Dijital düzenlemeye dair tipik bir anlatı, bu düzenlemenin zaman geçtikçe daha katı hale geldiğidir. Teknoloji ilerlemeye ve profesyonel hayatımızın daha anlamlı bir bölümünü işgal etmeye devam ettikçe hesap verebilirlik daha büyük bir koşul haline gelmektedir. Burada yeni bir şey yoktur, ancak yine de son düzenleyici faaliyetler çeşitli küresel kuruluşlarda beklenenden daha yoğun olmuştur.
Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD), Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu ile Finansal Düzenleme Kurumu kendi yargı alanlarındaki firmalara yüklenen talepleri genişletirken karakteristik saldırganlıklarını sergilemeye devam etmektedirler. Bu arada, İngiltere’nin Finansal Davranışlar Otoritesi de göreceli kayıtsızlık döneminden uyanmış gibi görünmektedir.
1. ABD Finansal Düzenleme Kurumu [Financial Regulation Authority-FINRA]
FINRA’nın 2024 yılı Düzenleyici Denetimler Raporu (Regulatory Oversight Report[1]), şirketlerin yasal uyum arayışlarında uygulayabilecekleri yeni adımlar sağlamıştır. Şirketlere artık kanal dışı yollarla iş yazışmalarını yakalamak için ne yaptıkları ve danışmanlara sunulabilecek yeni iletişim platformlarını aktif olarak izleyip izlemedikleri sorulmaktadır.
FINRA, firmaların onaylı kanalların yeterince kullanılıp kullanılmadığını belirlemelerini doğrudan tavsiye etmekte, bu da alternatiflerin kullanıldığı anlamına gelmektedir. Ayrıca, “kanal dışında gerçekleşen iletişim belirtilerine” (indicia of communications occurring off-channel), yani onaylanmamış alanlardaki diğer konuşmalara yapılan göndermelere dikkat etmeleri istenmektedir.
Bu güncellemeler, temsil ettikleri şey nedeniyle önemlidir. Çalışanların protokolü takip edeceğine güvenmek artık yeterli değildir; gözetim unsuru artık daha belirgindir ve yasal uyum ekiplerinin düzenleyici ortamı anlamak ve çalışan davranışının uygun olduğundan emin olmak için bir nevi dedektiflik yapması beklenmektedir. Bu, her organizasyonda daha fazla sorumluluk yükü oluşturur ve liderlerin başka tarafa bakıp sonra da cehaletlerini savunmasını zorlaştırır.
2. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu [United States Securities and Exchange Commission-SEC]
- Sektör genelinde standartları uygulama (applying standards across the industry): Hepimiz kurumun (FINRA), birkaç yıldır manşetlerde yer alan, kanal dışı iletişimlere yönelik devam eden soruşturmasının farkındayız ve SEC, Nisan ayında, bir aracı kurum ile hiçbir bağlantısı olmayan kayıtlı bir yatırım danışmanına (registered investment adviser) karşı ilk yaptırım eylemini duyurmuştur[2]. Bu eylem bir niyet beyanıdır; İcra Dairesi Başkanı Gurbir Grewal’ın temel standartları yalnızca bu dünyanın göz alıcı JP Morgan’larına değil, tüm sektöre uygulama arzusunu örneklemektedir. Bu bir kutucuk işaretleme egzersizi değil, onun çabaladığı proaktif yasal uyum kültürüne geçiştir.
- Kendi kendine raporlama/bildirim (self-reporting): SEC keyfi uygulama konusundaki eleştirilerin ardından, kanal dışı iletişimler konusunda para cezaları belirlerken rastgele sayılar seçtiğini reddetmiştir. Kurum, bir firmanın büyüklüğünden veya suiistimallerinin kapsamından ziyade, en anlamlı faktörün aslında bir şirketin ihlallerini kendi kendine bildirip bildirmediği olduğunu söylemektedir. SEC, şirketlere geçmişteki aksaklıkları kendi kendilerine raporlama ve müsamaha karşılığında doğru yasal uyum prosedürlerini proaktif bir şekilde oluşturma fırsatı sunarak, açıkça kültürel çalkantı sürecini hızlandırmaya çalışmaktadır.
