Giriş

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü Kurumsal Yönetim İlkeleri [Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) Principles of Corporate Governance], kurumsal kontrol ve hesap verebilirlik için küresel bir ölçüt[1] olarak yaygın olarak kabul edilir. Kurumsal Yönetim İlkeleri yumuşak hukuktur ve bu nedenle yasal olarak bağlayıcı değildir[2]. Hissedarlar ve yönetim kurulları gibi kurumsal karar vericilerin[3] ve politika yapıcılar, çalışanlar ve alacaklılar gibi işletme dışı paydaşların rolleri hakkında rehberlik sağlarlar[4].

Kurumsal Yönetim İlkeleri[5] altı temel tema etrafında düzenlenmiştir:

• Etkili bir kurumsal yönetim çerçevesinin temelinin sağlanması [ensuring the basis for an effective corporate governance framework]: Bu ilke, devletin organları (yasama, yürütme ve yargılama; lawmaking, administration, and adjudication) arasında net roller ve hukukun üstünlüğüne bağlılık gerektirir.
• Hissedarların hakları ve eşit muamelesi ve önemli sahiplik işlevleri [rights and equitable treatment of shareholders and key ownership functions]: Azınlık ve bağımsız hissedarların kontrolcü çıkarlar marifetiyle sömürülmesini önlemeye odaklıdır.
• Kurumsal yatırımcılar, hisse senedi borsaları ve diğer aracı kuruluşlar [institutional investors, stock markets, and other intermediaries]: Bu aktörlerin, yararlanıcılarının en iyi çıkarları doğrultusunda hareket etmelerini gerektirir.
• Bilgilendirme ve saydamlık [disclosure and transparency]: Şirketlerin kamuoyuna zamanında, önemli bilgiler sunmasını ve bu bilgilere eşit erişimi sağlamasını gerektirir.
• Yönetim kurulunun sorumlulukları [responsibilities of the board]: Hem icracı hem de icracı olmayan direktörlerin hissedarlara ve diğer paydaşlara karşı hesap vermesini gerektirir.
• Sürdürülebilirlik ve dayanıklılık [sustainability and resilience]: Şirketleri, iklim stratejisi planlama ve ifşasına vurgu yaparak çevresel ve sosyal riskleri yönetmeye teşvik eder. Bu ilke, paydaş rolleri hakkındaki bir bölümün önceki bir versiyonunu kapsar.

Kurumsal Yönetim İlkeleri, 1999 yılındaki tanıtımından bu yana üç kez revize edilmiş olup, en sonuncusu 2023 yılında yapılmıştır. Son revizyon, iklim değişikliğiyle ilgili artan küresel endişelere yanıt vermekte ve finansal açıdan önemli bir riski ele almayı amaçlayan[6] Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık hakkında yeni bir bölüm eklemektedir.

OECD, iklim dayanıklılığına yeterince önem vermese[7] de dikkatini bu konuya yöneltmiş durumdadır. 2023 güncellemesinde ise günümüz küresel ekonomisinin önemli bir bileşeni olan aile işletmeleri büyük ölçüde göz ardı edilmektedir.

Aile İşletmeleri [family businesses]: “Eksik Parça”

Bu ihmalin iki temel nedenden dolayı şaşırtıcı olduğu görülmektedir:

• Aile şirketleri yumuşak hukuka çok uygundur [family businesses are well suited to soft law]: Aile şirketleri, özellikle Asya’da, genellikle yoğun mülkiyete sahiptir ve yönetim kurulu kararları çoğunlukla aile üyeleri tarafından alınır[8]. Bu nedenle, tek tip bir kural büyümeyi engelleyebilir. Bağlayıcı olmayan yapılarıyla Kurumsal Yönetim İlkeleri, farklı aile işletmesi türlerinde kurumsal yönetişim uygulamalarını iyileştirmek için üst düzey rehberlik sunmak için ideal bir konumdadır.
• Aile işletmeleri ekonomileri yönlendirir [family businesses drive the economy]: Asya’daki holdinglerden Avrupa’daki lüks markalara kadar, aile şirketleri ulusal ve küresel ekonomilerde merkezi bir rol oynamaktadır. Küresel ekonomik büyümenin yüzde 60’ına ev sahipliği yapan Asya’da, aile işletmeleri büyük sektörlere hâkim durumdadır[9].

