Giriş
Hindistan’ın finans sektörünün dinamik ortamında, stresli kredilerin süregelen zorluğu, ekonomiyi ve bankacılık sistemini canlandırmaya yönelik bir dizi düzenleyici müdahaleleri ve yenilikçi stratejileri teşvik etmiştir. Bu, varlık yapılandırma şirketlerinden (asset reconstruction companies[1]), bankalar ve banka dışı finans kuruluşlarına sermaye enjekte etmek ve stresli kredilere karışan fonları serbest bırakmak için titizlikle tasarlanmış, stres altındaki varlıkların karmaşıklıklarını ele almak için özel bir yol olarak özel durum fonlarının (special situation funds) ortaya çıkışına kadarki keşiftir. Bu yazıda, özel durum fonlarının stresli kredilerin çözümlenmesi ve geri kazanılmasındaki benzersiz rolüne değiniliyor ve Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu (Securities and Exchange Board of India) tarafından yayınlanan inceleme raporunda Hindistan Merkez Bankası (Reserve Bank of India) tarafından önerilen son değişikliklere ve özel durum fonları, yatırımcılar ve daha geniş finansal ekosistem üzerindeki potansiyel etkilerine ışık tutuluyor. Zorlukları ve sonuçları açığa çıkaran işbu inceleme, özel durum fonlarını çevreleyen düzenleyici çerçevenin ve bunların finansal istikrarın ve etkili çözüm mekanizmalarının geliştirilmesindeki önemli rolünün kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
1. Stresli Kredi İkilemi: Varlık Yapılandırma Şirketlerinden Özel Durum Fonlarına Evrilme
Hindistan, bankacılık sistemini ve ekonomiyi önemli ölçüde etkileyen, uzun süredir devam eden stresli kredi sorunuyla boğuşuyor. Hindistan Merkez Bankası, Tarifeli Ticari Bankaların (scheduled commercial banks) Mart 2015’te %3,8 olan brüt Takipteki Varlıklar (non-performing assets) oranının Mart 2018’de %11,5’e yükseldiğini bildirmektedir. [1] Stresli kredi oranı, takipteki varlıkları ve yeniden yapılandırılmış kredileri kapsayan, tarifeli ticari bankalardaki toplam stresli kredilerin Eylül 2020 itibarıyla 93.240 milyar Rupiyi aşmasıyla Haziran 2021’de %12,6’ya ulaşmıştır. Bu zorluğa yanıt olarak, aşağıdakine benzer çerçeveler ile desteklenen varlık yapılandırma şirketleri kurulmuştur. 2014 yılında sıkıntıdaki varlıkları yeniden canlandırmak için sırasıyla 2015 tarihli Stratejik Borç Yeniden Yapılandırma Planı, 2016 tarihli Stres Altındaki Varlıkların Sürdürülebilir Yapılanmasına İlişkin Plan [2] ile 2018 tarihli Stres Altındaki Varlıkların Çözümü için Gözden Geçirilmiş Çerçeve [Strategic Debt Restructuring Scheme, Scheme for Sustainable Structuring of Stressed Assets, and Revised Framework for Resolution of Stressed Assets] çıkarılmıştır. Hindistan Merkez Bankası tarafından yetkilendirilen ve kısa adı SARFAESI[2] olan 2002 tarihli Yasaya göre yönetilen varlık yapılandırma şirketleri, çözüm ve iyileşme için finansal kuruluşlardan stres altındaki varlıkları almayı amaçlıyordu. Ancak sermaye kısıtlamaları, finansman sorunları, piyasa likidite azlığı, değerleme boşlukları ve yasal ve operasyonel zorluklar nedeniyle engellenen varlık yapılandırma şirketleri, stresli kredilerin karmaşıklığını etkili bir şekilde ele alma konusunda sınırlamalarla karşılaştı.
