“O, hanginizin daha güzel amel yapacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratandır. (…)” [Kuran-ı Mecid; Mülk:2]
“İlahi Rabbim; bizleri yeryüzü mülküne, maddi arzulara, şatafata, makamın gücüne, gaileye iltifat etmeyenlere dâhil et.” [Dua]
1. Giriş
(Dünyadaki) hükümetler ve finans kuruluşları onlarca yıldır kara para aklama (money laundering) konusunda endişeleniyorlar. Kara para aklamayı içeren suçların çoğu; yasadışı finansal planlar, organize suçlar, narkotik, kurumsal dolandırıcılık, Devlet yolsuzluğu, vergiden kaçınma, kaçakçılık ve terörizmin finansmanı ile bağlantılı finansal faaliyetlerdir (financial activities that are connected to illicit financial schemes, organized crime, narcotics, corporate fraud, governmental corruption, tax evasion, smuggling and terrorism financing). Gayrimenkul alımları, şirket yatırımları ve ‘paravan’ şirketlerin kurulması (real estate purchases, company investments, and the incorporation of shell corporations), paranın gerçek kaynağını gizlemek için kullanılan yollardan sadece birkaçıdır. Kara para aklamayla, gelirlerin yasa dışı kaynağı gizlenir ve suç faaliyetlerine karışanların yaptırım riski sınırlanırken büyük ölçüde kâr elde etmelerini sağlamada hayati bir araç görevi görülür. Kara para aklama, kontrolsüz bırakılırsa, finansal sistemleri hızla istikrarsızlaştırma, ekonomik ilerlemeyi engelleme ve ulusların sosyal dokusunu bozma potansiyeline sahiptir.
Son birkaç yılda dijital varlıklar piyasasının hızla büyümesiyle birlikte, bu varlıkların kara para aklama, hırsızlık ve dolandırıcılık planları, kaçakçılık ve terör örgütlerine fon sağlama dâhil olmak üzere yasa dışı faaliyetlerde kullanımı artmaktadır. Mali Eylem Görev Gücü (Financial Action Task Force), “küresel düzenleyici sistemdeki boşlukların suçluların ve teröristlerin suiistimal etmesi için önemli boşluklar yarattığına” (gaps in the global regulatory system have created significant loopholes for criminals and terrorists to abuse) dair bir uyarı[1] yayınlamış olup; bu da “suçluların ve teröristlerin finansal işlemleri için sanal bir güvenli bölge” (virtual safe haven for the financial transactions of criminals and terrorists) oluşmasına neden olma tehlikesi taşımaktadır. Kripto para birimlerinin merkezi olmayan ve anonim doğası nedeniyle, son zamanlarda yeni bir kara para aklama yöntemi olarak ortaya çıkmışlardır.
2. Hindistan’da Kara Para Aklamayı Önleme Yasaları
Hindistan’da, 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası (Prevention of Money Laundering Act-PMLA), kripto para birimleri ve dijital varlıkların düzenlenmesini içerecek şekilde önemli ölçüde güncellenmiştir. Hindistan Merkezi Hükümeti, Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’nın 2(1-sa-vi) sayılı maddesi kapsamındaki yetkilerini kullanırken, 07 Mart 2023 tarihli bir Tebliğ yoluyla (Notification[2]), kripto para birimleri ve Nitelikli Fikri Tapular (nonfungible tokens-NFTs) dâhil olmak üzere sanal dijital varlıkları (virtual digital assets-VDA) içeren veya bunlarla ilgili faaliyetleri Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’nın kapsamına aldı. Sanal dijital varlıklar için itibari para biriminin takası, bir veya daha fazla sanal dijital varlık türünün takası, sanal dijital varlıkların depolanması veya yönetimi ile sanal dijital varlıklar üzerinde kontrole izin veren araçların sağlanması dâhil olmak üzere sanal dijital varlıkların arzı ve satışı ile bağlantılı olarak sağlanan finansal hizmetlerin yanı sıra bu tür hizmetlerin dâhil edilmesi ve sunulması, anılan Tebliğin bir sonucu olarak Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’na tabidir.
