4 Nisan 1997 gününe…
[‘İnna lillahi ve inna ileyhi raciûn; Allah’a aitiz ve kuşkusuz ki, O’na döneceğiz.’
Bakara(156)]
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (U.S. Securities and Exchange Commission; SEC) Yatırımcı Eğitimi ve Yatırımcı Savunuculuğu Ofisi (Office of Investor Education and Advocacy), kripto varlık menkul kıymetlerini içeren bir yatırım yapmayı düşünen yatırımcıları dikkatli olmaları için bilgilendirmeye devam ediyor.
Kripto varlık menkul kıymetlerine yapılan yatırımlar son derece değişken ve spekülatif (vurgunsal) olabilir ve yatırımcıların bu menkul kıymetleri aldığı, sattığı, ödünç aldığı veya ödünç verdiği platformlar, yatırımcılar için önemli korumalardan yoksun olabilir. Kripto varlık menkul kıymetleri dahil olmak üzere kripto varlıklarını içeren işlemlere katılan bireysel yatırımcılar için kayıp riski önemli olmaya devam ediyor. Herhangi bir spekülatif yatırımda riske atılması gereken tek para, tamamen kaybedilmesi göze alınabilecek paradır. Yatırımcılar şunu anlamalıdır:
1. Kripto varlık yatırımı veya hizmeti sunanlar, federal menkul kıymetler yasaları da dahil olmak üzere geçerli yasalara uymuyor olabilir. Federal menkul kıymetler yasaları uyarınca, bir şirket, (pay veya başkaca bir menkul kıymet) arz SEC tarafından kayda alınmadıkça veya kayıt için bir muafiyet mevcut olmadıkça, menkul kıymetleri halka arz edilemez veya satılamaz. Benzer şekilde yasa, menkul kıymet aracı kurumları-satımcıları, yatırım danışmanları, alternatif alım satım sistemleri (alternative trading systems; ATS) ve borsalar gibi tarafların SEC’e, bir eyalet düzenleyicisine ve/veya FINRA (Financial Industry Regulatory Authority; Finans Sektörü Düzenleme Otoritesi) gibi bir özdenetim kuruluşuna (self-regulatory organization; SRO) kaydolmalarını gerektirmektedir. Ayrıca, borç verme (lending) veya bahis (staking) ile ilgili kuruluşlar ve platformlar kripto varlıkları federal menkul kıymetler yasalarına tabi olabilir.
Bir menkul kıymet arzının kayda alınması, ihraççının şirket, halka arz ve halka arz edilen menkul kıymetler hakkında önemli bilgileri kamuya açıklamasını gerektirir. Kripto varlık menkul kıymetlerine ilişkin kayda alınmaksızın yapılan halka arzlar, yatırımcıların bilinçli kararlar vermesi için ihtiyaç duyduğu önemli bilgileri sağlamayabilir. Örneğin, kayda alma genellikle bir ihraççının, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’na (Public Company Accounting Oversight Board; PCAOB) kayıtlı bağımsız bir kamu muhasip (yeminli mali müşavir; bağımsız denetçi) firması tarafından denetlenmiş finansal tabloları içermesini gerektirmektedir. Denetlenmiş mali tablolar, yatırımcılara yatırım yapmak istedikleri menkul kıymetleri anlamaları için ihtiyaç duydukları bilgilerin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Kayıtsız kripto varlık menkul kıymetlerini halka arz eden kuruluşlar ise, denetlenmiş mali tablolar sunamayabilir ve bu da yatırımcıları bu önemli bilgilerden mahrum bırakabilir.
Benzer şekilde, bir kuruluşun “aracı kurum-satımcı” (broker-dealer) ve/veya “yatırım danışmanı” (investment adviser) olarak SEC’e kaydolması, yatırımcılar için önemli korumalar sağlar. Bu avantajlardan bazıları, varlıkların gözetimi, ücretler, çıkar çatışmaları, davranış standartları ve aracı kurum-satımcılar için minimum sermaye yükümlülükleri ile ilgili kuralları içerir. Örneğin, bir aracı kurum-satımcı, aracı kurum-satımcıların müşteri varlıklarını korumasını ve müşteri varlıklarını firmanın varlıklarından ayrı tutmasını gerektiren – müşterilerin menkul kıymetlerinin ve aracı kurum-satımcının iflas etmesi durumunda nakitlerinin kendilerine iade edilebilme olasılığını artıran müşteri koruma kuralı gibi saklama yükümlülüklerine uymak zorundadırlar. Buna ek olarak, perakende müşterilere menkul kıymetleri (kripto varlık menkul kıymetleri dahil) içeren yatırım stratejileri tavsiyelerinde bulunan bir aracı kurum-satımcı, aracı kurum-satımcıların perakende müşterilerin çıkarlarına en uygun tavsiyelerde bulunmalarını gerektiren ve özel ifşa, özen, faiz ve uygunluk yükümlülükleri söz konusudur.