2. Özel Durum Fonları: Stresli Varlık Dayanıklılığına Özel Bir Yaklaşım
Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu tarafından düzenlenen Kategori I alternatif yatırım fonlarının (alternative investment funds[3]) bir alt kategorisi olan özel durum fonları, yalnızca stres altındaki varlıklara odaklanmaktadır. Bu varlıklar, stresli kredileri Hindistan Merkez Bankası Kredi Risklerinin Transferine İlişkin Ana Talimatları (Master Directions on Transfer of Loan Exposures) veya 2016 tarihli İcra ve İflas Kanunu (Insolvency and Bankruptcy Code) kapsamında onaylanmış bir çözüm planı aracılığıyla alınan yatırım yapılan şirketlerin menkul kıymetlerini içerir. Bankalardan stresli varlıkları satın alan varlık yapılandırma şirketlerinin aksine, özel durum fonları bu şirketlerin menkul kıymetlerine yatırım yapmaktadır. Sosyal veya ekonomik açıdan arzu edilen sektörleri hedef alan Kategori I alternatif yatırım fonları altında sınıflandırılan özel durum fonları, yatırım yaklaşımlarında esneklik sunarak [3] yatırım yapılan şirketlerin öz sermaye ve öz sermayeye bağlı araçlarının yanı sıra varlık yapılandırma şirketi tarafından verilen Teminat Makbuzları (security receipts) ile ilgilenmelerine olanak tanır. [4] Bu esneklik, İcra ve İflas Kanunu kapsamında çözüm başvurusunda bulunanlar olarak hareket etme yeteneğinin yanı sıra, özel durum fonlarını sermaye, uzmanlık ve çeşitli stratejiler getirebilecek, fiyat keşfini ve değerlemeyi kolaylaştıracak ve borç verenlerin üzerindeki yükü azaltacak şekilde konumlandırıyor. Bu ayırt edici rol, özel durum fonlarının, varlık yapılandırma şirketlerinin ve diğer çözüm başvurusu sahiplerinin stres altındaki varlıklar ile ilgili zorlukları ele alma çabalarını tamamlamasına olanak tanır. [5]
3. Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu-Hindistan Merkez Bankası Sinerjisi: Özel Durum Fonlarına İlişkin Çerçeve
Alternatif yatırım fonlarının ayırt edici bir kategorisi olan özel durum fonları, finansal sıkıntı veya iflasa giden şirketler için menkul kıymetler alanında faaliyet göstermektedir. Hem Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu hem de Hindistan Merkez Bankası tarafından düzenlenen özel durum fonlarının, bu yetkililer tarafından belirlenen katı düzenlemelere uyması gerekmektedir. Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu tarafından Kategori I alternatif yatırım fonları altında bir alt kategori olarak sınıflandırılan özel durum fonları, Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu’nun 2012 tarihli (Alternatif Yatırım Fonları) Düzenlemelerine ve Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu’nun uygunluk, yatırım, transfer, izleme ve denetimi düzenleyen 27 Ocak 2022 tarihli genelgesinde belirtilen yönergelere uyar. Eş zamanlı olarak, Hindistan Merkez Bankası, Kredi Risklerinin Transferi ve Stresli Varlıkların Çözümü için İhtiyati Çerçeve Hakkında Ana Talimatları (Master Directions on Transfer of Loan Exposures and Prudential Framework for Resolution of Stressed Assets[4]) aracılığıyla, finansal kuruluşlardan özel durum fonlarına kredi transferlerine ilişkin ölçütleri, değerlemeyi, kamuyu aydınlatmayı ve ihtiyatlı normları tanımlar. Bununla birlikte, özel durum fonlarının Hindistan Merkez Bankası Ana Yönergeleri kapsamında stresli krediler almalarının kritik koşulu, kredi verenlerin stresli kredi risklerini aktarmalarına izin verdiği kuruluşların bir listesi olan Ek’e[5] dâhil edilmeleridir. Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu’nun 27 Ocak 2022 tarihli genelgesinde belirtilen ancak Hindistan Merkez Bankası tarafından henüz kabul edilmeyen duruma rağmen Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu inceleme raporunda, özel durum fonlarına yönelik düzenleyici çerçevede değişiklik yapılmasına yönelik çok sayıda öneri vurgulanarak; uygunluk ölçütlerine, değerleme metodolojisine, kamuyu aydınlatma yükümlülüklerine ve ihtiyat normlarına değinilmektedir.
