İsviçre’de Yatırım Fonları*

1. Giriş

İsviçre, geleneksel bankacılık ve sigortacılığın yanı sıra, 2021 yılının sonuna kadar İsviçre’deki varlık yöneticileri tarafından yönetilen (assets under management-AuM) toplam 3,3 trilyon İsviçre frangından (CHF) daha fazla varlık ile hem Avrupa’nın hem de Dünyanın en büyük varlık yönetimi merkezlerinden biridir.

Bu nedenle İsviçre, yalnızca yabancı fonların dağıtımı için en büyük merkezlerden biri değil, aynı zamanda İsviçre fonları için de çok büyük bir iç pazara sahiptir. Şu anda, bin 900’den fazla İsviçre fonu, İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi (FINMA) tarafından yetkilendirilmiş olup, sekiz bin 500’den fazla yabancı fon, İsviçre’de perakende yatırımcılara arz edilmek üzere FINMA tarafından onaylanmıştır. İsviçre fon piyasasına önemli katkıda bulunanlar; bankalar, fon yönetim şirketleri, ortak varlık yöneticileri ve distribütörlerdir. Hâlihazırda 50’nin üzerinde fon yönetim şirketi ve 200’ün üzerinde kolektif varlık yöneticisi FINMA tarafından yetkilendirilmiştir. İsviçre fonları ve İsviçre’de yabancı fon arzı öncelikle İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yasası (Swiss Collective Investment Schemes Act-CISA), İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yönetmeliği (Swiss Collective Investment Schemes Ordinance-CISO) ve FINMA’nın İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yönetmeliği (Swiss Collective Investment Schemes Ordinance of the FINMA) ile yönetilir. İsviçre fon yönetimi şirketleri ile toplu varlıkların yöneticileri ise, İsviçre Finansal Kurumlar Yasası (Swiss Financial Institutions Act-FinIA), İsviçre Finansal Kurumlar Yönetmeliği Swiss Financial Institutions Ordinance-FinIO) ve FINMA’nın İsviçre Finansal Kurumlar Yönetmeliği (Swiss Financial Institutions Ordinance of the FINMA) ile yönetilmektedir. İsviçre veya yabancı yatırım fonlarının dağıtımı da dâhil olmak üzere finansal hizmet sağlayıcıları tarafından finansal hizmetlerin sağlanması, ayrıca İsviçre Finansal Hizmetler Yasası (Swiss Financial Services Act-FinSA) ve İsviçre Finansal Hizmetler Yönetmeliği (Swiss Financial Services Ordinance-FinSO) ile yönetilir.

2. Ürünler

2.1. İsviçre Fonları

Şu an için tüm İsviçre fonları FINMA’nın onayına ve denetimine tabidir. Fonlar, açık uçlu veya kapalı uçlu olarak kurulabilirler. Açık uçlu fonlar tipik olarak sözleşme fonları veya değişken sermayeli yatırım ortaklığı (Société d’Investissement à Capital Variable-SICAV; investment company with variable capital) olurken, kapalı uçlu fonlar sınırlı sorumlu bir ortaklık (Limited Liability Partnership-LLP) veya sabit sermayeli yatırım ortaklığı (Société d’investissement à capital fixe-SICAF; investment company with fixed capital) şeklini alır. Düzenlemeye tabi açık uçlu fonlar dört kategoride sınıflandırılmaktadır:

  • Yatırım politikası, yatırım teknikleri ve kısıtlamaları bakımından UCITS (undertaking for collective investment in transferable securities; devredilebilir menkul kıymetlere kolektif yatırım taahhüdü) fonlarına eşdeğer olan menkul kıymet fonları;
  • Yatırım politikası yasada önceden tanımlanmış ve kapsamlı olan ve likidite sorunları için bir birincil piyasa ve bir ikincil piyasa sağlayan gayrimenkul fonları;
  • Geleneksel yatırımlar için diğer fonlar ile
  • Alternatif yatırımlar için diğer fonlar, yani ne menkul kıymet fonu ne de gayrimenkul fonu olmayan ve menkul kıymet fonlarından farklı özelliklere sahip fonlar. Normalde, varlıkların %30’dan fazlası alternatif olarak sınıflandırıldığından, fon alternatif yatırımlar için bir fon olarak kabul edilir, ancak artık geleneksel yatırımlar için bir fon değildir.

Düzenlenmiş kapalı uçlu fonlar, özel pazarlar veya gayrimenkul projeleri için sınırlı sorumlu ortaklıklar şeklini alır. Sabit sermayeli yatırım ortaklıkları şeklinde düzenlenmiş ürünler, vergilendirme açısından şeffaf olmadıkları için İsviçre’de oldukça nadirdir.

Açık uçlu fonlar, yetkili bir fon yönetimi şirketine, bir saklama bankasına ihtiyaç duyar ve fonlar bireysel yatırımcılar içinse, düzenlemeye tabi bir kolektif varlık yöneticisi tarafından yönetilmelidir. Onaylanan fonların özellikleri, yalnızca İsviçre Kolektif Yatırım Planları Yasası’na göre nitelikli yatırımcıların yatırımcı olarak kabul edilmesi durumunda yerleştirilebilir.

