4749 Sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasının Esasları*

Merhume hocam Prof. Dr. Dilek YILMAZCAN hanımefendinin aziz hatırasına…

1. Giriş

Bilindiği üzere, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde borç üstlenim taahhütleri hariç olmak üzere dış finansman sağlanmasına, sağlanan dış finansmanın dış borcun tahsisi, dış borcun ikrazı, Hazine geri ödeme garantisi ve yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ile benzeri finansman modelleri kapsamında verilenler hariç olmak üzere Hazine karşı garantisi altında kuruluşlara kullandırılmasına ve Dış Borç Ödeme Hesabının oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar, 4749 Sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik^[1] (Yönetmelik) ile düzenlenmiştir.

Anılan Yönetmelik,

a) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun^[2] I ve II/A sayılı cetvellerinde yer alan kamu idareleri,

b) 5018 sayılı Kanunun II/B, III ve IV sayılı cetvellerinde yer alan kamu idareleri ve kurumları,

c) Kamu iktisadi teşebbüsleri,

ç) Özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait olan kuruluşlar,

d) Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, bunlara bağlı idareler ile sair yerel yönetim kuruluşları,

e) Fonlar,

f) Kamu bankaları,

g) Yatırım ve kalkınma bankalarını

kapsar.

2. 4749 Sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in Temel Hükümleri

2.1. Projelere Dış Finansman Sağlanması

2.1.1. Dış finansman temini izni

Kuruluş, dış finansman ile gerçekleştireceği projeler için dış finansman temini amacıyla HMB’ye^[3] müracaat eder. Yurt dışı tahvil ihraçlarına ilişkin işlemlerde sermaye piyasası mevzuatı hükümleri saklıdır.

HMB, dış finansman temini çalışmalarına başlamadan önce projenin, yıllık yatırım programındaki yeri ve dış finansman temininin uygunluğu, yıllık yatırım programında öngörülen toplam tutarı, dış finansman ihtiyacı, önceliği ve yılı ödeneği, yıllara sari işlerde yeterli ödeneğin ayrılıp ayrılamayacağı hususlarında Strateji ve Bütçe Başkanlığının^[4] (SBB) uygun görüşünü alır. Savunma projeleri ve yıllık yatırım programında yer almayan güvenlik projeleri ile niteliği itibariyle yıllık yatırım programına tabi olmayan projeler için SBB’nin görüşü aranmaz. Özelleştirme kapsamındaki kuruluşların projeleri için dış finansman temini çalışmalarına başlanabilmesini teminen Özelleştirme İdaresi Başkanlığının uygun görüşü, dış finansmanın tahvil ihracı yolu ile sağlanmasına ilişkin taleplerde ise Sermaye Piyasası Kurulunun görüşü alınır.

Kuruluşların projelerine dış finansman sağlanması, Bakandan alınacak onaya dayanılarak HMB tarafından verilecek izne tabidir. Bu Yönetmelikte belirtilen esas ve usuller çerçevesinde dış finansmanın doğrudan HMB tarafından temini esas olmakla birlikte, HMB gerekli görülen durumlarda finansman teklifinin yüklenici tarafından temin edilmesine veya finansmanın kuruluşça gerçekleştirilecek tahvil ihracı ile sağlanmasına izin verebilir. Sağlanacak dış finansman, dış borcun tahsisi, dış borcun ikrazı yöntemleriyle ya da Hazine geri ödeme garantisi veya Hazine karşı garantisi altında kullandırılır.

Dış finansmanın dış borcun ikrazı yöntemiyle, Hazine geri ödeme garantisi veya Hazine karşı garantisi altında kullandırılacağı durumlarda dış finansman temini izninin verilmesi, kuruluşun, dış finansman sağlanmasına ilişkin işlemlerin kendi iradesi ve/veya kusuru nedeniyle sonuçlandırılamaması halinde doğacak her türlü masraf ve mali yükümlülüğü karşılayacağını müracaat aşamasında yazılı olarak taahhüt etmesine bağlıdır.

2.1.2. Dış finansman temininde uygulanacak usul ve esaslar

HMB kuruluşların dış finansman temini izni taleplerinin değerlendirilmesini ilgili kuruluş tarafından sunulan bilgi ve belgeler üzerinden yapar. HMB’nin sorumluluğu sadece talep edilen dış finansmanın sağlanması ile sınırlı olup, projenin teknik ve ekonomik açıdan yapılabilirliği de dahil proje ile ilgili dış finansman sağlanması dışındaki her türlü sorumluluk tamamen ilgili kuruluşa aittir. Kuruluş ihale mevzuatı da dahil olmak üzere tabi olduğu mevzuata uymakla yükümlü olup, dış finansman temini izni verilmiş olması kuruluşun bu husustaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Kuruluş tarafından talep edilen dış finansman tutarının yıllık yatırım programında öngörülenden fazla olması halinde HMB, dış finansman temini çalışmalarına yıllık yatırım programında yer alan dış kredi tutarının ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde revize edilerek kendisine bildirilmesinden sonra başlar. Yıllara sari projelerde dış finansman sağlandıktan sonra kuruluş, söz konusu proje için ilgili yıla ait yıllık ödeneğin tahsisi ve gerekli durumlarda yenilenmesi için SBB nezdinde girişimde bulunur.

Sağlanacak dış finansman ile ticari sözleşmenin aynı para biriminden olması esastır. Ancak resmi finansman fonları, uluslararası ve bölgesel kuruluşlardan temin edilen dış finansman ile dış finansman tutarına dahil edilen ihracat kredisi sigorta primleri ticari sözleşme para biriminden farklı olabilir.