- Pazarlama kuralı (marketing rule): Pazarlama kuralı 2022 yılının sonlarında yürürlüğe girdiğinde düzenleyici bir evrimin sinyalini vermiştir. Tüketici koruması gündemin en başındaydı, ancak düzenleyicinin uygulama konusunda dişlerini göstermesi biraz zaman aldı. Şu anda, şirketlerin abartılı spekülasyonları meşru tavsiye olarak sunmaktan sorumlu tutulmasıyla birlikte bir miktar ilerleme görüyoruz. SEC, Nisan ayında, pazarlama kuralı ihlalleri nedeniyle 200 bin ABD doları tutarında para cezası verdi[3]. Beş kayıtlı yatırım danışmanı suçlandı ve beşi de kanıtlayamadıkları model performansını reklam ederek tüketicileri yanılttıklarını kabul etti. GeaSphere LLC, 100 bin dolarlık en ağır cezaya çarptırıldı. Bu dönemde söz konusu düzenleyicinin yukarıda belirtilenlere benzer yaygın pazarlama kuralı tuzaklarını ele almasıyla birlikte bir başka risk uyarısı daha yayınlandı. Uyarıda, “Bulgular, yatırımcılara sunulan bilgilerin şeffaflığı ve doğruluğu konusunda endişelere yol açan, asılsız iddialardan yanıltıcı reklam taktiklerine kadar çok sayıda uyumsuzluk örneğine işaret ediyor” denildi[4].
3. Birleşik Krallık Finansal Davranışlar Otoritesi [United Kingdom Financial Conduct Authority-FCA]
Tarihsel olarak, FCA, özellikle ABD’li emsalleriyle karşılaştırıldığında, zayıf uygulama konusunda bir üne kavuşmuştur. Ulusal Denetim Ofisi’nden (National Audit Office-NAO) Aralık 2023’te gelen rapor[5], Birleşik Krallık hükümetinin sektöre yönelik hedeflerine uyum sağlamak için, geçmişteki düzenleyici başarısızlıkları iyileştirmeleri gerektiğini kabul etmiştir. Son aylarda, bunu zorunlu kıldılar.
FCA, Kasım 2023’te, yüksek riskli veya karmaşık ürünlerin tanıtımı, ücretler konusunda şeffaflık olmaması ve tüketici anlayışının yeterince dikkate alınmaması gibi tüketici vergisi uyumuyla ilgili eksiklikleri vurgulayan bir harekete geçme çağrısı yayınladı. Düzenleyici otorite ayrıca, uyumsuz firmalarla doğrudan etkileşime girmeye, yerinde ziyaretler yapmaya ve Madde 165 minvalinde bilgi talepleri yayınlamaya başladı.
Mart 2024’te, emeklilik geliri tavsiyesine ilişkin bir incelemenin ardından FCA, finansal şirketlerin CEO’larına bir mektup yazarak süreçlerini gözden geçirmelerini söyledi[6]. Ayrıca, tüketici vergisi uygulaması konusunda “balayı döneminin sona erdiğini” ve soruşturma altındaki herhangi bir işletmenin ayrıntılarını kamuoyuyla paylaşma planları olduğunu açıkladı.
Bu ün ve utanç politikası, İngiliz Maliye Bakanı Jeremy Hunt da dâhil olmak üzere sektörde yaygın bir tepkiyle karşılanmış[7] olup; popüler olmasa da, FCA’nın strateji değişikliğinin ne kadar benzersiz ve potansiyel olarak etkili olabileceğini göstermektedir.
[1] <https://www.finra.org/sites/default/files/2024-01/2024-annual-regulatory-oversight-report.pdf>
[2] <https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2024-44>
[3] <https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2024-46>
[4] <https://www.sec.gov/files/exams-risk-alert-marketing-observation-2024.pdf>
[5] <https://www.nao.org.uk/reports/financial-services-regulation-adapting-to-change/>
[6] <https://www.fca.org.uk/news/press-releases/fca-asks-financial-advisers-review-their-processes-retirement-income-support>
[7] <https://www.morningstar.co.uk/uk/news/249177/fca-defends-name-and-shame-approach-after-city-backlash.aspx#:~:text=The%20move%20prompted%20widespread%20backlash,stifle%20growth%20and%20international%20competitiveness.>
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.