Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine (Sustainable Development Goals) ulaşma yolunda ilerleme, yatırımların acil ve önemli ölçüde ölçeklendirilmesini gerektirir. Gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde (emerging market and developing economies) bu yatırım boşluklarını kapatmak için gereken finansman tahminleri çalışmalar arasında değişse de, genellikle yılda trilyonlarca dolara ulaşırlar. Bu nedenle, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (United Nations Conference on Trade and Development-UNCTAD) gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerin Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini karşılamak için karşı karşıya kaldıkları toplam yatırım boşluğuna ilişkin son tahmini[1], yılda 4 trilyon dolar gibi şaşırtıcı bir rakamdır.
Düşük gelirli ülkeler (low-income countries), sürdürülebilir kalkınma için kritik alanlardaki muazzam altyapı boşlukları nedeniyle özellikle büyük yatırım ihtiyaçlarına sahiptir. Örneğin, son on yılda düşük gelirli ülkelerdeki nüfusun üçte birinden azı elektriğe ve temel sanitasyona erişebilmiştir. Bu ülkeler ayrıca iklim değişikliğine karşı dayanıklılık oluşturma ve yeşil geçiş hedeflerini karşılama konusunda daha büyük zorluklarla karşı karşıyadır. Bazı tahminlere göre, düşük gelirli ülkelerde bu sorunları ele almak için 2030 yılına kadar gayrisafi yurtiçi hâsılanın (GSYH) yüzde 8’ine kadar ortalama yıllık yatırıma ihtiyaç vardır[2] ki; bu diğer gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerden önemli ölçüde daha fazladır.
Bu zorlukları daha da karmaşık hale getiren, gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde yerel yatırımlar (brüt sabit sermaye oluşumu) son on yıldır uzun süreli ve geniş tabanlı bir düşüşteydi. Gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde yatırımın ortalama yıllık büyümesi yarı yarıya azalmış olup 2000’lerde yılda yüzde 10 iken 2010’larda yüzde 5’e düşmüştür.
Kamu yatırımları, özel sermayenin harekete geçirilmesinde ve ekonomik büyümenin kolaylaştırılmasında önemli bir rol oynayabilir.
Kamu yatırımları, büyümeyi ateşlemeye yardımcı olmak için güçlü bir politika kaldıracı olabilir. Ancak, bu olumlu etkiler garantili değildir. Bunlar kritik olarak elverişli yapısal koşullara bağlıdır. Özellikle, yeni deneye dayalı analizde[3], kamu yatırımlarının etkilerinin devlet harcamalarının verimliliğine ve mali alanın -yani bir ülkenin mali sürdürülebilirliğini ve makroekonomik istikrarını tehlikeye atmadan harcanabilen hükümetlerin bütçe kaynakları- mevcudiyetine bağlı olduğu öne sürülmektedir. GSYH’nin yüzde 1’i oranında gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde kamu yatırımlarının ölçeklendirilmesi, çıktıyı beş yıl içinde ortalama yüzde 1,2’ye kadar artırabilirken; bol mali alana (fiscal space) ve verimli kamu harcamalarına sahip ülkelerde bu etki çok daha büyüktür ve aynı dönemde yüzde 1,6’ya kadar ulaşır.
Dahası, kamu yatırımları özel yatırımları katalize etmede ve üretkenliği artırmada önemli bir rol oynayabilir. Kamu yatırımında GSYH’nin yüzde 1’i oranında bir artışa yanıt olarak, gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerdeki özel yatırımları beş yıl içinde ortalama olarak yüzde 2,2’ye kadar ve toplam faktör üretkenliği yüzde 0,8’e kadar artabilir. Bu, keskin bir şekilde yavaşlayan ve bu on yılın geri kalanında zayıf kalması beklenen gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde uzun vadeli (potansiyel) ekonomik büyümeyi teşvik etmek için özellikle önemlidir[4].
Kamu yatırımlarının faydalarından yararlanmak kapsamlı bir politika çalışması gerektirmektedir.
Gelişmekte olan ülkelerde, özellikle de düşük gelirli ülkelerde, kamu yatırım verimliliği gelişmiş ekonomilere kıyasla önemli ölçüde daha düşük olma eğilimindedir. Son birkaç yılda devlet borcunun GSYH’nin yüzde 60’ının üzerine çıkmasıyla birlikte, mali alanları da önemli ölçüde daralmıştır. Kamu yatırımlarını mümkün kılmak ve olumlu etkilerini en üst düzeye çıkarmak için, gelişmekte olan ülkelerin kapsamlı politika reformları yapmaları gerekmektedir. Belirli politika müdahaleleri solo ülke koşullarına bağlı olsa da, üç kapsamlı politika önceliği tüm gelişmekte olan ülkeler için geçerlidir: mali alanın genişletilmesi, kamu yatırımlarının verimliliği ve artırılmış küresel destek (expansion of fiscal space, efficiency of public investment, and enhanced global support). İkincisi, derin yapısal zorlukları, büyük altyapı boşlukları, sınırlı finansal kaynakları ve gerekli reformları kendi başlarına yapma kapasitesi olan düşük gelirli ülkeler için hayati önem taşımaktadır. Bu ülkelerde yapısal reformları hızlandırmak ve sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınma için sağlam temeller oluşturmalarına yardımcı olmak için koordineli finansal destek ve teknik yardıma ihtiyaç vardır. Bu politikalar, Haziran 2024 Küresel Ekonomik Beklentiler (Global Economic Prospects) raporunun[5] 3. bölümünde ayrıntılı olarak tartışılmaktadır.
[1] <https://unctad.org/system/files/official-document/diaemisc2023d6_en.pdf>
[2] <https://documents1.worldbank.org/curated/en/099225011022219706/pdf/P17748402b2eb40620aa6e0c4e3b8ca0bbb.pdf?_gl=1*1fghvei*_gcl_au*MTc1NDQxOTMzMy4xNzIwNDQ0NjYy>
[3] <https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/41681424-4459-4959-84d5-63709dee74dc/content>
[4] <https://www.worldbank.org/en/research/publication/long-term-growth-prospects>
[5] <https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099003106112426991/idu1bc56b5c41f04914acb194181b46ce62466fe?_gl=1*ibzbug*_gcl_au*MTAxOTgwMjM2MC4xNzI2NjM1Nzky#:~:text=After%20several%20years%20of%20negative,easing%20as%20inflation%20gradually%20declines.>
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.