2.2. Yabancı Fonlar

Yabancı kolektif yatırım fonlarının, niteliksiz yatırımcılara İsviçre’de sunulabilmesi için önce İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi tarafından onaylanması gerekir. Onay, İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi tarafından, diğer hususların yanı sıra, İsviçre’de bir temsilcinin ve bir ödeme temsilcisinin atanmasına tabi olarak verilecektir. Prensip olarak, yalnızca UCITS’in onay için uygun olduğunun belirtilmesi gerekir. Nitelikli yatırımcılara özel olarak sunulan yabancı kolektif yatırım fonları, İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’nin herhangi bir onayını gerektirmez, ancak yüksek net değerli bireysel müşterilere veya profesyonel müşteri olarak nitelendirilmeyi seçmiş olan özel yatırım yapılarına sunuluyorsa, bir temsilci ve bir ödeme acentesi belirlemelidir.

İsviçre’de veya İsviçreli müşterilere fon dağıtımı herhangi bir İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi lisansı gerektirmese de, genellikle İsviçre Finansal Hizmetler Yasası ile tanımlanan bir finansal hizmet teşkil eder ve İsviçre Finansal Hizmetler Yasası yükümlülüklerine (müşteri sınıflandırması, davranış kuralları ve bir müşteri danışmanlık siciline tescil gibi) uyulmalıdır.

2.3. Kuruluşlar

Bir İsviçre fonunu veya yabancı bir fonu yönetmek isteyen İsviçre şirketlerinin, İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi tarafından kolektif varlıkların yöneticisi olarak veya fon tutarının belirli bir eşiği aşmaması ve fonun nitelikli yatırımcılarla sınırlı olması durumunda portföy yöneticisi olarak yetkilendirilmesi gerekir. Fonlarını bağımsız olarak kendi adlarına ve yatırımcıların hesabına yönetmek isteyen ve bu kapsamda İsviçre fonları kurup yöneten İsviçre şirketleri, fon yönetim şirketi olarak lisansa ihtiyaç duyarlar. Bu lisans ayrıca fonların varlıklarını yönetmeye de izin verir. Alternatif olarak, İsviçre’de veya yurt dışında uygun lisansa sahip bir üçüncü taraf yönetici atanabilir.

Fon yönetim şirketleri, ortak varlık yöneticileri ve portföy yöneticileri (Fon Kuruluşları) için geçerli olan yetki koşulları İsviçre Finansal Kurumlar Yasası’nda tanımlanmış ve yönetmeliklerde detaylandırılmıştır. Özellikle organizasyon, dâhili dokümantasyon, sermaye yükümlülükleri, kurumsal yönetişim ve personel açısından çeşitli koşulları kapsarlar. İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi ile yetkilendirme prosedürü, somut koşullara bağlı olarak genellikle üç ila altı ay sürer.

Yetkilendirildikten sonra, fon kuruluşları ihtiyatlı bir şekilde denetlenir ve yetkilendirmenin altında yatan koşullardaki herhangi bir değişikliği İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’ne bildirmek zorundadır. Önemli değişiklikler olması durumunda, faaliyetlerin devamı için İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’nin ön izni gereklidir.

2.4. Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonu

İsviçre Parlamentosu kısa bir süre önce, İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’nin onayını veya denetimini gerektirmeyecek yeni bir yatırım fonu türü olan Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonu’nu (Limited Qualified Investor Fund; L-QIF) tanıtmak için İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yasası’nda bir değişiklik yapmıştır. Federal Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonu uygulama hükümlerini tanımlayan İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yönetmeliği değişikliğine ilişkin istişare Aralık 2022’de sona ermiştir. Revize edilmiş İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yasası ve uygulama hükümlerinin en erken 01 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları, İsviçre Kolektif Yatırım Fonları Yasası kapsamında sözleşme fonları, değişken sermayeli yatırım ortaklıkları veya sınırlı sorumlu ortaklıklar olarak kurulabilirler. Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları nitelikli yatırımcılara ayrılmıştır ve diğer İsviçre fon türlerinden daha fazla esneklik sağlar. İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’nin onayını gerektirmezler ve İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi’nin doğrudan ihtiyatlı denetimine tabi değildirler. Sonuç olarak, Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları çok daha hızlı ve uygun maliyetli bir şekilde başlatılabilir. Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları, kolektif varlıkların İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi tarafından denetlenen yöneticileri veya İsviçre fon yönetimi şirketleri tarafından yönetilmelidir, yani Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları dolaylı olarak İsviçre Finansal Piyasa Denetleme Otoritesi tarafından denetlenir. Ayrıca, Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonları, yeniliği ve sınırlı yatırımcı grubunu teşvik etme hedefi göz önünde bulundurularak çok geniş terimlerle ifade edilen özel yatırım kurallarına tabidir.

Sınırlı Nitelikli Yatırımcı Fonu, İsviçre fon ve varlık yönetimi endüstrisinin mevcut potansiyelini daha iyi kullanmasına ve İsviçre’nin rekabet gücünü artırmasına ve bir fon merkezi olarak konumunu güçlendirmesine olanak tanıyacaktır.

1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu [merhume Anası (1947-10 Temmuz 2023) Erzurum/Aşkale; merhum Babası ise Ardahan/Çıldır yöresindendir]. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte);
Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte) başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003), Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004) ile Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II, Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021), Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021), Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021), Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022), Ticari Mevzuat Notları (2022), Bilimsel Araştırmalar (2022), Hukuki İncelemeler (2023), Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024) başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 2 bini aşkın Telif Makale ve Yazı ile Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak vazgeçilmez ilkesidir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.