Daha önce dış finansman sağlanmış, yapımı devam eden ve tamamlanabilmesi için ek finansmana ihtiyaç duyulan projeye ilişkin ilave dış finansman taleplerinin değerlendirilebilmesi, SBB’nin ek dış finansman temini konusunda uygun görüş vermesi ve yılı program kararnamesinde belirtilen usullere göre yatırım programının revize edilmesi koşuluna bağlıdır.

2.1.3. Dış finansmanın doğrudan HMB tarafından temini

HMB, projenin gerçekleştirilmesi için gerekli dış finansmanı, uygun göreceği dış finansman sağlayan yabancı ülkelerden, ülkelerce oluşturulan birliklerden, resmî finansman fonlarından, uluslararası ve bölgesel kuruluşlardan veya belirli sayıda bankanın teklife davet edilmesi sonucunda iletilecek tekliflerin arasından yapılacak değerlendirme sonucunda seçeceği herhangi bir dış finansman kaynağından temin edebilir. Bu durumda kuruluş, sadece ihale konusu projenin teknik özelliğine ve fiyatına ilişkin teklif alır. Kuruluşlara dış finansman temini izni verilmesi aşamasında, Yönetmelik m.5, m.6, m.12, m.15 ve m.19’da öngörülen ölçütlerin ve koşulların karşılanması şartı aranır.

2.1.4. Dış finansman teklifinin yüklenici tarafından temin edilmesi

Kuruluşa, dış finansman teklifinin yüklenici tarafından temin edilmesi koşuluyla izin verildiği durumlarda ihaleye katılanlar, ihale konusu projenin teknik özelliğine ve fiyatına ilişkin teklifin yanı sıra dış finansman teklifi de vermek zorundadır. Yüklenicinin temin ettiği dış finansman teklifi, ticari sözleşmenin imzalanmasını müteakip müzakere edilerek sonuçlandırılmak üzere kuruluş tarafından HMB’ye iletilir. Kuruluşlara dış finansman temini izni verilmesi aşamasında, Yönetmelik m.5, m.6, m.12, m.15 ve m.19’da öngörülen ölçütlerin ve koşulların karşılanması şartı aranır.

2.1.5. Dış finansmanın tahvil ihracı yolu ile temin edilmesi

Kuruluşa, uluslararası sermaye piyasalarında tahvil ihracı yolu ile dış finansman sağlamasına ilişkin olarak izin verildiği durumlarda kuruluş, sadece ihale konusu projenin teknik özelliğine ve fiyatına ilişkin teklif alır. Kuruluşlara dış finansman temini izni verilmesi aşamasında, Yönetmelik m.5, m.6, m.12, m.15 ve m.19’da öngörülen ölçütlerin ve koşulların karşılanması şartı aranır.

2.2. Dış Borcun Tahsisi

Türkiye Cumhuriyeti adına HMB tarafından sağlanan dış finansmanı, Yönetmelik m.2/1(a) kapsamındaki kuruluşlara, Karayolları Genel Müdürlüğüne, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ve savunma ve güvenlik hizmetleri sektörleri ile sınırlı olmak üzere nihai kullanıcısının Yönetmelik m.2/1(a) kapsamındaki kamu idarelerinden olması durumunda projeyi yürüten özel bütçe kapsamındaki kuruluşlara, anlaşmadaki amaca sadık kalınarak geri ödeme yükümlülüğü olmaksızın dış borcun tahsisi yöntemiyle kullandırmaya Bakan yetkilidir.

2.3. Dış Borcun İkrazı

2.3.1. Uygulanacak usul ve esaslar

Yönetmelik m./1(b), (c), (ç), (d), (e), (f) ve (g)’de yer alan kuruluşların aşağıda sayılan ölçütlerin sağlanması kaydıyla projelerinin dış finansmanı ile (d) bendi hariç anılan kuruluşların finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzere Türkiye Cumhuriyeti adına HMB tarafından temin edilecek dış finansmanı, anlaşmadaki mali koşullara bağlı kalarak ikraz etmeye Bakan yetkilidir. SBB’nin uygun görüşü üzerine Cumhurbaşkanlığı (eski Bakanlar Kurulu) tarafından gerçekleştirilmesi ivedi ve zaruri olarak tespit edilen projeler için Türkiye Cumhuriyeti adına sağlanan dış finansman gerektiğinde HMB’nin görüşü ve Bakanın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı Kararı (eski Bakanlar Kurulu Kararı) ile anlaşmanın mali şartlarına bağlı kalmaksızın dış borcun ikrazı yöntemiyle kullandırılabilir.

Dış borcun ikrazı yöntemiyle dış finansman kullandırılması, HMB tarafından aşağıda yer alan koşullar ve ölçütler çerçevesinde değerlendirilir:

a) Yılı bütçe kanunu ile belirlenen garantili imkan ve dış borcun ikrazı limiti kapsamında kalınması.

b) Kuruluşun Müsteşarlığa vadesi geçmiş yükümlülüğünün bulunmaması.

c) Yönetmelik m.2/1(ç)’de yer alan ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası yerel yönetimlere ait olan kuruluşlar ile Yönetmelik m.2/1(d)’de yer alan kuruluşların 5393 sayılı Belediye Kanununun 68’inci maddesinde ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 51’inci maddesinde öngörülen borçlanma limitini aşmamış olması.

