapsamında Merkez tarafından doğrudan düzenlenen poliçelerde, Merkez prim tutarının %12’sini ilgili sigorta aracısına öder. Primin taksitle ödenmesi kararlaştırılmış olsa bile komisyon ödemesi peşinen yapılır.

* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. Yazı başlığı kapsamında şu kaynaklara da bakılabilir:

• Yavuz Akbulak, KOBİ’lere Yönelik Ticari Alacak Sigortası Tarifesinin 27 Mayıs 2022 İtibarıyla Son Durumu, Legal Blog, 27 Mayıs 2022 (ülkemizdeki KOBİ’lerin sınıflandırılması için işbu yazıya bakılabilir)
• Yavuz Akbulak, KOBİ’lere Yönelik Ticari Alacak Sigortası Tarifesinde Son Durum, Legal Blog, 24 Kasım 2021
• Yavuz Akbulak, KOBİ’lerin Sınıflandırılmasında Son Durum, Legal Blog, 24 Kasım 2021

[1] Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sisteminin Tarife ve Talimatları İle Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ, RG 07.01.2023/32066 [Bu Tebliğ ile 24.12.2018 tarihli ve 30635 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere Yönelik Ticari Alacak Sigortası Sunulmasını İçeren Devlet Destekli Sistemin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ ile 24.12.2018 tarihli ve 30635 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Tarife ve Talimat Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır. Mezkûr Tebliğde geçen;

a) Alıcı: Ticari faaliyeti kapsamında KOBİ ile akdettiği satış sözleşmesi gereği KOBİ’nin sattığı malın veya verdiği hizmetin bedelini ödemekle yükümlü gerçek veya tüzel kişiyi,

b) Alıcı limiti: Sigortacının herhangi bir alıcı ile ilgili olarak üstlendiği azami sorumluluk tutarını,

c) Aracı: Sigorta acentesini ve brokerini,

ç) Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığını,

d) DDAS-Finansman: KOBİ’lere Finansman Sağlanmasına Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortasını,

e) DDAS-Ticari: KOBİ’lerin Ticari Faaliyetlerine Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortasını,

f) KOBİ: 24.05.2023 tarihli ve 7297 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliğinde belirlenen tanıma uyan işletmeleri,

g) Kredi kuruluşu: Türkiye’de faaliyet gösteren ve kredi sağlayan banka, finansman şirketi ve benzeri diğer kuruluşları,

ğ) Kurum: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

h) Merkez: 5684 sayılı Kanunun 33/A maddesi çerçevesinde görevlendirilen Özel Riskler Yönetim Merkezini,

ı) SBM: 5684 sayılı Kanunun 31/B maddesi çerçevesinde kurulan Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezini,

i) SEGEM: 5684 sayılı Kanunun 31 inci maddesi çerçevesinde kurulan Sigortacılık Eğitim Merkezini,

j) Sigorta şirketi: 5684 sayılı Kanuna göre Türkiye’de kurulmuş sigorta şirketi ile yurt dışında kurulmuş sigorta şirketinin Türkiye’deki teşkilatını,

k) Sistem: Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere Yönelik Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Sistemini,

l) Teknik İşletici: 5684 sayılı Kanunun 33/A maddesi çerçevesinde Merkezin işletilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle görevlendirilmiş kamu sigorta veya reasürans şirketini,

m) Teknik personel: Aracılarda pazarlama, bilgilendirme ve satış işlemlerini yapan personeli,

n) Ticari alacak sigortaları: Sistem kapsamında sunulan ticari alacak sigortası ürünlerini,

ifade eder.