4. Önerilen Değişiklikler: Özel Durum Varlıkları ve Denetimine ilişkin Alternatif Yatırım Fonu Düzenlemelerinin Geliştirilmesi
Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu’nun 28 Kasım 2023 günü yayınlanan inceleme raporunda, Özel Durum Fonlarına ilişkin düzenleyici çerçevede yapılan önemli değişiklikler özetlenmektedir. [6] Önerilen değişiklikler, Özel Durum Varlıklarının (special situation asset) tanımı ve kapsamından başlayarak, belirli koşullara sahip özel durum fonları için izin verilen yatırım kapsamı dâhil olmak üzere temel alanları kapsamaktadır. Özellikle, özel durum fonları ve yatırımcıları için uygunluk ölçütleri inceleme altında olup, stres altındaki şirketlerin menkul kıymetlerine önceden yatırım yapmış olan özel durum fonlarının, düzenleyici yönergelere uygun olması koşuluyla, stresli krediler almasına izin veren öneriler bulunmaktadır. Raporda, yatırımcının uygunluğunu tespit etmek için İcra ve İflas Kanunu’nun 29A no.lu maddesine[6] bağlılık vurgulanmakta ve herhangi bir yatırımcının İcra ve İflas Kanunu’nun 29A no.lu maddesi uyarınca diskalifiye edilmesi durumunda özel durum fonlarına özel durum varlıklarına yatırım yapmaktan veya özel durum varlıklarını satın almaktan kaçınmaları tavsiye edilmektedir. Ayrıca önerilen değişiklikler, özel durum fonlarının ilişkili taraflarını özel durum fonu veya yöneticisi ile ortak yatırımcıları, yöneticileri, kilit yönetici personeli veya sponsorları paylaşan kuruluşlar olarak tanımlayan 2013 tarihli Şirketler Yasası (Companies Act) uyarınca özel durum fonlarının ilişkili taraflarına yatırım yapmasını açıkça yasaklamaktadır.
Ayrıca, özel durum fonlarının özel durum varlıklarını elinde tutması için gereken asgari elde tutma süresi, stres altındaki şirketin kararına bağlı olarak bir yıl olarak belirlenmiştir. Ayrıca özel durum fonları, borç verenin ve karar profesyonelinin onayına bağlı olarak özel durum varlıklarını yalnızca Hindistan Merkez Bankası Ana Talimatları Eki’nde listelenen kuruluşlara devredebilir veya satabilir. Şeffaflığı ve denetimi geliştirmek için belge, özel durum fonlarına ihraç edilen birimler, yatırımcılar, birim varlıkları, çözüm stratejileri, geri kazanımlar ve Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu tarafından belirlenen diğer bilgiler de dâhil olmak üzere ilgili bilgileri belirlenmiş bir ticari raporlama platformuna gönderme yetkisi vermektedir. Teklif ayrıca, Hindistan Merkez Bankası Ana Yönergelerinin 58. maddesi[7] kapsamında stresli krediler alan özel durum fonları için özel bir denetim çerçevesi de getiriyor ve Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu’na özel durum fonlarının hesap defterlerini, kayıtlarını ve belgelerini inceleme veya denetleme, ihlal veya uyumsuzluk durumunda gerekli önlemleri alma yetkisi veriyor. İnceleme raporu, 28 Aralık 2023 tarihine kadar önerilen değişikliklere ilişkin kamuoyunun görüş ve önerilerini davet ederek sona ermektedir.