ç) Özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlar için dış borcun ikrazı yoluyla dış finansman sağlanması hususunda Özelleştirme İdaresi Başkanlığının uygun görüşünün alınması.

d) Dış borcun ikrazı yöntemiyle kullandırılan kredinin geri ödeme döneminde kuruluşun öngörülen tüm nakit akışlarının, ikraza konu kredinin borç servisleri ile kuruluşun Müsteşarlığa olan mevcut borçlarından kaynaklanan yükümlülüklerini ve kuruluşun mevcut garantili ve ikrazlı kredilerinin borç servisini ve sair tüm yükümlülüklerini karşılayacak düzeyde olması.

Kuruluş, (d) bendindeki ölçütü karşıladığını ortaya koyacak projeksiyonları ve bu projeksiyonların dayandırıldığı varsayımları gösteren raporları HMB’ye sunmak ile yükümlüdür. HMB’nin bu konuda yapacağı değerlendirmeler kuruluş tarafından ibraz edilen bilgi ve belgelerle sınırlı olup, söz konusu bilgi ve belgelerin temini ve doğruluğundan kuruluş sorumludur.

HMB’ye yapılan dış borcun ikrazı yöntemiyle dış finansman kullanımı taleplerinin sonuçlandırılabilmesi için ikraz anlaşması imzalanmadan önce aşağıdaki koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir:

a) İkrazlı kredi ile finanse edilecek projenin yürütülmesi, izlenmesi ve gerçekleşmelere ilişkin raporlama yapılması, borç geri ödemelerinin doğru, düzenli ve tutarlı bir şekilde yürütülmesi ve izlenebilmesi, HMB’ye gerekli bilgi ve belgelerin iletilmesi, HMB ile gerekli koordinasyonun kurulması ve evrak akışının düzenli olarak sağlanması için kuruluş bünyesinde bir birimin proje koordinasyonundan sorumlu kılınması.

b) Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, bunlara bağlı idareler ve il özel idareleri ile sair yerel yönetim kuruluşlarının yetkili organları tarafından, dış borcun ikrazı yöntemiyle kullandırılacak dış finansman tutarında borçlanılmasına izin veren ve dış finansmanın proje finansmanı amacıyla sağlandığı durumlarda hesap kurulmasını uygun bulan bir karar alınması.

2.3.2. İkraz anlaşması

HMB tarafından sağlanan dış finansmanın kuruluşa kullandırılabilmesini teminen HMB ile kuruluş arasında ikraz anlaşması imzalanır. İkrazlı kredi anlaşmasının imza tarihinde sağlanan dış finansmanın ikraz edileceği kuruluşun belli olmadığı haller dışında ikraz anlaşması, ikrazlı kredi anlaşması yürürlüğe girmeden önce sonuçlandırılır.

İl özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, kendilerine ait tüzel kişilerin ve/veya kendilerine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ile kendilerinin ve/veya kendilerine ait tüzel kişilerle kendilerine bağlı tüzel kişiliği haiz kuruluşların sermayesinin yarıdan fazlasına sahip olduğu özel idare şirketleri ile belediye iktisadi teşebbüsleri için dış finansman kaynağından dış borcun ikrazı yöntemiyle sağlanan dış finansman imkanlarına ilişkin olarak ikraz anlaşmalarından doğan her türlü yükümlülüklerden ve bu yükümlülüklerin aksatılması neticesinde doğmuş olan ve doğabilecek Hazine alacaklarının geri ödenmesinden müteselsilen sorumludurlar.

2.4. Hazine Geri Ödeme Garantisi

2.4.1. Uygulanacak usul ve esaslar

Yönetmelik m.2/1(c), (ç), (d), (e), (f) ve (g) bentleri ile 5018 sayılı Kanunun II/B sayılı cetvelinde yer alan ve ölçütleri karşılayan kuruluşların projelerinin tahvil ihracı dahil dış finansmanı ile (d) bendi hariç anılan kuruluşların finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzere temin edecekleri dış finansman için Hazine geri ödeme garantisi vermeye Bakan yetkilidir.

Hazine geri ödeme garantisi altında dış finansman kullandırılması HMB tarafından aşağıda yer alan ölçütler çerçevesinde değerlendirilir:

a) Yılı bütçe kanunu ile belirlenen garantili imkan ve dış borcun ikrazı limiti kapsamında kalınması.

b) Kuruluşun HMB’ye vadesi geçmiş yükümlülüğünün bulunmaması.

c) Yönetmelik m.2/1(ç)’de yer alan ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası yerel yönetimlere ait olan kuruluşlar ile Yönetmelik m.2/1(d)’de yer alan kuruluşların 5393 sayılı Belediye Kanununun 68’inci maddesinde ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 51’inci maddesinde öngörülen borçlanma limitini aşmamış olması.

ç) Özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlar için Hazine geri ödeme garantisi altında dış finansman sağlanması hususunda Özelleştirme İdaresi Başkanlığının uygun görüşünün alınması.

d) Hazine geri ödeme garantisi altında tahvil ihracı yoluyla dış finansman sağlanması durumlarında Sermaye Piyasası Kurulunun görüşünün alınması.

e) Sağlanacak garantili finansmanın geri ödeme döneminde kuruluşun öngörülen tüm nakit akışlarının, geri ödeme garantisine konu borç servislerini ve kuruluşun Müsteşarlığa olan mevcut borçlarından kaynaklanan yükümlülüklerini ve kuruluşun mevcut garantili finansman ve ikrazlı kredilerinin borç servisini ve sair tüm yükümlülüklerini karşılayacak düzeyde olması.