Diğer yargı bölgeleri de son zamanlarda benzer gelişmeleri bilmektedirler. Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 2020 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası (Anti-Money Laundering Act-AMLA[3]), kara para aklamayı önleme ve terörün finansmanıyla mücadele (anti-money laundering and counter-terrorism financing/CFT) düzenlemelerine dair kapsamlı reformlar getirmiştir. Kara Para Aklamayı Önleme Yasası; ABD Mali Suçlar Uygulama Ağının (Financial Crimes Enforcement Network-FinCEN) dijital para birimleri hakkındaki rehberliğini kodlayarak Banka Gizliliği Yasasını (Bank Secrecy Act) ve ABD kara para aklamayı önleme ve terörün finansmanıyla mücadele çerçevesini genişletmekte, modernize etmekte ve ‘para yerine geçen değer’ [value that substitutes for currency; §6102(d)] ile ilgili hizmetler sağlayan işletmelerin de Banka Gizliliği Yasası’nın finansal kurum ve kuruluşlar (döviz bozdurma ve para aktaran işletmeler dâhil) kapsamına girdiğini netleştirmektedir. Ayrıca Kara Para Aklamayı Önleme Yasası, “parasal araçlar” (monetary instruments) tanımını “herhangi bir parasal aracın yerine geçen değeri” (value that substitutes for any monetary instrument) içerecek şekilde genişletmektedir. Benzer şekilde İngiltere’de de 2022 tarihli Kara Para Aklama ve Terörün Finansmanı Yönetmelikleri [Değişiklik-No:2; Money Laundering and Terrorist Financing Regulations-MLR[4]], elektronik transferler için mevcut bilgi paylaşım rejimini [mevcut Avrupa Birliği Fon Transferi Yönetmeliğinde (EU Funds Transfer Regulation) yer alır] kripto varlık transferlerini içerecek şekilde genişletmiştir. Kara Para Aklama ve Terörün Finansmanı Yönetmeliği, (İngiltere) Finansal Yürütme Otoritesinin (Financial Conduct Authority-FCA) kontrol rejimindeki değişikliğini kripto varlık takas sağlayıcıları ile saklama cüzdanı sağlayıcılarını kapsayacak şekilde genişletmek için 2000 tarihli Finansal Hizmetler ve Piyasalar Yönetmeliğinde değişiklik yapmıştır. Bu değişiklikler, bir kripto varlık firmasının muhtemel alıcılarının, “yerinde ve uygun” (fit and proper) bir değerlendirmenin yapılabilmesi için herhangi bir satın alma veya kontrol artışından önce Finansal Yürütme Otoritesini bilgilendirmesini gerektirecektir.
Kripto aleminde, bir kişinin kimliğini kamuya ifşa etmeden veya herhangi bir müşteri tanıma (Know Your Customer-KYC) kriterini karşılamadan bir kripto cüzdanı açması ve ardından kripto para birimi biçiminde para yüklemesi oldukça basittir. İşin ilginç tarafı kripto para ile yapılan işlemlerde herhangi bir transfer kısıtlaması olmamasıdır. Ayrıca, kripto para birimleri resmi izin gerektirmez ve birkaç dakika içinde teslim edilebilir. Ancak Hindistan’da, mezkûr Tebliğ ışığında, bir kişi hükümete tam olarak açıklamadan parasal değere sahip kripto para transfer ederse ve alıcı bunu gelir veya ödeme olarak beyan etmezse, her iki taraf da 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası kapsamında sorumlu tutulabilir.
Hindistan hükümeti artık 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’na tabi olduğu için kripto para birimi işlemlerini düzenleyebilecek ve takip edebilecektir ki; bu, Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’nın ‘suç geliri’ (proceeds of crime) olduğundan şüphelenilen herhangi bir kripto para birimi işlemini araştırmak için kullanılabileceği anlamına gelir. 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası planına göre, ‘suç gelirlerine’ herhangi bir şekilde karışan veya bu tür gelirleri gizleme, bulundurma veya kullanma yoluyla ilgili olan herkes kara para aklamaktan suçlu olacaktır. Kara Para Aklamayı Önleme Yasası, ‘kara para aklama’ terimini kasıtlı olarak geniş ve basit bir şekilde ‘suç gelirleriyle bağlantılı olan ve bunları lekelenmemiş mal gibi gösteren herhangi bir süreç veya faaliyet’ (any process or activity connected with the proceeds of crime and disguising them as untainted property) olarak tanımlamıştır. 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’nın 3. maddesi, her kim doğrudan veya dolaylı olarak izin vermeye teşebbüs ederse, bilerek yardım ederse, bilerek bir tarafsa veya şu anda suç gelirlerinin gizlenmesi, bulundurulması, edinilmesi veya kullanılması dâhil olmak üzere herhangi bir işlem veya faaliyette yer alıyorsa ve bunun lekesiz bir mülk olduğunu iddia ederse, kara para aklama suçundan suçlu olacaktır[5].