5. Değişiklik Teklifinin Özel Durum Fonlarına Güçlendirici Etkisi
Önerilen değişiklik, özel durum fonlarını önemli ölçüde güçlendirerek, stresli krediler için ikincil piyasaya aktif katılıma izin vererek likiditeyi artırıyor ve borç verenler için daha iyi fiyat keşfini kolaylaştırıyor. Bu genişleme, özel durum fonlarının stres altındaki şirketlerdeki uzmanlığından yararlanarak etkili çözüm planlarının geliştirilmesini ve uygulanmasını teşvik ediyor. Bu değişikliğin genel etkisi olumlu olup; stres altındaki şirketlere, kredi verenlere ve özel durum fonlarına fayda sağlar ve sonuçta finansal istikrarın artmasına katkıda bulunur. Değişiklik, özel durum fonlarının ve İcra ve İflas Kanunu çözüm sürecinin bütünlüğünü ve güvenilirliğini koruyan bir koruma görevi görüyor. Özel durum fonlarının uygun olmayan kuruluşlar için vekil olarak hareket etmesini önler ve yatırımcıların özel durum varlıklarını satın almadan önce İcra ve İflas Kanunu madde 29A’ya uymasını sağlar [7]; böylece şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırır. Değişiklik aynı zamanda ilgili kuruluşlara yatırım yapılmasını yasaklayarak, önyargıları ve olası çıkar çatışmalarını azaltarak özel durum fonlarının bağımsızlığını ve nesnelliğini de koruyor. Ayrıca, stresli kredilerin devri veya satışına ilişkin düzenleyici kurallara sıkı sıkıya bağlı kalınması zorunlu hale getirilerek ikincil piyasada şeffaflık ve hesap verilebilirlik güçlendiriliyor. Son olarak değişiklik, düzenleyici kurumlara ve ticari raporlama platformlarına zamanında ve doğru raporlama yapılmasını vurgulayarak Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu ve Hindistan Merkez Bankası’nın denetim ve gözetimini güçlendiriyor. Bu, anılan kurumlar arasındaki izleme, analiz ve koordinasyonu geliştirerek özel durum fonlarının genel kalitesine ve verimliliğine ve stres altındaki varlıkların çözümüne katkıda bulunur. Öngörülen en iyi uygulamalara ve yönergelere uyum, özel durum fonlarının, yatırımcıların, borç verenlerin, stres altındaki şirketlerin ve daha geniş anlamda finansal sistemin sürdürülebilir performansını ve kolektif faydasını sağlar.
6. Önerilen Değişikliğin Özel Durum Fonları ve Yatırımcılar için Zorlukları ve Etkileri
Önerilen değişiklik, Özel Durum Fonları ve onların yatırımcıları için çeşitli zorlukları da beraberinde getiriyor. Özel durum fonları, mevcut özsermaye veya borca maruz kalan şirketlerden stresli krediler alarak yoğunlaşma riskleri ile karşı karşıya kalabilir ve bu durum kırılganlığı artırabilir. Durum tespiti, değerleme, belgeleme ve uygulama konuları da dâhil olmak üzere operasyonel ve yasal zorluklar, özel durum fonlarının sorunlu kredileri alma ve çözme konusunda engel teşkil etmektedir. Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu ve Hindistan Merkez Bankası düzenleyici yükümlülüklerine uygunluk, çakışmalara ve tutarsızlıklara neden olarak karmaşıklığı artırabilir. Yatırımcılar, stres altındaki varlıkların doğası gereği likidite azlığı nedeniyle artan risklerle ve uzayan kilitlenme dönemleriyle karşı karşıya kalabilir. [8] Özel durum fonlarının yapısal karmaşıklıkları ve stratejileri yatırımcıların izleme ve değerlendirmesini zorlaştırabilir. Değişiklik, İcra ve İflas Kanunu’nun 29A no.lu maddesi [9] kapsamında