(3) Kuruluş, ölçütleri karşıladığını ortaya koyacak projeksiyonları ve bu projeksiyonların dayandırıldığı varsayımları gösteren raporları HMB’ye sunmak ile yükümlüdür. HMB’nin bu konuda yapacağı değerlendirmeler kuruluş tarafından ibraz edilen bilgi ve belgelerle sınırlı olup, söz konusu bilgi ve belgelerin temini ve doğruluğundan kuruluş sorumludur.

HMB’ye yapılan Hazine geri ödeme garantisi taleplerinin sonuçlandırılabilmesi için garanti protokolü imzalanmadan önce aşağıdaki koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir:

a) Garantili finansman ile finanse edilecek projenin yürütülmesi, izlenmesi ve gerçekleşmelere ilişkin raporlama yapılması, borç geri ödemelerinin doğru, düzenli ve tutarlı bir şekilde yürütülmesi ve izlenebilmesi, HMB’ye gerekli bilgi ve belgelerin iletilmesi, HMB ile gerekli koordinasyonun kurulması ve evrak akışının düzenli olarak sağlanması için kuruluş bünyesinde bir birimin proje koordinasyonundan sorumlu kılınması.

b) Büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı idareler ile sair yerel yönetim kuruluşlarının yetkili organları tarafından sağlanacak garantili finansman tutarında borçlanılmasına izin veren ve dış finansmanın proje finansmanı amacıyla sağlandığı durumlarda hesap kurulmasını uygun bulan bir karar alınması.

Kuruluşun, 21.12.2002 tarihli ve 24970 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hazine Garantileri Kapsamında Yapılacak Ödemelerin Üstlenilmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerini yerine getirmesi gerekmektedir.

2.4.2. Garanti protokolü

Yönetmelik kapsamında sağlanan Hazine geri ödeme garantisinin geçerlilik kazanması, HMB ile lehine garanti verilecek kuruluş arasında garanti protokolü imzalanması kaydıyla mümkündür. Garanti protokolü, garantili finansman anlaşması yürürlüğe girmeden önce imzalanır. Hazine geri ödeme garantisi altında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarında garanti protokolü, tahvil ihracına ilişkin belgelerin imzalanması ile eş zamanlı olarak imzalanır.

İl özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, kendilerine ait tüzel kişilerin ve/veya kendilerine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ile kendilerinin ve/veya kendilerine ait tüzel kişilerle kendilerine bağlı tüzel kişiliği haiz kuruluşların sermayesinin yarıdan fazlasına sahip olduğu özel idare şirketleri ile belediye iktisadi teşebbüslerinin sağladıkları garantili finansman imkanlarına ilişkin olarak garanti protokolünden doğan her türlü yükümlülüklerden ve bu yükümlülüklerin aksatılması neticesinde doğmuş olan ve doğabilecek Hazine alacaklarının geri ödenmesinden müteselsilen sorumludurlar.

2.4.3. Garanti oranının belirlenmesi

Hazine geri ödeme garantisinin %100 olarak sağlanması esastır. Yönetmelik m.15 ve m.16’da belirlenen esaslara uygun olarak; her bir garantili finansman bazında kuruluşun mali durumu, kuruluşa daha önceden garantili finansman ve ikrazlı kredi sağlanmış olması halinde söz konusu garantili finansman ve ikrazlı kredilerin geri ödeme performansı ve sağlanan garantili finansmanın koşulları gibi ölçütler dikkate alınarak kısmi garanti de verilebilir.

Uluslararası ve bölgesel kuruluşlardan sağlanan garantili finansman, yabancı ülke hükümet fonları, yabancı ülkelerin resmi ihracat sigorta kuruluşları tarafından doğrudan sağlanan veya garanti verilen ihracat kredilerine kısmi garanti uygulanmaz. Hazine geri ödeme garantisi altındaki tahvil ihraçlarında da anlaşma tutarının %100’üne kadar garanti verilebilir.

2.5. Hazine Karşı Garantisi

2.5.1. Uygulanacak usul ve esaslar

Yönetmelik m.2/1(c), (ç), (d), (e), (f) ve (g) bentlerinde yer alan ve ölçütleri karşılayan kuruluşların projelerinin dış finansmanı ile Yönetmelik m.2/1(d) hariç anılan kuruluşların dış finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzere bu kuruluşların borçlu sıfatıyla uluslararası piyasalardan temin edecekleri finansman imkanlarının geri ödenmesi için bir dış finansman kaynağı tarafından verilen garanti kapsamı ile sınırlı olmak üzere Hazine karşı garantisi vermeye Bakan yetkilidir. Hazine karşı garantisi altında dış finansman kullandırılması HMB tarafından aşağıda yer alan ölçütler çerçevesinde değerlendirilir:

a) Yılı bütçe kanunu ile belirlenen garantili imkan ve dış borcun ikrazı limiti kapsamında kalınması,

b) Kuruluşun HMB’ye vadesi geçmiş yükümlülüğünün bulunmaması,

c) Yönetmelik m.2/1(ç)’de yer alan ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası yerel yönetimlere ait olan kuruluşlar ile Yönetmelik m.2/1(d)’de yer alan kuruluşların 5393 sayılı Belediye Kanununun^[5] 68’inci maddesinde ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun^[6] 51’inci maddesinde öngörülen borçlanma limitini aşmamış olması,

ç) Özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlar için Hazine karşı garantisi altında dış finansman sağlanması hususunda Özelleştirme İdaresi Başkanlığının uygun görüşünün alınması,

d) Hazine karşı garantisi altında tahvil ihracı yoluyla dış finansman sağlanması durumlarında Sermaye Piyasası Kurulunun görüşünün alınması,

e) Sağlanacak garantili finansmanın geri ödeme döneminde kuruluşun öngörülen tüm nakit akışlarının, Hazine karşı garantisine konu borç servislerini ve kuruluşun HMB’ye olan mevcut borçlarından kaynaklanan yükümlülüklerini ve kuruluşun mevcut garantili finansman ve ikrazlı kredilerinin borç servisini ve sair tüm yükümlülüklerini karşılayacak düzeyde olması.

