Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu (Public Company Accounting Oversight Board-PCAOB), 15 Aralık 2022 tarihinde, 2022 yılında Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’na kayıtlı bulunan ve merkezi Çin ve Hong Kong’da bulunan bağımsız denetim firmalarının (public accounting firms) ihraççıların denetim sözleşmelerini tamamen inceleyebileceğini ve soruşturabileceğini duyurdu. Bu, Çinli yetkililerin Sarbanes-Oxley Yasası uyarınca ABD standartlarını karşılayan eksiksiz denetim ve soruşturmalara erişime ilk kez izin vermesine işaret ediyor.
Bununla birlikte, yatırımcıları korumak ve uyumun devam etmesini sağlamak için daha yapılacak çok iş bulunmaktadır. Birincisi, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’nun 2023 ve sonrasında eksiksiz teftişler ve soruşturmalar için sürekli erişimi olmalıdır. İkinci olarak, merkezi Çin ve Hong Kong’da bulunan kayıtlı bağımsız denetim firmaları, denetim kalitesini güçlendirmek için çalışmalıdır. Üçüncüsü, ABD sermaye piyasalarına erişen Çin merkezli ihraççılar, karşılaştıkları artan operasyonel ve yasal riskler hakkında özel ve belirgin açıklamalar sağlamalıdır.
Bu sonbahardaki denetim ve soruşturmalar, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu, Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) ve Çin Maliye Bakanlığı tarafından Ağustos 2022’de Protokol Bildirisi’nin imzalanmasının ardından gerçekleşti. O vakitler, bunun kanıtının pudingte olacağını söylemiştim. Bugün, kanıtın gerçekten de pudingte olduğunu biliyoruz, en azından 2022’de.
Çinli yetkililer, Protokol Bildirisi’nde belirtilen dört temel direğe (key pillars) uydular: Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim personeli, denetim veya soruşturma için herhangi bir düzenleyici denetimini seçebilir; bağımsız denetim firmalarının tüm ilgili personeli ile görüşebilir veya onların ifadelerini alabilir; herhangi bir redaksiyon olmaksızın eksiksiz denetim çalışma kağıtlarını görebilir ve bilgileri ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (Securities and Exchange Commission-SEC) aktarabilir.
Bununla birlikte, SEC ve Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu, denetim ve soruşturmalar için devam eden erişim, denetim kalitesi ve Çin merkezli ihraççıların kamuyu aydınlatma açıklamaları ile ilgili kritik konulara karşı tetikte olmaya devam ediyor.
Birincisi, Çinli yetkililerin Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’nun 2023 yılı ve sonrasında denetim ve soruşturmalar için tam erişime sahip olmaya devam etmesini sağlaması gerekecektir. Her yıl Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu, diğer yetki alanlarının yanı sıra Çin ve Hong Kong’daki bağımsız denetim firmalarını tamamen teftiş edip edemeyeceğini belirleyecektir.
Çinli yetkililer, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’nun denetim ve soruşturmalar için üç yıl üst üste tam erişimine izin vermezse, SEC, 2020 tarihli Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası (Holding Foreign Companies Accountable Act-HFCAA) uyarınca bu bağımsız denetim firmalarını görevlendiren ihraççıların menkul kıymetlerinin alım satımını yasaklayacaktır. Halka Açık Şirket Muhasebe Gözetim Kurulu’nun 2022 yılı belirlemesi, uyumluluk için üç yıllık saati sıfırlar.
İkinci olarak, bu belirlemenin, denetimlerin kalitesine değil, yalnızca Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’nun bağımsız denetim firmalarına denetim ve soruşturmalar için erişme becerisine yönelik olduğunu belirtmek isterim. Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu denetçileri, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu denetiminin ilk yılında diğer ülkelerde olduğu gibi, Çin ve Hong Kong’daki bağımsız denetim firmalarında çok sayıda eksiklik tespit etti. [1] Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu, bağımsız denetim firmalarına kalite kontrol süreçlerini iyileştirmeleri ve diğer sorunları çözmeleri talimatını veriyor. Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu, bu bağımsız denetim firmalarına yönelik denetimlerinden elde edilen bulguları detaylandıran teftiş raporlarını gelecek yılın ilk yarısında yayınlamayı planlıyor.
Üçüncüsü, ABD sermaye piyasalarına erişen Çin merkezli şirketler, karşılaştıkları artan operasyonel ve yasal riskler hakkında özel ve belirgin açıklamalar sağlamalıdır.
Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası kapsamında, Çin merkezli ihraççılar, SEC’e sundukları yıllık raporlarında, şirketlerindeki devlet mülkiyetinin kapsamı ve herhangi bir Çin Komünist Partisinin (ÇKP) yönetim kurullarına katılımı hakkında ilgili ayrıntıları açıklamalıdır. [2]
Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası kapsamında belirtilen açıklamalardan ayrı olarak SEC, Çin merkezli ihraççılara ABD’li yatırımcılara diğer önemli açıklamaları sağlama yükümlülüklerini vurgulamaya devam ediyor. 2021 yılında [3] Çin’deki düzenleyici gelişmeler ve Çin merkezli değişken faizli kuruluş yapısının [China-based variable interest entity (VIE) structure] genel riskleri ışığında, SEC personelini Çin merkezli ihraççılardan kurumsal yapıları ile ilgili gelişmiş açıklamalar almaya yönlendirdim. Bu, örneğin, Çin merkezli kuruluşun bir VIE olup olmadığını ve offshore ihraççıya yatırımcılara açık olabilecek nakit dağıtıp dağıtmadığını içerir.
Son olarak, Çin hükümetinin veya partinin ihraççıların kurumsal yönetişimine ve faaliyetlerine dahil olması yatırımcılar için önemli olabilir ve bu nedenle kamuya açıklanması gerekebilir.
Yapılması gereken çok iş olmasına rağmen, Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası’nın kabulü ve bu önemli konulara devam eden ilgileri için ABD Kongresi’ne teşekkür ederim. Ayrıca Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu’ndaki meslektaşlarımıza ve Çin Maliye Bakanlığına, 2022 yılında Protokol Bildirisi’nin imzalanması ile denetim ve soruşturmaların tamamen uyumlu olmasının sağlanması da dahil olmak üzere son 16 aydaki verimli diyalog için de teşekkür etmek istiyorum. Ayrıca Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu Başkanı Erica Williams’a, diğer Yönetim Kurulu Üyelerine ve özverili Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu personeline özverili çalışmaları için teşekkür etmek istiyorum.
Dipnotlar
- Denetim kalitesinin iyileştirilmesi zaman alır ve Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu’nun son yirmi yılda elde ettiği başarılardan biri, dünyanın dört bir yanındaki yetki alanlarında denetim kalitesini güçlendirmektir. Bakınız, örneğin, Phillip T. Lamoreaux, “Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu denetim erişimi denetim kalitesini artırıyor mu? Amerika Birleşik Devletleri’nde kote edilen yabancı firmaların incelenmesi,” 61 J. ACCT. EKON. 313 (2016), < https://reader.elsevier.com/reader/sd/pii/S0165410116000161?token=CDE756302B19F26FA11DB98DD24F6F6E1D3068762AD8EB3ED9DE9C954CDE6F011D1DF9761860E0711F9C3B > adresinde mevcuttur. (“Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu teftiş erişiminin denetim kalitesi üzerindeki olumlu etkisi, yerel denetim düzenleyicisi olan ve olmayan yetki alanlarında gözlemlenmiştir. Genel olarak sonuçlar, Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu denetim erişiminin denetim kalitesiyle olumlu bir şekilde ilişkili olmasıyla tutarlıdır.”)
- < https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/945/text > adresinde bulunan Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası’na bkz. Ayrıca < https://www.sec.gov/rules/final/2021/34-93701.pdf > adresinde bulunan Borsa Yasası Yayın No. 34-93701, Yabancı Şirketleri Sorumlu Tutma Yasası Açıklamasına (Kabul Edilen Yayın) bkz.
- Gary Gensler, “Çin’deki Son Gelişmelerle İlgili Yatırımcı Koruma Bildirimi (30 Temmuz 2021), < https://www.sec.gov/news/public-statement/gensler-2021-07-30 > adresinde mevcuttur.
* Bu çeviride yer alan görüşler ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (Securities and Exchange Commission) Başkanı Gary Gensler’e ait olup çevirenin çalıştığı kurumu bağlamaz, çevirenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çevirideki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler çevirene aittir. Çevirisi yapılan İngilizce açıklamanın orijinali için bkz. Statement on PCAOB’s Determinations Regarding Public Accounting Firms in China, Securities and Exchange Commission, December 15, 2022, < https://www.sec.gov/news/statement/gensler-determination-statement-20221215 > erişim tarihi 18 Aralık 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.