Bu röportajda, Orta ve Doğu Avrupa (Central and Eastern Europe) bölgesi, Macaristan ve özellikle Budapeşte’de iş yapmanın çok yönlü avantajlarını tartışıyor.
Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin stratejik konumu işletmeler için ne kadar önemlidir? Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin konumu önemli bir varlıktır. İşletmelere Batı Avrupa, Balkanlar, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri ve hatta Asya’daki çok çeşitli pazarlara erişim sağlayarak Doğu ile Batı arasında bir köprü görevi görüyor. Bu stratejik konum, pazar erişimini genişletmeyi amaçlayan işletmeler için idealdir.
Orta ve Doğu Avrupa bölgesindeki ekonomik büyüme ve istikrar ne durumdadır? Bölgede sürekli reformlar, birçok ülkenin Avrupa Birliği (AB) bütünleşmesi ve yabancı yatırımlardaki artış sayesinde güçlü bir ekonomik büyüme ve istikrar görüldü. Bu büyüme ve istikrar ortamı, güvenli yatırım fırsatları arayan işletmeler için oldukça caziptir.
Orta ve Doğu Avrupa bölgesindeki işgücü hakkında yorum yapabilir misiniz? Kesinlikle. Orta ve Doğu Avrupa, vasıflı ancak uygun maliyetli bir iş gücüne sahiptir. Buradaki işgücü maliyetleri genellikle Batı Avrupa’dakinden daha düşüktür, ancak işgücünün yüksek düzeyde eğitim ve becerilere sahip olması, bölgeyi özellikle imalat, bilişim teknolojisi (BT) ve hizmetler gibi endüstriler için cazip kılmaktadır.
Bölgenin altyapısı iş operasyonlarını nasıl destekliyor? Ulaşım ağları, telekomünikasyon ve enerji sistemleri de dâhil olmak üzere Orta ve Doğu Avrupa’nın altyapısının iyileştirilmesine yönelik önemli yatırımlar yapıldı. Gelişen bu altyapı, verimli ve kusursuz iş operasyonları için hayati önem taşıyor.
Orta ve Doğu Avrupa bölgesindeki işletmeler AB üyeliğinden ne gibi faydalar elde ediyor? AB üyeliği, tek pazara erişim, AB finansmanı ve kalkınma programları ve uyumlu hale getirilmiş yasal ve düzenleyici çerçeve dâhil olmak üzere çok sayıda fayda sağlar. Bu avantajlar özellikle Orta ve Doğu Avrupa’daki AB üyesi ülkelerde faaliyet gösteren işletmeler için değerlidir.
Orta ve Doğu Avrupa’daki yatırımcılara yönelik herhangi bir özel teşvik var mıdır? Evet, birçok Orta ve Doğu Avrupa hükümeti yabancı yatırımcılara vergi indirimleri, hibeler ve sübvansiyonlar gibi cazip teşvikler sunuyor ki; bunlar özellikle teknoloji, yenilenebilir enerji ve araştırma ve geliştirme gibi sektörlerde öne çıkıyor.
Macaristan’ın konumunun, özellikle de başkenti Budapeşte’nin ticari girişimler açısından stratejik önemini açıklayabilir misiniz? Budapeşte tam anlamıyla Avrupa’nın kalbinde yer alıyor ve bölgesel operasyonlar için çok önemli bir merkez görevi görüyor. Konumu, hem Batı hem de Doğu Avrupa pazarlarına kolay erişime olanak tanıyor ve bu da onu ticaret ve lojistik için ideal kılıyor.
Budapeşte’nin ekonomik performansı iş kararlarını nasıl etkiliyor? Şehir, Orta ve Doğu Avrupa bölgesinde bir yol gösterici olarak kayda değer bir ekonomik büyüme ve istikrar sergilemiştir. Bu istikrarlı ekonomik ortam, faaliyetleri için güvenilir bir temel arayan yatırımcılar ve işletmeler için oldukça caziptir.
Budapeşte’deki işgücü hakkında yorum yapabilir misiniz? Kesinlikle. Budapeşte, özellikle mühendislik, BT ve finans gibi sektörlerdeki yüksek nitelikli işgücüyle ünlüdür. Şehrin yükseköğrenim ve mesleki eğitime olan bağlılığı, her türlü işletme için önemli bir varlık olan vasıflı profesyonellerin sürekli tedarikini sağlar.
