“Kara gömülen ceset yazın ortaya çıkar.”
Çin Atasözü
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (United States Securities and Exchange Commission-SEC), menkul kıymet temelli takasları (security-based swaps; SBS) etkileyen iki yeni kural benimsemiştir. Yeni Borsa Yasası Kural 9j-1, menkul kıymet temelli takas işlemleri ile bağlantılı dolandırıcılık, hileli yönlendirme (manipülasyon) ve aldatmayı [fraud, manipulation, and deception] önlemeyi amaçlamaktadır. Yeni Kural 15fh-4(c), bir menkul kıymet temelli takas kuruluşunun personelinin menkul kıymet temelli takas kuruluşunun Baş Uyum Görevlisini (Chief Compliance Officer) zorlamasını, yanıltmasını veya başka bir şekilde hileli (coercing, misleading, or otherwise fraudulently) bir şekilde etkilemesini yasaklamaktadır. Kurallar, Federal Sicilde yayınlandıktan 60 gün sonra yürürlüğe girecektir. [Prohibition Against Fraud, Manipulation, or Deception in Connection with Security-Based Swaps; Prohibition Against Undue Influence over Chief Compliance Officers, Release No. 34-97656[1], June 7, 2023 (Menkul Kıymet Temelli Takaslarla Bağlantılı Dolandırıcılık, Manipülasyon veya Aldatma Yasağı; Baş Uyum Görevlileri Üzerinde Usulsüz Etkiye Karşı Yasak, Duyuru No. 34-97656, 7 Haziran 2023)]
Bu iki kuralın kabulü, Kongre tarafından Dodd-Frank Yasası’nın 763. maddesinde belirtilen bir görevi yerine getirmektedir. Madde 763(g), SEC’in menkul kıymet temelli takaslar ile bağlantılı olarak dolandırıcılık, aldatma ve hileli yönlendirmeyi (manipülasyonu) önlemek için kurallar benimsemesini gerektirir. SEC Başkanı Garry Gensler, bu yeni kuralların, Dodd-Frank Yasası’nın 13 yıl önce vefatından bu yana menkul kıymet temelli takas pazarı ile ilgili 28 kuralın tamamlandığını gösterdiğine dikkat çekmiştir. Bu, SEC’i, Dodd-Frank yetkililerine ilişkin olarak, biri takas uygulama araçları ile ilgili olan, menkul kıymet temelli takaslar ile ilgili iki önemli kural koymayla karşı karşıya bırakmaktadır.
Kalan diğer Dodd-Frank kural koyma ise, yeni Kural 10B-1’i içermektedir. Yeni kabul edilen kuralları içeren orijinal tasarı, Kural ile belirlenen eşik miktarını aşan herhangi bir menkul kıymet temelli takas pozisyonu sahibinin Kural 10B’nin gerektirdiği bilgileri içeren bir EDGAR[2] beyanı vermesini gerektiren önerilen yeni Kural 10B-1’i de içeriyordu. Nihai sürüm, SEC’in Kural 10B-1’i henüz tamamlamadığını, çünkü hâlâ yorumların geldiğini belirtiyor.
SEC’e göre, 2022’nin sonlarında yaklaşık 8,5 trilyon ABD doları tutarında brüt kavramsal bir meblağa sahip olan menkul kıymet temelli piyasası, suiistimal için fırsatlar ve teşvikler sağlıyor. Başkan Gensler bu konuda, “Menkul kıymet temelli takas piyasasındaki herhangi bir suiistimal, yalnızca doğrudan karşı taraflara zarar vermekle kalmaz, aynı zamanda referans kuruluşları ve bu referans kuruluşlardaki yatırımcıları da etkileyebilir” dedi ekledi: “Bu piyasaların büyüklüğü, ölçeği ve önemi göz önüne alındığında, SEC’in menkul kıymet temelli takaslar ile ilgili dolandırıcılık, manipülasyon ve aldatmayı önlemeye yardımcı olarak yatırımcıları ve piyasa bütünlüğünü koruması kritik önem taşıyor. Bugünkü kurallar tam da bunu yapacaktır.”