yatırımcı uygunluğu konusunda kapsamlı bir durum tespiti gerektiren ve potansiyel olarak gizliliği etkileyen kısıtlamalar ve maliyetler getirmektedir. Düzenleyici otoritelere ve çözüm uzmanlarına kamuyu aydınlatma ve raporlama, gizliliği tehlikeye atabilir ve yatırımcılar yatırımları sırasında uygun olmama riskiyle karşı karşıya kalabilir, bu da getirileri ve çıkış seçeneklerini etkileyebilir. Katı madde 29A koşulları, yatırım fırsatlarını ve esnekliği sınırlayabilir, bu da uygun olmayan yatırımcılar için yasal sonuçlara yol açabilir. Değişiklik, yatırımın kapsamını kısıtlayabilir, ilişkili taraflar hakkında gerekli incelemeyi gerektirebilir ve yatırım dönemindeki değişiklikler, gizliliği ve rekabeti etkileyebilir. Özel durum fonları ve yatırımcılar için likidite ve esneklik tehlikeye girebilir, bu da fiyatlandırmayı ve getirileri etkileyebilir. Stresli kredi transferlerine ilişkin düzenleyici gerekliliklere uymak ilave maliyetler gerektirebilir. Yatırımcılar, toparlanma ve çıkış stratejilerinde belirsizliklerle karşılaşabilir, varlıkları istedikleri gibi satamayabilir veya devredemeyebilir. Karmaşık düzenleyici çerçeve, yatırım kararlarını ve beklentilerini etkileyebilir, özel durum fonlarına ve onların yatırımcılara uyum zorluklarından piyasa belirsizliklerine kadar çeşitli yükler, kısıtlamalar ve maliyetler getirebilir. [10]
Sonuç
Hindistan Merkez Bankası ve Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu arasındaki işbirlikçi çabalarla kolaylaştırılan, tartışılan önerilen değişiklikler, özel durum fonu alanında şeffaflığı, verimliliği ve gözetimi artırma yönündeki ortak kararlılığın altını çiziyor. Değişiklikler, özel durum fonlarının ikincil piyasaya aktif olarak katılmasını ve likidite ve fiyat keşfine katkıda bulunmasını sağlarken, aynı zamanda hem özel durum fonları hem de yatırımcılar için zorluklar ve sonuçları da beraberinde getiriyor. Yetkilendirme ile düzenleme arasında hassas bir denge kuran değişikliklerin, finansal istikrarı ve dayanıklılığı artırmaya yönelik incelikli bir yaklaşıma sahip olması gerekiyor. Hindistan, stres altındaki varlıklar için etkili çözüm mekanizmaları arayışını sürdürürken, özel durum fonlarının rolü öne çıkıyor ve stresli kredilerin karmaşıklıklarını aşmak ve finansal ekosistemin genel sağlığını desteklemek için uzmanlaşmış ve uyarlanabilir bir yol sunuyor.
[1] < http://www.arcindia.co.in/ >
[2] The Securitisation and Reconstruction of Financial Assets and Enforcement of Security Interest Act: [Finansal Varlıkların Menkul Kıymetleştirilmesi ve Yeniden Yapılandırılması ve Menkul Kıymet Faizinin Uygulanması Yasası]
[3] < https://www.sebi.gov.in/legal/regulations/jan-2022/securities-and-exchange-board-of-india-alternative-investment-funds-regulations-2012-last-amended-on-january-25-2022-_55672.html >
[4] < https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_ViewMasDirections.aspx?id=12166 >
[5] < https://taxguru.in/sebi/sebis-consultation-paper-special-situation-funds-regulatory-changes.html >
[6] < https://ibclaw.in/section-29a-persons-not-eligible-to-be-resolution-applicant/ >
[7] < https://taxguru.in/sebi/sebis-consultation-paper-special-situation-funds-regulatory-changes.html >
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.