Budapeşte’deki işletme maliyetleri diğer Avrupa şehirleriyle karşılaştırıldığında ne durumdadır? Büyümesine ve gelişmesine rağmen Budapeşte, daha düşük işçilik maliyetleri ve emlak fiyatları da dâhil olmak üzere rekabetçi işletme maliyetleri sunuyor. Bu maliyet etkinliği, yatırımlarını en üst düzeye çıkarmak isteyen işletmeler için büyük bir çekiciliktir.
Macar hükümeti Budapeşte’deki işletmelere ne gibi teşvikler sunuyor? Hükümet, özellikle teknoloji, üretim ve hizmetler gibi kilit alanlarda çeşitli teşvikler sağlıyor. Bunlar vergi teşviklerinden hibelere ve sübvansiyonlara kadar uzanmakta olup tamamı yatırımı teşvik etmek ve iş büyümesini desteklemek için tasarlanmıştır.
Budapeşte’nin iş ortamını benzersiz kılan şey nedir? Şehir canlı ve dinamiktir; çok uluslu şirketlere ve yeni kurulan şirketlere ev sahipliği yapmaktadır. Bu kozmopolit atmosfer, inovasyona ve işbirliğine olanak tanıyor ve burayı işletmelerin gelişmesi için heyecan verici bir yer haline getiriyor.
Macaristan’da ne kadar sürede iş kurulabilir? Macaristan’da süreç oldukça verimlidir. İşletmenizi 7 ila 14 iş günü içerisinde faaliyete geçirebilirsiniz.
İhtiyaç duyulan minimum yatırım tutarı ne olacaktır? Yatırım, projenizin ölçeğine ve türüne göre değişir. Kuruluşa bağlı olarak sermaye gereksinimi 3 ila 20 milyon HUF (Macar forinti) arasındadır (yaklaşık 7 bin 500 avro ila 50 bin avro).
Girişimciler Macaristan’daki girişimleri için nasıl finansman sağlayabilirler? Yatırımcının ayni veya nakdi sermayenin tamamını yatırması gerekmektedir.
Bir iş kurmanın yasal koşullarını özetleyebilir misiniz? Elbette. Öncelikle esas/ana sözleşmenin Macar bir avukat tarafından imzalanması gerekir. Daha sonra şirketlerin Sicil Mahkemesine kaydolması gerekir. Süreç ve yönetim yapıları, Limited Şirket, Anonim Şirket, Ortaklık veya yabancı şirketlerin Şubeleri (Limited Liability Company, Company Limited by Shares, Partnership, or Branch Offices of foreign companies) gibi ticari işletmenin türüne bağlı olarak değişiklik gösterir.
Ücretler ve vergilendirmeye geçişte ne gibi tavsiyelerde bulunabilirsiniz? Macaristan’ın vergi sistemi oldukça basittir. Gelir Vergisi genel olarak %15 oranındadır. Sosyal güvenlik primleri çalışanlara ve işverenlere göre farklılık göstermektedir. Kurumlar Vergisi sabit olup %9’dur ve yerel vergiler belediyeler tarafından alınır. Ayrıca Katma Değer Vergisi genel oranı %27, tercihli oranlar ise %18 ve %5’tir.
Potansiyel yatırımcıların bilmesi gereken başka önemli hususlar var mı? Evet, birkaç tane vardır. Örneğin, denetim gereksinimleri, yıllık cirosu 300 milyon Macar forintinin (yaklaşık 750 bin avro) üzerinde olan ve 50’den fazla çalışanı olan şirketlerin bir denetçi atamasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, yatırım teşvikleri için kurumlar vergisinde özel indirimlerimiz ve çeşitli ülkelerle yaptığımız çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarımız bulunmaktadır.
Son olarak Macaristan’ın genel iş ortamına ilişkin bakış açınız nedir? Macaristan, Orta Avrupa’daki stratejik konumu, vasıflı işgücü ve rekabetçi ekonomik ortamın benzersiz bir birleşimini sunmaktadır. Hükümetin iş dünyası yanlısı tutumu, istikrarlı bir yasal ve vergi çerçevesiyle birleştiğinde, Macaristan’ı Avrupa’da varlık kurmak veya genişletmek isteyen işletmeler için ideal bir varış yeri haline getirmektedir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.