Kahramanmaraş Depremi’nden sağ kurtulan, ancak 28 Şubat 2023 günü vefat eden Cihan Emir Parlak anısına…
Banka kredileri, büyük mali, parasal ve ihtiyati önlemleri birleştiren politika paketlerine sahip ülkelerde daha hızlı büyümüştür.
Ekonomistler, dramatik küresel gerilemeden ve ardından gelen kredi sıkışıklığından ders çıkarmak için nesiller boyu salgını inceleyecekler, ancak bir sonraki küresel krizi kontrol altına almak için gereken eylemin kapsamı hakkında önemli bir ders şimdiden netleşiyor.
Pandemi sırasında ülkeler genellikle hibeler, kredi kolaylıkları ve gevşetilmiş sermaye koşulları gibi büyük mali, parasal ve ihtiyati politikaları birleştiren topyekûn tepkiler kullandılar. Yeni bir çalışma raporunda gösterildiği gibi, küresel arz ve talep şoklarını birleştiren gelecekteki büyük krizlerde kurumsal borçlanmayı ve kredi büyümesini desteklemek için bu tür kapsamlı bir yanıt gerekebilir.
Bulgular, pandemiye yönelik ekonomik ve finansal politika tepkilerine ilişkin ulusal duyuruları izleyen geçen yıl kullanıma sunduğumuz bir veri setini kullanan bir analize dayanıyor. 2020 yılı boyunca, ülkeler en sık birden fazla maliye, para veya ihtiyati politika paketi kullanırken, bağımsız politika duyuruları nadirdi.
Kredi büyümesi pandemi sırasında erken bir düşüş yaşarken, birçok ülkedeki politika yapıcılar ekonomilerini desteklemek için banka kredilerini istikrara kavuşturmayı hedeflediler. Çalışmadaki analiz, topyekûn paketlerin kredi büyümesini her üç ayda bir %5 gibi önemli bir oranda artırdığını gösteriyor. Hem boyut hem de kapsam kritik öneme sahipti: Her türlü ilkeyi bir araya getiren, ancak yalnızca bazılarının büyük olduğu paketler bile daha az etkiliydi.
Kapsamlı politika paketlerinin önemi vurgulanarak, izlenen tüm ayrıntılı politika araçları, başarılı paketlerde diğerlerinden daha yaygındı.
Bu topyekûn tepkiler etkili olmuş olabilir, çünkü -büyük, beklenmedik bir küresel şok ile karşı karşıya kaldıklarında- kredi büyümesi ile ilgili tüm kaldıraçları kaldırdılar. Mevzuat yükümlülüklerini değiştirerek bağlayıcı kısıtlamaları hafiflettiler. Kredi riski ile ilgili artan endişeleri ele alarak kademeli kredi vermeyi teşvik ettiler. Ve borçlanma maliyetlerini düşürerek kredi talebini desteklediler.
Bankalar içinde, ince sermaye tamponları tarafından kısıtlananlar için politikaların etkisi daha büyüktü.
Büyük mali, parasal ve ihtiyati önlemleri birleştiren paketler, bankaya bağımlı firmalar için ek likidite erişimine de çevrildi. Bu, sağlık önlemleri satışları sınırlandırırken, masrafları -maaş ödemeleri gibi- iki ay daha karşılamalarına izin verdi.
COVID-19 ekonomik ve finansal politika paketleri geniş çapta hedeflenmiş olsa da, pandemiden önce performansı düşük olan şirketlere orantısız bir şekilde fayda sağlamış gibi görünmüyor.
Gelecekteki krizler için dersler
Çalışmadaki sonuçlar, pandemik politika tepkilerinin genişliği ve yoğunluğu açısından kararlı eylemin önemini vurgulamaktadır. Olumsuz arz ve talep şoklarını önemli bir belirsizlikle birleştiren -salgının yaptığı gibi- gelecekteki krizlerde, benzer şekilde uyumlu, koordineli, topyekûn bir yaklaşım ekonomiyi desteklemede önemli bir rol oynayabilir.
COVID-19 gibi küresel bir şoka yanıt olarak agresif bir yaklaşımın faydaları olsa da, tüm ülkeler bu şekilde yanıt veremez. Özellikle yükselen ve gelişmekte olan ekonomiler, bu dönemde olduğu gibi muhtemelen daha kısıtlı olmaya devam edecektir.
Elbette, topyekûn bir yaklaşımın istenmeyen sonuçları da olabilir. Büyük mali ve parasal paketler, krediyi ve ekonomiyi destekleyebilir, ancak aynı zamanda keskin enflasyonist baskıları da körükleyebilir. Yüksek borcu olan ülkelerde, ihtiyari harcamalardaki artış borcun sürdürülebilirliğini zorlayabilir. Bu tür maliyetleri en aza indirmek için uygun topyekûn tepkinin nasıl kalibre edileceğini daha iyi anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.