Bu nedenle, sanal dijital varlıkları içeren ve kara para aklamayla bağlantılı olduğundan şüphelenilen herhangi bir faaliyet, itibari para birimlerini içeren diğer işlemlerle aynı katılıklara tabi olacaktır. Şeffaflığı, kimliği ve kurallara uyumu sağlamak borsaların yükümlülüğüdür. Ayrıca, 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası kapsamında bildirim yapan kuruluşlar olarak bankalar, diğer finansal kurumlar, kripto para borsaları ve aracı kurumlar, müşteri ve karşı taraf kimliklerini (customer and counterparty identities) doğrulamak, kayıtları tutmak ve herhangi bir şüpheli faaliyet ile ilgili olarak rapor vermek zorunda kalacaklardır. Bu reformlar, (Hindistan) Uygulama/İcra Genel Müdürlüğüne (Enforcement Directorate) kripto para varlıklarını kullanarak şüphelenilen herhangi bir finansal suiistimali soruşturma yetkisi vermektedir. Yeni kurallara göre, bitcoin borsaları, saklayıcılar ve yöneticiler şüpheli faaliyetleri Hindistan Mali İstihbarat Birimi’ne (Financial Intelligence Unit-FIU) bildirmek zorundadır. Kripto para piyasasındaki katılımcılar, artık kişiler ve işlemler için hesapları doğrulamak ve sürdürmek için makul girişimlerde bulunmak ve herhangi bir şüpheli davranışı Mali İstihbarat Birimi’ne bildirmek zorundadır. Söz konusu Tebliğ’in ruhuna uymak için, Hindistan’daki kripto borsaları, yatırımcılar tarafından belirli bir mali yıl içinde belirli bir miktarı aşan işlemleri günlüğe kaydetmek ve bunları vergi makamlarına bildirmek zorunda kalabilir. Hindistan hükümeti artık bu kararın bir sonucu olarak kripto para borsaları tarafından tutulan tüm kayıtlara sınırsız erişime sahiptir.
Hükümet ayrıca, anılan Tebliğ’in yayınlanmasından bir ay önce sanal dijital varlıklarda Kaynakta Kesilen Verginin (Tax Deducted at Source-TDS) ödenmemesini cezalandıran Hindistan Gelir Vergisi Yasasının 271C no.lu maddesini de değiştirmiştir. Kaynakta Kesilen Verginin (stopaj) ödenmemesi artık borçlu olunan miktara kadar para cezası veya altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılabilir.
3. Sonuç
Hindistan Merkezi Hükümeti’nin 07 Mart 2023 tarihli Tebliği, Maliye Bakanlığının geç ama gerekli bir hamlesidir. 2002 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası, sanal dijital varlıkları içeren tüm işlemler için geçerli olarak yorumlandığından, bu tür işlemlerde yer alan veya kolaylaştıranların artık ilgili varlıkların meşruiyetini ve saklandıkları koşulları doğrulaması gerekir. Kripto para birimlerinin Kara Para Aklamayı Önleme Yasası’nın kapsamına dâhil edilmesi, kripto para birimleri kullanılarak kara para aklamaya karşı mücadelede olumlu bir gelişme ve uzun vadede yatırımcı güveni oluşturmayla sonuçlanabilecek olsa da, anılan Tebliğ’in geniş kapsamı, yetkiyi yazılım geliştiriciler ve operatörleri dâhil olmak üzere çok çeşitli gözetim dışı kuruluşlara dayatacaktır. Bu, Hintlilerin altyapılarını izlemek için ağlarında doğrulayıcı sağlamayan blok zincirleri ve sanal dijital varlıkları kullanmalarının engellenmesine neden olabilir.
Bununla birlikte, söz konusu Tebliğ, Hindistan Uygulama Genel Müdürlüğü’ne göre “kripto borsasının sahipliğini gizlemek için Crowdfire Inc USA, Binance (Cayman Adaları), Zettai Pte Ltd Singapur ile bir anlaşmalar ağı oluşturan” WazirX’i ve Kasım 2022’de çöküşü kripto pazarını kargaşaya sürükleyen FTX’i etkileyenler gibi kurumsal yönetişim konularını ele almamaktadır. Hintliler sanal dijital varlıkları yalnızca oldukça kontrollü ve izlenen bir ortamda kullanabileceklerinden, bu Tebliğ aynı zamanda kısa vadede sanal dijital varlıklara katılımın azalmasına da yol açabilir.
Hindistan hükümeti de bu kuralları uygulamaya koymaya çalışırken engellerle karşılaşacaktır. Kripto para birimleri âdemi merkezi bir yapı olup, herhangi bir merkez bankasının onayına ihtiyaç duymadan dünyanın herhangi bir yerinde kullanılabilir. Bu nedenle, Hindistan hükümetinin kripto para birimi aracılığıyla yasadışı fonların aklanmasını durdurmak için diğer ülkelerle birlikte çalışması çok önemli olacaktır.
[1] “Mali Eylem Görev Gücü uyarısı” için bkz. < https://www.fatf-gafi.org/en/publications/virtualassets/documents/virtual-assets.html?hf=10&b=0&s=desc(fatf_releasedate) >
[2] “Hindistan Merkezi Hükümeti’nin 07 Mart 2023 tarihli Tebliği” için bkz. < https://taxguru.in/corporate-law/prevention-money-laundering-maintenance-recordsamendment-rules-2023.html >
[3] “ABD 2020 tarihli Kara Para Aklamayı Önleme Yasası” için bkz. < https://www.fincen.gov/anti-money-laundering-act-2020 >
[4] “İngiltere 2022 tarihli Kara Para Aklama ve Terörün Finansmanı Yönetmelikleri” için bkz. < https://www.legislation.gov.uk/uksi/2022/860/made >
[5] Bu konuda bkz. < https://indiankanoon.org/doc/144308151/ >
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.