Dolandırıcılıkla mücadele kuralı değiştirilmektedir. Yeni Borsa Yasa Kuralı (New Exchange Act Rule) 9j-1, menkul kıymet temelli takas işlemleri ile bağlantılı olarak dolandırıcılığı, manipülasyonu ve aldatmayı önler. Kural özellikle, bir işlemi gerçekleştirirken veya herhangi bir menkul kıymet temelli takas satın alırken veya satarken Borsa İşlemleri (Exchange Action) madde 10(b) ve Kural 10b-5 ve Menkul Kıymetler Yasası (Securities Act) madde 17(a) ile yasaklanan suiistimal kategorilerine ilişkin yasakları içermektedir. Kural, menkul kıymet temelli takasların temel özelliklerini hesaba katmak için tasarlanmış olup; herhangi bir menkul kıymete dayalı takasın veya ilgili herhangi bir ödeme veya teslimatın fiyatının veya değerlemesinin manipüle edilmesini veya manipüle edilmeye çalışılmasını yasaklayan bir hüküm içermektedir.
Kural ayrıca, bir kişinin menkul kıymet temelli takas hakkında iletişim kurarak veya bu takasta (temel menkul kıymetin aksine) alım veya satım yaparak içeriden öğrenenlerin ticaretine ilişkin sorumluluktan kaçamayacağını veya bunun tersini de sağlamaktadır: bir menkul kıymet temelli takas içeren hileli bir planla bağlantılı olarak temel menkul kıymet satın alınarak sorumluluktan kaçınılamaz.
Kural 9j-1 ayrıca (1) yazılı menkul kıymet temelli takas belgelerindeki bağlayıcı haklar ve yükümlülüklere uygun olarak iyi niyetle yasaklanmış bir eylem yapılırsa ve takas, kişi farkına varmadan önce yapılırsa kamuya açık olmayan önemli bilgilerin ve (2) bir işletmenin, işletmede yatırım kararı veren kişinin kamuya açık olmayan önemli bilgilerden haberdar olmadığını ve işletmenin kural ihlallerini önlemek için makul politikalar ve prosedürler uyguladığını göstermesi durumunda, sorumluluğa karşı iki olumlu savunma sağlar.
Kurallara karşı oy kullanan SEC Üyeleri Peirce ve Uyeda, son Kural 9j-1’e karşı çıktılar. Üye Peirce, nihai kuralın önerilen sürümü hakkında dile getirdiği endişelerin hiçbirini ele almadığını söyledi. Diğer endişelerin yanı sıra Peirce, kuralın aşırı derecede geniş olduğunu ve olumlu savunmaların piyasa katılımcılarına yeterli netlik sağlamadığını ifade etti ve firmalar, SEC’in neyin ilgili olduğunu düşündüğünü tahmin etmek zorunda kalacak, dedi.
SEC üyesi Uyeda da, Kuralın aslında menkul kıymet temelli takasların kendine has özelliklerini yeterince dikkate almadığına dikkat çekti. Kamu Duyurusu, Kural 9j-1’in hâlihazırda mevcut dolandırıcılıkla mücadele hükümleri tarafından kapsanmayanları kapsadığı konusunda çok net olmalıydı, ancak açık değildi. Uyeda, kural ihlalinin “gerçeklere ve koşullara” (facts and circumstances) bağlı olduğunu, ancak menkul kıymet temelli takas bağlamında bir dolandırıcılık eyleminin ne olduğuna dair yeterli ayrıntı bulunmadığını kaydetti.
Uyum görevlileri (Compliance Officers): Yeni Borsa Yasası Kural 15fh-4(c), herhangi bir menkul kıymet temelli takas personelinin, görevlerini yerine getirirken menkul kıymet temelli takas kuruluşunun Uyum Görevlisini manipüle etmek veya başka bir şekilde ona müdahale etmek için herhangi bir eylemde bulunmasını yasaklayacaktır. Uyum için nihai sorumluluğun menkul kıymet temelli takas kuruluşunun kendisine ait olduğunu kabul etmekle birlikte, bu kural, Uyum Görevlilerinin menkul kıymet temelli takas kuruluşları ve personeli tarafından yapılan dolandırıcılık ve hileli yönlendirmeyi (manipülasyonu) önlemede oynadıkları önemli rolü vurgulamaktadır. Yorumcular, kuralın kapsamındaki bazı belirsizliklerin Uyum Görevlisi ile menkul kıymet temelli takas personeli arasındaki iletişim üzerinde caydırıcı bir etkiye sahip olabileceğini savunurken, SEC, Komisyon, kuralın Uyum Görevlisinin bağımsızlığını ve sorumluluklarını baltalayabilecek herhangi bir eyleme uygulanacak kadar geniş olması gerektiğini belirterek, önerilen kuralda herhangi bir düzeltme yapmayı reddetti.
[1] Bu konuda bkz. < https://business.cch.com/srd/34-97656.pdf >
[2] EDGAR: Electronic Data Gathering, Analysis, and Retrieval (“Elektronik Veri Toplama, Analiz ve Alma” sistemi).
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.