Girişimciler sıklıkla kendilerini girişimlerini başlatmanın, finansman sağlamanın ve sürdürülebilir büyüme sağlamanın yollarını ararken bulurlar. Son yıllarda popüler hale gelen iki yol, kuluçka merkezleri ve hızlandırıcılardır (business incubators and accelerators). Birleşik Krallık’taki işletmelere yönelik bu yazıda, bunların ne olduğu, ne yaptığı ve girişimlere nasıl fayda sağlayabilecekleri ele alınacaktır.
1. İş kuluçka merkezleri ve hızlandırıcılar
İş kuluçka merkezleri yeni girişimler için zemin hazırlar. Erken aşamadaki girişimlerin büyümesini ve gelişmesini teşvik etmek için tasarlanmış destekleyici ortamlardır. Bunları beslenme alanı olarak düşünelim. Startup’lar, iş dünyasının zorluklarını aşmalarına yardımcı olmak için çeşitli şekillerde yardım alırlar.
Kuluçka merkezleri genellikle ortak ofis alanları, mentorluk programları ve profesyonellerden oluşan bir ağa erişim sunar. Ayrıca, iş fikrinin başlatılmasına yardımcı olmak için potansiyel olarak melek yatırımcılara erişim de sunarlar.
Buna karşılık, iş kuluçka merkezi, yatırımlarının geri dönüşünü aradığı için işletmede özsermaye hissesi isteyebilir.
İş fikrini organize ederken yavaş ve istikrarlı bir büyüme arayan birinin, bu fikri hayata geçirirken sağlam bir temele oturmak isteniyorsa, kuluçka makinesi doğru seçim olabilir.
Startup hızlandırıcıları başarıyı hızlandırmakla ilgilidir. Startup’ları belirli bir zaman dilimi içinde hızlı bir büyüme elde etmeye teşvik ederler. Kuluçka merkezlerinin aksine hızlandırıcılar daha yapılandırılmış bir programla çalışır ve genellikle birkaç ay veya daha uzun sürer.
Hızlandırıcı programlara kabul edilen startup’lar yoğun mentorluk, ağ oluşturma fırsatları ve çoğu durumda özsermaye karşılığında başlangıç fonu alır. Amaç, girişimin büyümesini hızlandırmak, onları yatırıma veya daha fazla genişlemeye hazırlamaktır.
Birleşik Krallık’ta özel ve kurumsal programlardan hükümet programlarına kadar çeşitli hızlandırıcılar mevcuttur. Bazıları yaklaşım açısından daha geneldir, bazıları ise belirli bir sektör veya endüstride daha uzmanlaşmıştır.
Girişim için net bir konsept varsa ve hızlı hareket etmeye hazırsa hızlandırıcı girişim için olabilir.
2. Hızlandırıcılar ve kuluçka merkezleri ne işe yarar?
Hem hızlandırıcılar hem de kuluçka merkezleri, iş girişimlerini farklı şekillerde desteklemek için çalışır.
Bahsedildiği gibi hızlandırıcılar, bir startup’un büyüme yörüngesini hızlandırmaya odaklanır. Yoğun bir destek patlaması sağlarlar.
Vurgu, iş modellerinin iyileştirilmesi, fikirlerin doğrulanması ve yatırım sahalarına hazırlıktır. Hızlandırıcılar genellikle bir demo günüyle sona erer. Startup’ların ilerlemelerini potansiyel risk sermayedarlarına veya diğer türdeki yatırımcılara sergilediği yer burasıdır.
Kuluçka programı daha bütünsel bir yaklaşım benimser ve startup’ların daha yavaş gelişmesi için destekleyici bir ortam sağlar. Destek, ofis alanına erişimi, mentorluk programlarını ve ağ oluşturma fırsatlarını içerebilir. Bunlar benzer görünse de yaklaşım ve zaman çizelgesi çok farklıdır.
Kuluçka merkezleri, startup’ların gelişmesi için elverişli bir atmosfer yaratmayı amaçlar. Ürün geliştirme, pazarlama stratejileri ve iş operasyonları gibi çeşitli şekillerde destek sunarlar.
Erken aşamadaki şirketlerin iş fikirlerini hayata geçirmek için ihtiyaç duydukları her şeye erişmelerine olanak tanır. Bu, onları riske atılmadan önce ürün pazarına uygunluk veya pazarlama stratejileri gibi konuları tam olarak düşünmeye teşvik eder.
3. Farklı hızlandırıcı türleri
Farklı gruplar tarafından yürütülen ve farklı işletmelerin yararlanabileceği farklı türde hızlandırıcı programlar vardır.
3.1. Dikey hızlandırıcılar (vertical accelerators): Dikey hızlandırıcılar belirli bir endüstri veya sektörde uzmanlaşmıştır. Örneğin fintech, sağlık teknolojisi veya temiz teknolojiye özel hızlandırıcılar vardır. Bu programlar, benzer zorluklar üzerinde çalışan startup’ları bir araya getirerek belirli bir alanda özel mentorluk ve ağ kurma fırsatları sağlamaktadır. Belirli sektörlerdeki teknoloji girişimleri veya girişim kurucuları için dikey hızlandırıcı, ürün veya hizmetlerini anlayanların uzman bilgisinden faydalanmalarına olanak tanıyacaktır.
3.2. Kurumsal hızlandırıcılar (corporate accelerators): Yerleşik şirketler bazen kurumsal hızlandırıcıları çalıştırır veya teşvik eder. Bu programlar şirketlerin yenilikçi girişimlerle etkileşime geçmesine olanak tanır. Odak noktası, işbirliğini teşvik etmek ve yeni kurulan şirketlere sponsor/destekçi kuruluşun uzmanlığına erişim sağlamaktır. Saygı duyulan, değerlerle uyumlu ve pazara uzman görüşü sunabilen bir şirketle çalışmak işletme için büyük bir kazanç olabilir.
