Alternatif Kredi Riski Değerlendirmeli Krediler (Loans with Alternative Credit Risk Assessment): Fintech kuruluşları, finansal kuruluşların yeterli kredi geçmişi olmayan kadınların kredi değerliliğini değerlendirmesine olanak tanıyan alternatif risk değerlendirme mekanizmaları geliştirmekte ve bu mekanizmalar kadınların iş veya ortaya çıkan kişisel ihtiyaçlar için krediye erişmesine olanak tanımaktadır. Kuruluşlar, yeterli hizmet alamayan kadınların kredi puanlarını belirlemek için gelişmiş veri analizi araçlarının yanı sıra makine öğrenimi ve doğal dil işleme gibi yeni ortaya çıkan yapay zekâ tabanlı teknolojilerden yararlanıyor. Kredi puanları cep telefonu kayıtlarından, elektrik faturalarından, kredi başvurularından ve sosyal medyadan tüketici verileri toplanarak belirleniyor. Bu, kadınların anında krediye erişmesine olanak sağladığı gibi, küçük miktarda borç alarak başlayıp zamanla büyük tutarda borç alarak kredi geçmişlerini oluşturmalarına da olanak tanıyor.
Altyapı Fonları (Infrastructure Funds): Altyapının finansmanına tahsis edilen kamu veya özel fonlardır.
Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Sonucunda Finansman (Gender Responsive Budgeting Resulting Financing): Cinsiyete duyarlı bütçe, kaynakların cinsiyete göre adil dağılımını sağlayarak ve fırsat eşitliğine katkıda bulunarak herkes (kadın ve erkek, kız ve erkek çocukları) için çalışan bir bütçedir.
Cinsiyet Tahvilleri (Gender Bonds): Asya Kalkınma Bankası’nın (Asian Development Bank-ADB) kadınların finansal katılımına verdiği destek gibi, cinsiyet eşitliğini ve kadınların güçlendirilmesini destekleyen projeleri finanse etmeyi hedefler.
Depo Belgeleme Finansmanı (Warehouse Receipt Financing): Depo fişi finansmanı, güvenli bir şekilde saklanan malın kredi teminatı olarak kullanılmasıdır. Bu programlar, üreticilerin bitmiş bir ürünü veya tarımsal ürünü, üreticinin belirli bir miktar, kalite ve sınıftaki malların yatırıldığını belgeleyen bir makbuz aldığı güvenli bir depoya bırakmasına olanak tanır.
Endekse Dayalı Hava Sigortası (Index-Based Weather Insurance): Endekse dayalı hava sigortası (endeks sigortası), örneğin; yağış seviyesi, sıcaklık, sel veya kuraklık hallerinde uygulanmaktadır.
Eşler arası ve Kitle Fonlaması da Dâhil Pazar Yeri Borç Verme Platformları [Marketplace Lending Platforms including Peer-to-Peer (P2P) and Crowdfunding]: P2P platformları, borç verenleri ve borç alan kişileri internet aracılığıyla birbirleriyle doğrudan temasa geçirir. Kadınların şubeye gitmesine gerek kalmadığı için P2P platformları, kadınların krediye erişimde karşılaşabilecekleri hareket engellerini aşmalarına olanak sağlamaktadır. P2P platformları bankalara göre daha yüksek faiz oranları talep ederken, borçlanma sürecini tamamlamak için gereken süreyi kısaltıyor ve aynı zamanda çok az kredi geçmişi olan borçluların borç almasına da olanak tanır.
Garanti Fonları (Guarantee Funds): Garanti fonu, kredi veya kredi garantisi, yani borçlunun kredi için bankaya başvurmasını sağlar. Garantiler özellikle arazi veya diğer varlıklar gibi yeterli teminatı olmayan borçlular için faydalıdır. Küçük borçlular neredeyse her zaman (yeterli) teminattan yoksundur. Bu nedenle kredi garanti programlarının amacı kredi riskini banka ile paylaşmaktır. B fonlar, altyapı projelerine garanti sağlayan, bu projelerin riskini ve finansman maliyetini azaltan fonlardır.
Kadınların Geçim Tahvilleri (Women’s Livelihood Bonds): Bunlar, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi (Sustainable Development Goals-SDG) 1, 2, 5, 8, 13 ve 17 de dâhil olmak üzere çok sayıda Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi kapsamında kadınların ekonomik olarak güçlendirilmesini desteklemek amacıyla büyük ölçekli özel yatırımları harekete geçirmek için çok sektörlü ekosistem aktörlerini bir araya getiren yenilikçi finansal araçlardır.
Kalkınma Tahvilleri veya Sosyal Etki Tahvilleri (Development Bonds or Social Impact Bonds): Sonuç odaklı hizmet sunumunun finansmanı amacıyla finansal piyasalarda satılan, gelişmekte olan ülkeler ve/veya bağışçılar (donors) tarafından garanti edilen tahvillerdir. Sosyal etki tahvili, esasen kamu sektörü veya idari otorite ile yapılan bir sözleşmedir; belirli alanlarda daha iyi sosyal sonuçlar için ödeme yapar ve elde edilen tasarrufların bir kısmını yatırımcılara aktarır.