Kuruluş, ölçütleri karşıladığını ortaya koyacak projeksiyonları ve bu projeksiyonların dayandırıldığı varsayımları gösteren raporları HMB’ye sunmak ile yükümlüdür. HMB’nin bu konuda yapacağı değerlendirmeler kuruluş tarafından ibraz edilen bilgi ve belgelerle sınırlı olup, söz konusu bilgi ve belgelerin temini ve doğruluğundan kuruluş sorumludur.

HMB’ye yapılan Hazine karşı garantisi taleplerinin sonuçlandırılabilmesi için garanti protokolü imzalanmadan önce aşağıdaki koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir:

a) Garantili finansman ile finanse edilecek projenin yürütülmesi, izlenmesi ve gerçekleşmelere ilişkin raporlama yapılması, borç geri ödemelerinin doğru, düzenli ve tutarlı bir şekilde yürütülmesi ve izlenebilmesi, HMB’ye gerekli bilgi ve belgelerin iletilmesi, HMB ile gerekli koordinasyonun kurulması ve evrak akışının düzenli olarak sağlanması için kuruluş bünyesinde bir birimin proje koordinasyonundan sorumlu kılınması,

b) Büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı idareler ile sair yerel yönetim kuruluşlarının yetkili organları tarafından, sağlanacak garantili finansman tutarında borçlanılmasına izin veren ve dış finansmanın proje finansmanı amacıyla sağlandığı durumlarda hesap kurulmasını uygun bulan bir karar alınması.

2.5.2. Garanti protokolü

Yönetmelik kapsamında sağlanan Hazine karşı garantisinin geçerlilik kazanması, HMB ile lehine garanti verilecek kuruluş arasında garanti protokolü imzalanması kaydıyla mümkündür. Garanti protokolü, garantili finansman anlaşması yürürlüğe girmeden önce imzalanır. Hazine karşı garantisi altında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarında garanti protokolü, tahvil ihracına ilişkin belgelerin imzalanması ile eş zamanlı olarak imzalanır. İl özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, kendilerine ait tüzel kişilerin ve/veya kendilerine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ile kendilerinin ve/veya kendilerine ait tüzel kişilerle kendilerine bağlı tüzel kişiliği haiz kuruluşların sermayesinin yarıdan fazlasına sahip olduğu özel idare şirketleri ile belediye iktisadi teşebbüslerinin sağladıkları garantili finansman imkanlarına ilişkin olarak garanti protokolünden doğan her türlü yükümlülüklerden ve bu yükümlülüklerin aksatılması neticesinde doğmuş olan ve doğabilecek Hazine alacaklarının geri ödenmesinden müteselsilen sorumludurlar.

2.5.3. Kısmi garanti

Yönetmelik m.19 ve m.20’de belirlenen esaslara uygun olarak; her bir garantili finansman bazında kuruluşun mali durumu, kuruluşa daha önceden garantili finansman ya da ikrazlı kredi sağlanmış olması halinde söz konusu garantili finansman ya da ikrazlı kredilerin geri ödeme performansı ve sağlanan garantili finansmanın koşulları gibi ölçütler dikkate alınarak dış finansman kaynağı tarafından garanti edilen tutarın en fazla %95’ine kadar kısmi garanti verilebilir. Ancak, uluslararası ve bölgesel kuruluşlar, yabancı ülke hükümet fonları ve yabancı ülkelerin resmi ihracat sigorta kuruluşları tarafından garanti edilen tutarın tamamına Hazine karşı garantisi sağlanabilir. Tahvil ihracına Hazine karşı garantisi sağlanması durumunda ise dış finansman kaynağı tarafından garanti edilen tutarın %100’üne kadar garanti verilebilir.

2.6. Hesabın Oluşturulması ve İşleyişi

2.6.1. Uygulanacak usul ve esaslar

Yönetmelik m.2/1(ç)’de yer alan ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası yerel yönetimlere ait olan kuruluşlar ile Yönetmelik m.2/1(d)’de yer alan kuruluşlar tarafından gerçekleştirilecek projelere garantili finansman veya ikrazlı kredi sağlanabilmesi için hesap oluşturulur.

Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler belediye meclis kararıyla, il özel idareleri il genel meclisi kararıyla, bağlı kuruluşlar, Yönetmelik m.2/1(ç)’de yer alan ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası yerel yönetimlere ait olan kuruluşlar ve sair yerel yönetim kuruluşları ise yönetim kurulu kararıyla bankada “Hesap” açar. Hesabın oluşturulmasına ilişkin yetkili organın kararı kesin olup, kuruluşun yönetim değişikliği veya başka bir kararı ile iptal edilemez. Hesabın açılmasına ilişkin işlemler garantili finansman veya ikrazlı kredi anlaşması imzalanmadan önce tamamlanır.