3.3. Bölgesel ve hükümet hızlandırıcıları (regional and government accelerators): Bazı hızlandırıcılar, çoğunlukla hükümet girişimlerinin desteğiyle bölgesel veya ulusal düzeyde faaliyet göstermektedir. Bu programlar, yerel girişimleri destekleyerek ve belirli bir coğrafi alanda yenilikçiliği teşvik ederek ekonomik kalkınmayı artırmayı amaçlamaktadır.
Bu programlar bazen yoksul yerel bölgeleri desteklemek için başlatılır ancak belirli endüstrilerin büyümesini teşvik etmek gibi başka nedenlerle de oluşturulabilir.
4. Kuluçka merkezlerinin farklı türleri
4.1. Üniversite merkezli kuluçka merkezleri (university-based incubators): Pek çok üniversitenin, akademik topluluklarından ortaya çıkan girişimleri desteklemek için tasarlanmış kuluçka merkezleri vardır. Bu kuluçka merkezleri genellikle araştırma tesislerine erişim, profesörlerden mentorluk ve endüstri uzmanlarıyla bağlantılar sağlar. Bu kuluçka merkezleri, girişimciliği desteklemek amacıyla genellikle üniversitenin mevcut ve eski öğrencilerinin kullanımına açıktır.
4.2. Kurumsal kuluçka merkezleri (corporate incubators): Kurumsal kuluçka merkezleri köklü büyük şirketler tarafından işletilir veya sponsor edilir. Yeni kurulan şirketlere kaynak, mentorluk ve kurumsal ağa erişim sağlarlar. Odak noktaları, sponsor şirketin hedefleriyle uyumlu inovasyonu teşvik etmektir. Büyük markalı bir şirket tarafından seçilmek, iyi yönetilen bir kurumsal kuluçka merkezinde yer almanın diğer avantajlarının yanı sıra, finansman arayışı söz konusu olduğunda etkileyici bir unsur olabilir.
4.3. Bağımsız kuluçka merkezleri (independent incubators): Bağımsız kuluçka merkezleri üniversiteler veya şirketlerle doğrudan bağları olmadan faaliyet göstermektedir. Bunlar çeşitli destek hizmetleri sunan bağımsız kuruluşlardır. Bunlar, bilgilerini paylaşmak isteyen iş profesyonelleri tarafından yürütülebilir.
5. Girişim için doğru olan
Hızlandırıcı ve kuluçka merkezi arasında seçim yapmak, girişimin özel ihtiyaçlarına ve gelişim aşamasına bağlıdır. İşletme emekleme aşamasındaysa ve temel desteğe ihtiyacı olduğu düşünülüyorsa, kuluçka merkezi doğru seçim olabilir. Öte yandan, girişim hızlı büyümeye hazırsa hızlandırıcı daha uygun olabilir. Bir kurucu olarak büyümenin ve öğrenmenin en iyi yolunu düşünmek de önemlidir.
6. Hızlandırıcılara ve kuluçka merkezlerine erişebilme
Bir hızlandırıcı programına katılmak genellikle rekabetçi bir başvuru sürecini içerir. Sektöre veya iş odağına uygun hızlandırıcılar araştırılıp belirlenerek başlanmalıdır. İş modeli, ekip ve büyüme potansiyelini özetleyen ilgi çekici bir uygulama hazırlanmalıdır. Kabul edilirse, mentorlar ve diğer katılımcılarla aktif olarak etkileşime geçerek programa tam olarak katılmaya hazır olunmalıdır. Bu, tam destekle hedeflere doğru hızla ilerlemek için yaşamda bir kez karşılaşılacak bir fırsat olarak görülmelidir. Kuluçka merkezleri genellikle hızlandırıcılara kıyasla daha erişilebilir bir giriş sürecine sahiptir. İş hedeflerine uygun, hem üniversite merkezli hem de bağımsız yerel kuluçka merkezleri araştırılmalıdır. Onlara ulaşılmalı, ilgi belirtilmeli ve girişimin onların desteğinden nasıl yararlanabileceği gösterilmelidir. Başvuru süreci röportajları veya sunum oturumlarını içerebilir; bu nedenle iş vizyonunu etkili bir şekilde ifade etmeye hazır olunmalıdır. Tam olarak ne sunulduğunu ve nedenini bilmek, kendini ve şirketi satma becerisi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
7. Bilinmesi gereken başka şeyler
Yeni girişimler söz konusu olduğunda, finansman ve büyüme iki önemli husustur. Startup’ların yolculuğu sadece hayatta kalmakla ilgili olamaz; gelişmeye ve büyümeye odaklanması gerekir. Girişimciye açık hızlandırıcı veya kuluçka programlarının olduğunun farkındaysanız ve bu fırsattan en iyi şekilde yararlanılabileceği biliniyorsa, denemeye değerdir. Bu programların sağladığı fon fırsatlarının farkında olmak, finansal gidişatı önemli ölçüde etkileyebilir ve başarıya giden yolda ilerlenmesini sağlayabilir. Bir girişimci olarak iş kurmak çoğu zaman yalnızlık hissi yaratabilir ve bu programlar sadece mentorluk sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda benzer düşünceye sahip, benzer düşüncelere sahip kişiler tarafından çevrelenme şansını da sunuyor. İster bir hızlandırıcıdan başlangıç finansmanı ister bir kuluçka merkezinden uzun vadeli destek olsun, bu yollar işletmeyi sürdürülebilir büyüme için hazırlayabilir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.