Kamu-Özel Ortaklıkları (Public Private Partnerships): Özel sektör kuruluşlarının kamu hizmetlerini sunduğu anlaşmalardır.
Kamu-Özel Ortaklığı ve Yapısal Fonlar (Private-Public Partnership and Structural Funds): Kamu-özel ortaklıkları, bir devlet kurumu ile bir özel sektör şirketi arasındaki toplu taşıma ağları, parklar ve kongre merkezleri gibi projeleri finanse etmek, inşa etmek ve işletmek için kullanılabilecek işbirliğini içermektedir.
Karma Yaklaşımlar (Mixed Approaches): Vergiler, gönüllü eylemler ve kitlesel fonlama yani Tiran’ın Yörünge Ormanı (Tirana’s Orbital Forest).
Kariyer Etki Tahvili (Career Impact Bond): Kariyer Etki Tahvili, düşük gelir, ceza adaleti katılımı ve göçmenlik durumu gibi eğitim ve istihdam engelleri ile karşı karşıya kalan kişilerin kaliteli, sektörde tanınan kariyer eğitimine erişimini genişleten bir finansman modelidir. Öğrencilerin hiçbir ön maliyet olmadan eğitime kaydolmalarına olanak tanıyan öğrenci merkezli bir gelir paylaşımı sözleşmesine (income share agreement-ISA) dayanmaktadır.
Kredilerle Bağlantılı Teşvik Hibeleri (Incentive Grants): Teşvik hibeleri doğrudan küçük ve orta büyüklükte işletmelere (KOBİ) ‘saf hibe’ (pure grant) olarak verilmediğinden, bu araç normal hibe programlarından farklıdır. KOBİ, Katılımcı Finans Kuruluşları (participating financial institutions) aracılığıyla Uluslararası Finans Kuruluşlarının (international financial institutions) kredi limitlerinden birinden bir kredi sözleşmesi imzalar. Kredi kullandırıldıktan sonra, kredinin iş planında veya fizibilite çalışmasında belirtilen amaç için kullanılıp kullanılmadığının ve kredi kullandırımına ilişkin diğer ön koşulların kontrol edilmesi için doğrulama süreci vardır. Doğrulama raporu uyumu onayladıktan sonra kredinin bir kısmı hibeye dönüştürülür ve böylece finansmanın toplam ‘maliyeti’ azaltılır. En yaygın teşvik hibeleri, kredi değerinin (Avrupa Birliği fonlu) %10 ila %15’i arasındadır.
Kredi Limitleri ve Teknik Yardım (Credit Lines and Technical Assistance): Kadınların liderliğindeki işletmelere finansman sağlamak için kredi limitleri ve teknik yardımın birleşimidir.
Kurumsal Ortaklıklar (Corporate Partnerships): Sivil Toplum Kuruluşları (non-governmental organization), çalışmalarını finanse etmek için kâr amaçlı girişimlerle denemeler yapmaktadırlar.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Fonu (Fund for Gender Equality-FGE): Erişilebilirlik, güven ve kadınların sahiplenmesi ilkelerine dayanan feminist hayırseverlik için bir araç olan bu Fon, benzersiz bir küresel hibe verme modelidir. Çeşitli bağışçılardan gelen finansmanı, kadınların liderliğindeki kuruluşların yüksek etkili girişimlerine dönüştürmekte ve en geride bırakılan kadın ve kız çocuklarına yönelik müdahaleleri takip etmek için onların fikirlerine ve yeteneklerine yatırım yapmakta olup; projelerinin %97’si en az bir kırılgan grupla çalışır Grupların %70’i iki ya da daha fazlasını içerir.
Ulusal Vergiler (National Taxes): Örneğin, birçok Avrupa ülkesi tarafından desteklenen finansal işlemler vergisi, gelişmekte olan ülkelerde gıda güvenliğinin finansmanı için kısmen kullanılabilir; bazı ülkelerde (Amerika Birleşik Devletleri-ABD) hâlihazırda mevcut olan katı ve şekerli ürünlere uygulanan vergi, gelişmekte olan ülkelerdeki beslenme faaliyetlerini finanse etmek için kısmen kullanılabilir ve gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde NEPAD (New Partnership for Africa’s Development-Afrika’nın Kalkınması için Yeni Ortaklık) tarafından akıllı sübvansiyonlar yoluyla Afrika’da gübre tüketimini geliştirmenin bir yolu olarak önerilmiştir.