Bir takvim yılı içerisinde garantili finansmana ilişkin kreditöre olan,

a) Ödeme yükümlülüklerini tam ve zamanında yerine getiren kuruluşlar ile ikrazlı kredilerine ilişkin ödeme yükümlülüklerini vade tarihinde veya vade tarihinden itibaren yirmi beş işgünü içerisinde tahakkuk edecek gecikme zammıyla birlikte yerine getiren kuruluşlar, bir sonraki takvim yılı içerisinde itfa tarihindeki hesaba konu yükümlülüklerini karşılayacak miktardaki tutarı en geç vade tarihine kadar hesaba aktarmakla yükümlüdür.

b) Ödeme yükümlülüklerinden herhangi birini yerine getirmeyen kuruluşlar ile ikrazlı kredilerine ilişkin ödeme yükümlülüklerinden herhangi birini vade tarihinde veya vade tarihinden itibaren yirmi beş işgünü içerisinde tahakkuk edecek gecikme zammıyla birlikte yerine getirmeyen kuruluşlar, bir sonraki takvim yılı içerisinde hesaba konu vadesi gelecek her bir borç taksit tutarının en az yüzde 50’sini vade tarihinden en az 3 ay önce; kalan tutarı ise vade tarihine kadar hesaba aktarmakla yükümlüdür.

Kuruluş, HMB ile mutabık kalınan tutarların hesaba aktarılması hususunda yetkili organlarının kararını alır. Yetkili organların kararında, hesaba aktarılacak tutarlar ve aktarım dönemleri açık olarak gösterilir. Söz konusu tutarların hesaba aktarılmasına ilişkin yetkili organların kararı kesin olup, kuruluşun yönetim değişikliği veya başka bir kararı ile iptal edilemez veya gelirleri azaltılacak şekilde değiştirilemez.

Kuruluş, tek bir bankada tek bir Hesap açabilir ve ikraz anlaşması veya garanti protokolü uyarınca hesaba aktarılan tutarları borç ödeme dışında başka bir amaçla kullanamaz. Kuruluş, hesaba aktarılan tutarları, aktarım yapılan günden başlamak üzere, dış borç ödeme takvimini aksatmayacak şekilde ve vade tarihinde geri dönüşleri hesaba olmak kaydıyla, Kamu Haznedarlığı uygulaması kapsamında nemalandırabilir.

Hesabın çalışma usullerinin belirlenmesine ilişkin olarak kuruluş ile banka arasında bir sözleşme imzalanır. Kuruluş, söz konusu sözleşmenin bir nüshasını Müsteşarlığa gönderir. Bahse konu sözleşme, HMB ile kuruluş arasında imzalanan ikraz anlaşmasının veya garanti protokolünün ayrılmaz parçasıdır. Kuruluş, hesaptan para kullanımını bu sözleşme hükümleri çerçevesinde yapar. Hesabın kapatılması bu Yönetmelik kapsamındaki başka bir bankaya transferi ve banka ile kuruluş arasında imzalanacak sözleşmede değişiklik yapılması Müsteşarlığın uygun görüşüne bağlıdır. Bu sözleşmede, 24’üncü maddede belirtilen raporlama yükümlülüğünün yerine getirileceğine ilişkin hükümlere yer verilir. Hesaptan para kullanımı aşağıdaki şekilde gerçekleşir:

a) Garantili finansman için dış finansman kaynağı tarafından kuruluşa bildirilen faiz, kupon ödemesi, anapara, taahhüt komisyonu ve diğer giderler için kuruluş, 10.03.2006 tarihli ve 26104 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine uygun şekilde hazırlanan ödeme evrakını vade tarihinden 7 gün önce bankaya gönderir. Banka, hesaptan borç servisini karşılamak üzere gerekli tutarı dış finansman kaynağının hesabına transfer eder.

b) İkrazlı krediler için HMB tarafından kuruluşa bildirilen faiz, anapara, taahhüt komisyonu ve diğer giderlere ilişkin tutarın HMB’nin ilgili hesabına aktarılmasını teminen kuruluş, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine uygun şekilde hazırlanan ödeme evrakını vade tarihinden 2 gün önce bankaya gönderir. Banka, hesaptan borç servisini karşılamak üzere gerekli tutarı Müsteşarlığın hesabına transfer eder. HMB’nin dış borç servisine ilişkin bildirim yapmaması, kuruluşun ödeme yükümlülüklerini hiçbir şekilde ortadan kaldırmaz.

c) Projenin, garantili finansman ve ikrazlı krediler ile birlikte finanse edilmesi ve bunların ödeme günlerinin aynı olması ve söz konusu proje kapsamında önceden temin edilen garantili finansman ve/veya ikrazlı kredilere ilişkin yükümlülüklerinden kaynaklanan Hazine alacağı olması halinde hesaptan yapılan para kullanımında şu öncelik sırası izlenir: İlk olarak, garantili finansmana ilişkin ödemeler; ikinci olarak, ikrazlı kredilere ilişkin ödemeler ve üçüncü olarak, söz konusu proje kapsamında önceden temin edilen garantili finansman ve/veya ikrazlı krediler ile ilgili olarak kuruluşun Müsteşarlığa olan yükümlülüklerine ilişkin ödemeler.

ç) Hesap bakiyesinin yeterli olmaması durumunda borç servisinin kısmen de olsa karşılanabilmesi için bakiye tutarın tümü dış finansman kaynağının hesabına/HMB’nin hesabına aktarılır.