Kayıt tutma ve raporlama kuralları, bir aracı kurum-satımcının tüm varlıkları ve borçları yansıtan cari defterler oluşturmasını ve tutmasını gerektirmektedir. Ayrıca, mali sorumluluk kuralları, aracı kurum-satımcıların rutin olarak mali tablolar hazırlamasını da gerektirir. Bu defterler, kayıtlar ve finansal raporlama yükümlülükleri, menkul kıymet düzenleyicilerine federal menkul kıymetler yasalarına uygunluğu incelemede yardımcı olur. Bu tür korumalar sunmayan kripto varlıklar ise, yatırımcıları riske atar.
Menkul kıymetler için işlem yerleri olan alternatif alım satım sistemleri, kayıtlı aracı kurum-satımcılar ve FINRA gibi bir özdenetim kuruluşunun üyeleri olmalıdır. Bir alternatif alım satım sistemi, federal menkul kıymetler yasalarına ve özdenetim kuruluşu kurallarına uymanın yanı sıra, alternatif alım satım sisteminin faaliyetleri ve menkul kıymet alım satımı hakkında SEC’e bildirimde bulunulmasını ve kullanıcılarının alım satım bilgilerinin korunmasını içeren Alternatif Alım Satım Sistemleri Yönetmeliğine de uymak zorundadırlar.
Müşterilerinin fonlarına veya menkul kıymetlerine sahip olan veya sahip olma kabiliyetine sahip olan SEC’e kayıtlı yatırım danışmanlarının, bu varlıkları bir banka veya aracı kurum gibi nitelikli bir emanetçi ile tutması gerekir. Müşteri fonlarının ve menkul kıymetlerinin “emaneti”nin (saklama; custody) de genellikle, bağımsız bir yeminli mali müşavirin bu varlıkların mevcudiyetini doğruladığı ve her bir müşteri için tüm alım ve satımları gösteren kayıtları tuttuğu yıllık bir “sürpriz denetim”den (surprise examination) geçmesi gerekmektedir.
Ayrıca, SEC’e kayıtlı kuruluşların aksine, kripto varlık menkul kıymetleri alım satım platformları veya diğer aracılar [“kripto borsaları” (crypto exchanges) olarak adlandırılanlar], tipik olarak ayrı firmalar tarafından gerçekleştirilen ve her birinin SEC’e, bir eyalet düzenleyicisine veya bir özdenetim kuruluşuna ayrı ayrı kaydedilmesi gerekebilen hizmetlerin bir kombinasyonunu sunabilir. Bu işlevlerin, örneğin takas, aracı kurum-satımcı ve saklama işlevlerinin birbirine karışması, yatırımcılar için çıkar çatışmaları ve riskler yaratır. SEC’e kayıtlı kuruluşlar, bazı durumlarda işlevleri yasal olarak ayrı ve bağlı olmayan kuruluşlara ayırarak, bu riskleri ve çıkar çatışmalarını en aza indirmek için bir dizi kurala tabidir. Kayıtlı aracı kurum-satımcılar, alternatif alım satım sistemleri ve yatırım danışmanları da düzenleyiciler tarafından incelemeye tabidir.
Özellikle, hiçbir kripto varlık varlığı SEC’de ulusal menkul kıymetler borsası olarak kayıtlı değildir (örneğin, New York Menkul Kıymetler Borsası veya Nasdaq Borsası gibi). Ve mevcut hiçbir ulusal menkul kıymetler borsası şu anda kripto varlık menkul kıymetlerinin alım satımını yapmıyorlar. Sonuç olarak, kripto varlık menkul kıymetlerindeki yatırımcılar, bu ürünler için aracı kurum-satımcılar kayıtlı borsalar için geçerli olan federal menkul kıymetler yasalarına uymadığında, dolandırıcılığa, manipülasyona, önden satışlara, kara para aklama satışlarına ve diğer suiistimallere karşı koruma sağlayan kurallardan yararlanamayabilir.
Kayıtlı aracı kurum-satımcılarla kayıtlı menkul kıymetlere sahip olan yatırımcılar da genellikle Menkul Kıymetler Yatırımcı Koruma Kurumu’nun (Securities Investor Protection Corporation; SIPC) sunduğu korumalardan yararlanır. Benzer şekilde, bankalara mevduat yatıran kişiler, Federal Mevduat Sigorta Kurumu (Federal Deposit Insurance Corporation; FDIC) tarafından sağlanan belirli bir limite kadar sigortadan yararlanırlar. Ulusal Kredi Birliği İdaresi (National Credit Union Administration; NCUA), federal kredi birliklerindeki mevduatı sigortalamaktadır. Kripto varlık varlıklarına yerleştirilen hesaplar için böyle bir koruma yoktur.
Özetle, kripto varlık menkul kıymetlerindeki yatırımcılar, yatırımları ile bağlantılı olarak önemli bilgilerden ve diğer önemli korumalardan mahrum kalabileceklerini anlamak zorundadırlar.