Verim İşletmeleri (Yieldcos): Öncelikle uzun vadeli sözleşmeler yoluyla öngörülebilir bir nakit akışı üreten işletme varlıklarına sahip olmak için kurulmuş bir şirkettir. Değişken faaliyetleri işletme varlıklarının istikrarlı faaliyetlerinden ayırmak sermaye maliyetini azaltabilir. Bunlar, enerji sektöründe bir süredir kullanılan, borsaya kote kapalı uçlu fonların özel bir türüdür. Artık yenilenebilir enerjiden, ilgili teknolojilerden ve altyapıdan sermaye toplamak ve geri dönüştürmek için popüler bir yol olduğunu kanıtlıyorlar.
Yatırım Ortaklığı (Investment Trust): Yatırım ortaklıkları, kendilerine özgü bireysel yatırım hedeflerine ve risk profillerine göre çeşitli varlık sınıflarını tutabilen ve tutulan varlıklar küresel olabilen kapalı uçlu fonlardır. Yatırım ortaklıklarının sınırsız bir ömrü vardır ve faaliyetlerini finanse etmek için yeni pay (özsermaye) ihraç edebilir veya borç alabilirler. Yatırım ortaklıklarının özellikleri, onları yeşil ekonomiye yatırım yapmak için önemli bir araç haline getirmiştir.
Yeşil Belediye Tahvilleri (Municipal Green Bonds): Gelişmekte olan piyasalardaki yeşil devlet tahvili ihraçları, ihraçların yaklaşık %12’sini oluştururken; devlet kurumları ve belediyeler, gelişmekte olan piyasalardaki toplam yeşil tahvil hacimlerinin sırasıyla yaklaşık %17’sini temsil etmektedir. Gelişmekte olan piyasalarda belediye tahvili piyasası henüz yeni oluşmaktadır ve şu ana kadar yalnızca daha derin mali kaynaklara sahip şehirler belediye tahvili ihraç etmişlerdir. Şehirlerin erişimi hem doğrudan hem de dolaylı olarak yeşil tahvillerden kaynaklanmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerdeki şehirler, projelerine finansman sağlamak için (%94) neredeyse tamamen kalkınma finansmanı kuruluşlarına güveniyorlar. Kentsel toplu taşıma sistemleri, bölgesel ısıtma ve su dağıtım ağları, gelişmekte olan ülkelerde yeşil tahvillerle bağlantılı şehir temelli altyapı projelerinin en yaygın türüdür.
Yeşil Devlet Tahvilleri (Sovereign Green Bonds): “Yeşil tahvillere” ilişkin küresel rehberlik, geniş piyasa kullanımına yönelik bir dizi gönüllü süreç kılavuzu olan ve çeşitli yatırım bankaları ile Dünya Bankası ve Uluslararası Finans Kurumu (International Finance Corporation-IFC) gibi çok taraflı bankalar tarafından geliştirilen Yeşil Tahvil İlkelerini hazırlayan Uluslararası Sermaye Piyasaları Birliği’nden (International Capital Markets Association-ICMA) gelmektedir. Yeşil Tahvil İlkeleri, yeşil tahvile güvenilirlik kazandırmak için kritik bir belge olan Yeşil Tahvil Politikası Çerçevesine dâhil edilecek unsurların temellerini oluşturuyor.
Yeşil Kamu Alımları İlkeleri (Green Procurement Principles): Yeşil Kamu Alımları, kamu yetkililerinin, aksi takdirde satın alınacak aynı temel işleve sahip mal, hizmet ve yapım işlerine kıyasla yaşam döngüleri boyunca daha az çevresel etkiye sahip mal, hizmet ve yapım işlerini satın almaya çalıştıkları bir süreçtir.
Yeşil Şirket Tahvilleri/Kurumsal Yeşil Tahviller (Corporate Green Bonds): Uluslararası Sermaye Piyasaları Birliği, Yeşil Tahvil İlkeleri (Green Bond Principles-GBP) olarak bilinen, yeşil tahvil ihracına yönelik iyi tanımlanmış bir çerçeveye sahiptir. Uluslararası Sermaye Piyasaları Birliği, aynı zamanda ilgili alanları belirleyen Sosyal Tahvil İlkelerini ve Sürdürülebilirlik Tahvili Yönergelerini de denetler. 2014 yılında tanıtılan Yeşil Tahvil İlkeleri, yeşil tahvil ihracına yönelik yaklaşımı açıklığa kavuşturarak yeşil tahvil piyasasının geliştirilmesinde şeffaflığı ve kamuyu aydınlatmayı tavsiye eden ve bütünlüğü teşvik eden gönüllü süreç kılavuzlarıdır.
* İşbu derleme bağlamında ayrıca bkz. “Yavuz Akbulak, Etki Tahvilleri (Impact Bonds), Legal Blog (Çeviri), 21 Şubat 2022; Yavuz Akbulak, Kitle Fonlaması (muhtelif yazılar), Legal Blog, < https://legal.com.tr/blog/tag/kitle-fonlamasi/ >”
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.