2.6.2. İzleme, raporlama, denetim ve yaptırım

Hesaplar, HMB nezdindeki Kamu Haznedarlığı Sistemi kapsamında izlenir. Kuruluş, sağladığı garantili finansman veya ikrazlı krediye ilişkin her yeni kullanım ve/veya iptalin ardından yeni ödeme planını HMB’ye bildirmekle yükümlüdür. Kuruluş ve Banka, HMB’nin talebi halinde gerekli diğer bilgileri Müsteşarlığa iletir.

HMB tarafından, izleme ve/veya denetim sonuçlarına göre, 23 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (b) bendindeki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, kuruluş hakkında her bir ödeme vadesi için 25 inci maddeye göre idari para cezası uygulanır. Ancak, söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hususu kişi/kişilerin ihmal veya hatası sonucu ortaya çıktığı durumlarda ise kuruluş sorumlu kişi/kişilere rücu eder.

HMB hesap ile ilgili olarak kuruluşun vermiş olduğu taahhütler, garantili finansman ve ikrazlı krediler çerçevesinde kendisine sunulan bilgi ve belgeler de dahil olmak üzere gerçekleştirilen bütün işlemleri, Hazine Kontrolörleri Kurulu vasıtasıyla denetlemeye yetkilidir.

Hazine alacaklarına 18.10.2005 tarihli ve 25970 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Hazine Alacaklarının Yönetimi, Takip ve Tahsiline Dair Yönetmelik hükümleri uygulanır.

2.7. İdari Para Cezaları

Yönetmeliğin;

a) 14’üncü maddesinde belirtilen ikraz ücretinin üçüncü fıkrada belirtilen süre içerisinde ödenmemesi,

b) 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, 16’ncı maddesinin ikinci fıkrasında ve 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen sorumluluk ile müteselsil sorumluluğa ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi,

c) 18 ve 22’nci maddelerinde belirtilen garanti ücretinin üçüncü fıkrada belirtilen süre içerisinde ödenmemesi,

ç) 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 ve 22’nci maddelere göre sağlanan garantili finansmana ilişkin geri ödemeler için gereken tutarın yılı bütçelerinde öncelikli olarak ayrılmaması,

d) 6’ncı maddesinin birinci fıkrası, 23’üncü maddesinin dokuzuncu fıkrası ve 24’üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen bilgi ve belgelerin HMB tarafından talep edilen usul ve esaslar çerçevesinde verilmemesi,

e) 12’nci maddesinin üçüncü fıkrası ve dördüncü fıkrasının (a) bendi, 15’inci maddesinin üçüncü fıkrası ve dördüncü fıkrasının (a) bendi ile 19’uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve dördüncü fıkrasının (a) bendi kapsamında istenecek her türlü bilgi ve belgenin HMB tarafından talep edilen usul ve esaslar çerçevesinde verilmemesi,

f) Hesabın ihdasında ve işletilmesinde 23’üncü ve 24’üncü maddelerde ve anlaşmalarda belirlenen esaslara uyulmaması hallerinde, söz konusu yükümlülükleri yerine getirmeyen kişiler hakkında 4749 sayılı Kanunun 14/A maddesinde öngörülen idari para cezası

uygulanır. İdari para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin üç yıl içerisinde tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, aynı süre içerisinde ikinci ve müteakip tekrarı halinde ise üç katı artırılarak uygulanır. İdari para cezası ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenir.

3. Sonuç

Konunun diğer ayrıntıları yazı içeriğinde yer almakta olup, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan 4749 Sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 28 Nisan 2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu yeni düzenlemeye göre;

• Kamu kurumlarının yurt dışından sağladığı kredilerde Hazine geri ödeme garantisinin %100 olarak sağlanması esas olacaktır.
• Her bir garantili finansman bazında kuruluşun mali durumu, kuruluşa daha önceden garantili finansman ve ikrazlı kredi sağlanmış olması halinde söz konusu garantili finansman ve ikrazlı kredilerin geri ödeme performansı ve sağlanan garantili finansmanın koşulları gibi ölçütler dikkate alınarak kısmi garanti de verilebilecektir.
• Uluslararası ve bölgesel kuruluşlardan sağlanan garantili finansman, yabancı ülke hükümet fonları, yabancı ülkelerin resmi ihracat sigorta kuruluşları tarafından doğrudan sağlanan veya garanti verilen ihracat kredilerine kısmi garanti uygulanmayacaktır.
• Hazine geri ödeme garantisi altındaki tahvil ihraçlarında da anlaşma tutarının %100’üne kadar garanti verilebilecektir.

* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.

[1] Söz konusu yönetmelik için bkz. < https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=20334&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 > Anılan Yönetmelikte yapılan değişikliklerin yayımlandığı Resmi Gazete bilgileri ise şöyledir.

Resmi Gazetenin Tarihi	Resmi Gazetenin Sayısı
25.12.2014	29216
23.11.2016	29897
27.04.2018	30404
28.04.2022	31823

Söz konusu Yönetmeliğin uygulanmasında;

a) Banka: 4749 sayılı Kanunun 12’nci ve 16’ncı maddelerine dayanılarak hazırlanan Kamu Haznedarlığı uygulamasına ilişkin mevzuat kapsamında kamu kuruluşlarının her türlü mali kaynağının tutulması öngörülen, hesabın açılacağı bankaları,

b) Garantili imkan ve dış borcun ikrazı limiti: Yılı bütçe kanunu ile belirlenen ve yılı içerisinde sağlanabilecek garantili imkanın ve ikrazen kullandırılacak dış borcun limitini,

c) Garantili finansman: Hazine geri ödeme ya da Hazine karşı garantisi altında sağlanan krediyi ya da tahvil ihracını,