2. Kripto varlık menkul kıymetlerine yapılan yatırımlar son derece riskli olabilir ve genellikle değişkendir. Geçen yıl boyunca, kripto varlık alanı son derece değişkendi ve bazı büyük platformlar ve kripto varlıkları iflas etti ve/veya değer kaybetti. Kripto varlık menkul kıymetlerine yapılan yatırımlar, aşağıdakiler de dahil olmak üzere önemli risklere maruz kalmaya devam ediyor:
- Kripto varlık piyasalarında oynaklık ve likidite eksikliği;
- Kripto varlıkları tutan şirketin ödeyememe veya iflas etme potansiyeli;
- Belirli bir kripto varlık menkul kıymeti piyasasının tamamen ortadan kalkması veya kripto varlık menkul kıymetinin artık hiçbir yerde alınıp satılamaması da dahil olmak üzere öngörülemezlik;
- Bazen oldukça yoğun ve şeffaf olmayan sahiplik ve kontrol yapıları;
- Kripto varlıklarının kullanımını ve takasını kısıtlayabilecek federal, eyalet veya yabancı hükümetler tarafından yasa ve yönetmeliklerin uygulanması;
- Müşterilerin kripto varlık menkul kıymetlerinin izinsiz ödünç verilmesi veya transfer edilmesi veya müşteri çekme işlemlerinin durdurulması;
- Dolandırıcılık, temerrüt veya bir hata meydana geldiğinde bir yatırımcının tam hale getirilememesi;
- Teknik aksaklıklar, bilgisayar korsanlığı veya kötü amaçlı yazılım ve
- Yürürlükteki yasalara uygun hareket etmeyen kripto varlık menkul kıymetleri kuruluşları nedeniyle yatırımcı koruması eksikliği.
3. Dolandırıcılar, bireysel yatırımcıları dolandırıcılığa çekmek için kripto varlıklarının artan popülaritesinden yararlanmaya devam eder ve bu da genellikle yıkıcı kayıplara yol açar. Kripto varlık menkul kıymetleri ile ilgili yatırımlar, sahte coin halka arzları, Ponzi ve piramit şemaları ve proje destekçisinin yatırımcıların parasıyla ortadan kaybolduğu düpedüz hırsızlık dahil olmak üzere dolandırıcılıkla dolu olmaya devam etmektedir.
Bazı destekçiler, mevduat ve yatırımlardan elde edilen getiriler hakkında referanslarla yeni yatırımcıları bulmak ve ikna etmek için sosyal medyayı kullanıyor, ancak burada söz edilmeyen şey, girişimcinin yatırımcılara para çekme işlemlerini genellikle yeni yatırımcı fonlarından -bir Ponzi dolandırıcılığı– ödediğidir. Ayrıca, yanlış yapanlardan parayı geri almak neredeyse imkansız olabilir. Bunun nedeni kısmen, kripto varlıklar ile ilişkili anonimlik (gizlilik) veya takma ad olabilir. Ancak, SEC ve eyalet düzenleyicileri bu alanda yaptırım eylemleri uygulamaya devam ediyor.
4. Bir yatırım planına sahip olmanın yanı sıra risk toleransını ve zaman ufkunu anlamak, yatırım başarısı için kritik öneme sahip olabilir.
Yatırımcı için en iyi tasarruf ve yatırım ürünleri nelerdir? Cevap, paraya ne zaman ihtiyacınız olacağına, hedeflerinize ve riskli bir yatırım (tüm anaparanızı kaybedebileceğiniz bir yatırım) satın alırsanız geceleri uyuyup uyuyamayacağınıza bağlıdır. Herhangi bir yatırım yapılmadan önce şu ipuçları göz önünde bulundurulmalıdır:
- Bir yatırım planı oluşturulması ve izlenmesi (create and follow an investment plan): Yatırımlarla ilgili kısa vadeli duyguların uzun vadeli yatırım hedeflerini bozmasına izin verilmemelidir. Kısa vadeli yatırımlar düşünülüyorsa, genel portföyün ne kadarının bu tür yatırımlara ayrılması gerektiği düşünülmelidir.
- Önce kredi kartlarının veya diğer yüksek faizli borçların ödenmesi (pay off credit cards or other high interest debt first): Hiçbir yatırım stratejisi, yüksek faizli borçları ortadan kaldırmak kadar veya bundan daha az riskle ödeme yapmaz.
- Varlık tahsisi ve çeşitlendirmenin öneminin göz önünde bulundurulması (consider the importance of asset allocation and diversification): Varlık tahsisi, yatırımların hisse senetleri, tahviller ve nakit gibi farklı varlıklar arasında bölünmesini içerir. Yatırımcı için en uygun dağıtım, ne kadar süre yatırım yapılması gerektiğine ve riski tolere etme becerisine bağlı olarak hayatın farklı zamanlarında değişir.
- Riskin anlaşılması (understand risk): Tüm yatırımların riski vardır. Düzenlenen bazı kurumlar, bireysel yatırımcılara kripto varlık menkul kıymetlerine maruz kalma yolları sunabilirken, düzenlenmiş bir varlık kullanırken bile yatırımcılar soru sormalı ve yatırım şartlarını anladığından emin olmalıdır. İlgili riskler de dahil olmak üzere ürünü anlamadan asla yatırım yapılmamalıdır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.