Bloomberg’in “2025 yılı Asya’nın En Zengin 20 Ailesi” başlıklı raporuna[10] göre, en üst sırada yer alan işletmelerin tamamı ailelere aittir ve aile tarafından işletilmektedir; çoğu da Taylandlı aileler tarafından yönetilmektedir.

Güneydoğu Asya’nın en büyük pazarı olan Endonezya, büyüklük ve sayı bakımından bölgenin en büyük aile işletmelerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu işletmelerin çoğu, Asya’nın iş dünyasını tanımlayan önemli kredi faaliyetleri, tahvil ihraçları ve birleşme ve satın almaları gerçekleştirmektedir.

OECD’nin bu sektöre sınırlı odaklanması, farklı tarihsel önceliklerini yansıtıyor olabilir. Yakın zamana kadar, birkaç Asya ülkesi üyeydi: Endonezya ve Tayland sırasıyla yalnızca Şubat ve Haziran 2024’te katılmıştır[11]. Ancak Kurumsal Yönetim İlkelerini onaylayan Yirmiler Grubu’nda Asya’nın temsili güçlüdür. Endonezya, Çin ve Kore Cumhuriyeti gibi üyeler, baskın aile holdinglerine veya chaebol’lere ev sahipliği yapmaktadır.

Yavaşlayan küresel ekonomide, aile işletmeleri inovasyonu yönlendirmeye ve iş yaratmaya devam etmektedir. Etkileri, ‘Hermès’ ve ‘Louis Vuitton Moët Hennessy’ gibi lüks markaların aile işletmeleri olarak başladığı ve nesiller boyu aile kontrolünü sürdürürken küresel ikonlara dönüştüğü Avrupa’da da açıkça görülmektedir.

Sonuç

Kurumsal Yönetim İlkelerinin alakalı ve kapsayıcı kalması için, aile işletmelerine hak ettikleri ilgiyi göstermenin zamanı gelmiştir. Özel bir VII. bölüm -“Aile İşletmeleri”- Asya ve Avrupa’dan vaka çalışmaları ve halefiyet planlaması, paydaş sorumluluğu ve çatışma çözümü konusunda rehberlik içerebilir.

Aile işletmeleri küresel büyümenin temel motorlarıdır. OECD, benzersiz zorluklarını rehberlikle ele alarak ve katkılarını kabul ederek daha kapsamlı ve ileriye dönük bir çerçeve oluşturabilir[12].

[1] < https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2146394 >.

[2]<https://kluwerlawonline.com/journalarticle/European+Company+Law/4.3/EUCL2007029 >.

[3] < https://repository.law.umich.edu/mlr/vol85/iss1/2/ >.

[4]<https://books.google.com.tr/books/about/Corporate_Governance_and_Directors_Liabi.html?id=hLFuz9IG9eUC&redir_esc=y >.

[5]<https://www.oecd.org/en/publications/2023/09/g20-oecd-principles-of-corporate-governance-2023_60836fcb.html >.

[6]<https://www.bis.org/publ/othp31.htm>;<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5162258 >.

[7] < https://www.mdpi.com/2071-1050/13/11/5965 >.

[8]<https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-02006-4_1181-1>;< https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-02006-4_1181-1 >; Bkz. dipnot “2”.

[9]<https://www.imf.org/en/News/Articles/2016/10/06/AM16-NA100616AsiaStillGrowthChampion>;<https://link.springer.com/article/10.1007/s10490-021-09760-2 >.

[10]<https://www.bloomberg.com/features/2025-asia-richest-families/?embedded-checkout=true>.

[11]<https://www.oecd.org/en/countries/indonesia.html>;< https://www.oecd.org/en/countries/thailand.html >.

[12] Bkz. dipnot “8”.

Yavuz Akbulak

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.