ç) Garantili finansman anlaşması: Kuruluşun ödeme yükümlülüklerine Hazine geri ödeme garantisi ya da Hazine karşı garantisi sağlanmasına ilişkin finansman anlaşmasını,

d) Garanti protokolü: Hazine geri ödeme garantisi veya Hazine karşı garantisi verilebilmesini teminen HMB ile kuruluş arasında imzalanan ve Hazine geri ödeme garantisi veya Hazine karşı garantisi verme koşullarını düzenleyen protokolü,

e) Hesap: Dış borç ödeme hesabını,

f) İkraz anlaşması: Dış borcun ikrazı amacıyla HMB ile kuruluş arasında imzalanan ve ikraz koşullarını düzenleyen anlaşmayı,

g) İkrazlı kredi: Dış borcun ikrazı yöntemiyle kullandırılan krediyi,

ğ) İkrazlı kredi anlaşması: Dış borcun ikrazı yöntemiyle kullandırılmak üzere kredi sağlanmasına ilişkin olarak dış finansman kaynağı ile HMB arasında imzalanan kredi anlaşmasını,

h) Kanun: 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunu,

ı) Kuruluş: 2’nci maddede belirtilen kurum, idare ve kuruluşları,

i) Müsteşarlık: Hazine Müsteşarlığını (halihazırda ‘Hazine ve Maliye Bakanlığı/HMB’),

j) Ticari sözleşme: Mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde kuruluş ile yüklenici arasında yapılan yazılı anlaşmayı,

k) Yüklenici: Kuruluş ile ticari sözleşme imzalayan gerçek veya tüzel kişiyi,

ifade eder.

[2] Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kanun Numarası: 5018, Kanun Tarihi: 10.12.2003, RG 24.12.2003/25326

[3] Yazarın Notu: Cumhuriyet döneminde Hazine-i Vezne 1927 yılına kadar Maliye Vekaleti bünyesindeki konumunu korumuş, 1927 yılı Bütçe Kanunu ile ‘Hazine-i Vezne ve Muamelat-ı Nakdiye Müdüriyeti’ne dönüştürülmüştür. 18.05.1929 tarihli ve 1452 sayılı Kanun ile ‘Muamelat-ı Nakdiye Müdürlüğü’ne, 29.05.1936 tarihli ve 2996 sayılı Kanun ile de ‘Nakdiye Müdürlüğü’ne dönüştürülen Hazine, 29.05.1936 tarihli ve 2996 sayılı Kanun ile ‘Nakit İşleri Genel Müdürlüğü’ adını almış ve 10.08.1942 tarihli ve 4286 sayılı Kanun ile de ‘Hazine Genel Müdürlüğü’ne dönüştürülmüştür. Daha sonra 06.07.1960 tarihli ve 13 sayılı geçici Kanunla ‘Milletlerarası İktisadi İşbirliği Teşkilatı’nı da bünyesine alarak ‘Hazine Genel Müdürlüğü ve Milletlerarası İktisadi İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreterliği’ adını almıştır. 13.12.1983 tarihli ve 188 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile Başbakanlığa bağlı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı oluşturulmuştur. Müsteşarlık, bünyesindeki Kamu Finansmanı, Dış Ekonomik İlişkiler ve Banka ve Kambiyo Başkanlıkları, Hazine fonksiyonlarını üstlenmiştir. Daha sonra, 08.06.1984 tarihli ve 232 sayılı KHK ile bu birimler Genel Müdürlük olarak düzenlenmişlerdir. Bu KHK, bazı ufak değişikliklerle 04.04.1986 tarihli ve 3274 sayıyla kanunlaşmıştır. Bu yapı da, bazı alt birimlerin görev ve işlevlerini genişleterek ana hizmet birimi haline getiren 04.05.1989 tarihli ve 376 sayılı KHK ile bir kere daha değiştirilmiştir. Müsteşarlık Merkez Teşkilatı 14.08.1991 tarihli ve 436 sayılı KHK ile bir kez daha değişikliğe uğrayarak, Devlet Planlama Teşkilatı bünyesindeki, Teşvik ve Uygulama, Yabancı Sermaye ve Serbest Bölgeler Başkanlıklarını Genel Müdürlükler olarak bünyesine almıştır. Son kez, 16.09.1993 tarihli ve 508 sayılı KHK ile yeniden düzenlenen Hazine Dış Ticaret Müsteşarlığı (HDTM) bir kez daha yapısal değişikliğe uğrayarak 09.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanun ile Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan ayrılarak “Hazine Müsteşarlığı” adını almıştır. En sonunda, 10.07.2018 tarihinde yayınlanan 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile tüm görev ve yetkileri ile Maliye Bakanlığı ile birleştirilip Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı adını almıştır.

[4] Yazarın Notu: Yönetmelikteki ibare Kalkınma Bakanlığıdır. Kalkınma Bakanlığı, 2011’de kurulan ilk olarak Devlet Planlama Teşkilatının yerine kurulmuştur. 2018 sonrasında ise, Kalkınma Bakanlığı ile Maliye Bakanlığının Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü birleştirilerek Cumhurbaşkanlığı bünyesinde Strateji ve Bütçe Başkanlığı oluşturulmuş, Kalkınma Bakanlığına bağlı Kalkınma Ajansları ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlanmıştır.

[5] Belediye Kanunu, Kanun Numarası: 5393, Kanun Tarihi: 03.07.2005, RG 13.07.2005/25874

[6] İl Özel İdaresi Kanunu, Kanun Numarası: 5302, Kanun Tarihi: 22.02.2005, RG 04.03.2005/25745