Bugün, yazarın bir Fulbright Bursiyeri olarak on yıllık saha araştırmasına dayanan, yeni risk sermayesi piyasasının yasa ve düzenlemelerine ilişkin kesin kılavuz niteliğindeki ilk kitabı olan ‘Yatırım Kitle Fonlaması’ (Investment Crowdfunding; Oxford University Press) tanıtılıyor. Kitap, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda ve Avrupa Birliği’ndeki (AB) yatırım kitle fonlamasını düzenleyen yasal rejimleri karşılaştırıyor ve politika yapıcılara yatırım kitle fonlaması için etkili bir düzenleyici çerçeveyi yürürlüğe koymaları için bir yol haritası sunuyor. Kitap aynı zamanda da komiktir.
ABD Başkanı Obama tarafından imzalanan 2012 tarihli Hızlı İş Başlangıçları (Jumpstart Our Business Startups-JOBS) Yasasıyla, girişimcilerin startup şirketlerini kurmak ve büyütmek amacıyla ihtiyaç duydukları sermayeyi almaları için kapsayıcı yeni bir yol olan yatırım kitle fonlamasına yetki vermek için federal menkul kıymetler yasaları değiştirilmiştir. Girişimciler artık yalnızca bir çevrimiçi yatırım kitle fonlaması platformuna bir fikir göndererek ve her kişiden küçük bir miktar satış konuşmasını isteyerek doğrudan geniş halk kitlesinden (kısaca ‘kitle’; crowd) 5 milyon ABD dolarına kadar talep etme olanağına sahiptirler. Yasal olarak varlıklı ve akredite yatırımcılarla sınırlı olan geleneksel risk sermayesi ve melek yatırımcılığının aksine, yatırım kitle fonlaması herkese açıktır ve bu fikir son on yılda tüm dünyaya yayılmıştır.
Söz konusu Kitapta, yatırım kitle fonlaması ‘kayda alınmamış menkul kıymetlerin bağımsız bir çevrimiçi platform aracılığıyla halka arzı’ (the public offering of unregistered securities through an independent online platform) olarak tanımlanıyor ve bu da onu ilk coin para arzları ve nitelikli fikri tapular gibi diğer fintech türlerinden ayırıyor. Bu tür işlemler çevrim içi olarak gerçekleştirilmekle birlikte bağımsız çevrim içi platformlar aracılığıyla gerçekleştirilmemektedir. Ayrıca, yatırım kitle fonlaması halka arzlarının, menkul kıymetleri halka arz etmeden önce kaydettirmeye (ve zorunlu kamuyu aydınlatma sağlamaya) yönelik olağan zorunluluktan yasal olarak muaf olduğunu da vurgulamaktadır.
Anılan Kitapta, yatırım kitle fonlamasının üç temel politika hedefi şöyle belirleniyor:
- Startup şirketleri ve diğer küçük işletmeler için halktan işletme sermayesi toplamak amacıyla basit ve ucuz bir yöntem sağlamak;
- Konum, cinsiyet, ırk veya başka bir şeyden bağımsız olarak tüm girişimcilerin yatırımcılara erişmek için eşit fırsatlara sahip olduğu kapsayıcı bir pazar yaratmak ve
- Sıradan insanların geleneksel olarak varlıklı ve bağlantılı kişilerle sınırlı olan yatırımlar yapmasına izin vererek startup yatırımları piyasasını demokratikleştirmek.
Yatırım kitle fonlaması on yıldan daha az bir süredir, ancak şimdiden ABD’de ve dünyanın her yerinde bu hedeflere doğru ilerleme kaydediyor. ABD’de, her yıl yarım milyon yatırımcı, kıyıdan kıyıya, ortalama çek boyutu bin doların altında olan, ona katılmaktadır. Her yıl binden fazla Amerikan şirketi bu şekilde para topluyor ve her biri ortalama olarak yaklaşık 400 bin dolar topluyor ve yıllık toplamda 400 milyon dolardan daha fazladır. Kitapta belirtildiği gibi, Birleşik Krallık, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın sayıları (kişi başına düşen) daha da etkileyicidir.
Yatırım kitle fonlaması, startup finansmanı için kapsayıcı ve demokratik bir piyasa yaratmayı da başarmaktadır. Kadın ve azınlık girişimciler, yalnızca şirketlerine yatırım yapmaya açık olmakla kalmayan, aynı zamanda olumlu bir şekilde bu tür fırsatları arayan alıcı bir kitle buldular. En büyük halka arzlara bakıldığında -1 milyon dolar veya daha fazla toplananlar- neredeyse yarısının kurucuları kadın, kabaca %40’ının kurucuları azınlık ve sermayenin %70’i Silikon Vadisi’nin ve diğer geleneksel merkezlerin dışına çıkmaktadır.
Yatırım kitle fonlamasının ilk günlerinde, piyasayı halka arzın olağan kamuyu aydınlatma ve kayda alma kurallarından muaf tutarak (exempting the market from the usual disclosure and registration rules of a public offering), piyasanın dolandırıcılar ve hırsızlarla dolu bir yılan çukuruna dönüşeceğine dair yaygın bir korku vardı. Ancak pratikte işler o kadar da kötü değildir! Tüm yargı alanlarında çok az dolandırıcılık veya diğer yasa dışı davranış iddiaları görülmüştür. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (United States Securities and Exchange Commission-SEC) yatırım kitle fonlaması bağlamında dolandırıcılık iddiasıyla yalnızca tek bir münferit dava açtığını düşünün.
Yatırım kitle fonlaması nasıl bu kadar temiz bir sicile ulaşmıştır? Piyasa, hem ekonomik teşvikler ve benzerleri anlamına gelen sözde ‘özel emir’ (private ordering) yoluyla hem de resmi yasa ve yönetmeliklerle düzenlenir. Mezkûr Kitapta, önce bir dizi etkili özel emir mekanizması ve bunların farklı yetki alanlarında nasıl işlediği tartışılmıştır.
“Koruyuculuk” (gatekeeping) muhtemelen söz konusu kitapta tanımlanan en önemli özel düzenleme yöntemidir. Girişimcilerin doğrudan yatırımcı isteyemeyeceği ve çevrimiçi bir platform aracılığıyla hareket etmeleri gerektiği hatırlanmalıdır. Bir ortaçağ koruyucusu gibi olan platform, girişimciler ve yatırımcılar arasındaki mecazi kapıda durur ve yalnızca meşru ve gelecek vaat eden şirketlerin platformda kote edilmesine izin vermesi beklenir. Koruyuculara güvenilebilir, çünkü yatırımcıların yarın tekrar gelmelerini isterler (ve lisanslarını kaybedebilirler), dolayısıyla katı olmasa da gayretli bir koruyucu olmak kendi çıkarlarınadır. Kitapta belirtildiği gibi, tüm yargı alanlarındaki anekdot niteliğindeki deneyimler, platformların bu sorumluluğu ciddiye aldığını göstermektedir.
Kitapta son olarak hukuka dönülüyor ve kitabın geri kalanı ABD’de ve karşılaştırmalı beş yargı alanında benimsenen yasal rejimler tanımlanıp eleştirilerek geçiriliyor. Bu çeşitli yargı alanlarında benimsenen yasal rejimleri, kitabın yazarı tarafından ‘standart’ model ve ‘liberal’ model olarak adlandırılan iki türe ayırılıyor: Standart model esasen yasal düzenlemeye dayanırken, liberal model esasen özel düzenlemeye dayalıdır ve nispeten hafif bir dizi düzenlemeyle desteklenir. Bu ikili bir ayrım değil, aralarında gölgeler bulunan bir dizi olasılıktır.
Amerika Birleşik Devletleri, JOBS Yasasını geçirdiğinde standart modeli oluşturdu ve Avustralya, Kanada ve AB de dâhil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki birçok ülke onun izinden gittiler. Birleşik Krallık ve Yeni Zelanda ise aksine kendi yollarında ilerlediler ve yazarın liberal model olarak adlandırdığı özel emirin gücünden yararlanmak için özel olarak tasarlanmış çok daha hafif bir dizi düzenlemeyi benimsediler.
Yazar tarafından rapor edildiği gibi, liberal modeli benimseyen ülkeler, ABD’den ve standart modeli izleyen diğer yargı bölgelerinden daha büyük ve daha etkili yatırım kitle fonlaması piyasalarına sahip olma eğilimindedir ki, daha yüksek düzeyde dolandırıcılık veya başarısızlık yoktur. Bugün Birleşik Krallık’ta, her yıl melek (yatırımcı) turlarından (angel rounds) daha fazla yatırım kitle fonlaması anlaşması vardır ve çok sayıda İngiliz kitle fonlaması şirketi halka arz edilmiş veya satın alınmıştır.
Yazar, yatırım kitle fonlamasının düzenlenmesine yönelik bırakınız yapsınlar yaklaşımını savunmuyor. Formun, özel teşviklerin optimal sonuca yol açmayacağı yasal düzenleme gerektiren belirli yönleri vardır. Bununla birlikte, yatırım kitle fonlaması şirketlerin yalnızca sınırlı tutarda para toplamasına izin verdiğinden, en iyi seçim, çok düşük maliyetler getiren basit ve hafif bir yasal rejimdir. Piyasayı denetlemek için yasal düzenlemelere güvenmek yerine, öncelikle mezkûr kitapta anlatıldığı güçlü özel düzenleme yöntemlerine güvenmeli ve yasalar onların etkinliğini artıracak şekilde şekillendirilmelidir. Kısacası liberal yaklaşım izlenmelidir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.