ABD Merkez Bankası (Fed) Guvernörü Michelle W. Bowman’ın ‘Ekonomi ve Banka Denetimi’ne İlişkin Konuşması*

Teşekkürler Bill ve ayrıca Alex Sanchez’e ve Florida Bankacılar Derneği’ne bugün sizinle birlikte olma davetleri için teşekkür etmek istiyorum. Yeni yıla başlarken hepimizin aklında olan konuları konuşmak için burada bulunmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. Federal Rezerv’in çok yüksek olmaya devam eden enflasyonu düşürmeye yönelik devam eden çabaları hakkında bazı düşüncelerle başlayacağım. Ardından, banka denetimi ve düzenlemesi de dahil olmak üzere Fed’in görüş alanına giren diğer konulara değineceğim. (1)

Fed, karar alma sürecimizi bilgilendirmek için uzman ekonomistlerden oluşan bir kadroya ve görünüşte sonsuz bir ekonomik veri akışına erişime sahip olsa da, çoğu zaman en değerli verilerin, doğrudan Federasyon ile ilgilenen ve finansal sistem aracılığıyla ekonomiye dahil olan ve ekonomiyi destekleyenlerin deneyimlerinden ve bakış açılarından geldiğini görüyorum. Guvernörler Kurulu (Board of Governors) ve Federal Açık Piyasa Komitesi (Federal Open Market Committee; FOMC) üyesi olarak dört yılı aşkın bir süredir ekonomiyi bankacılar, işletme sahipleri ve hizmet ettiğiniz müşteriler kadar doğrudan anlayan çok az kişinin olduğunu öğrendim.

Para Politikası

Fed’in enflasyonu düşürme çabalarını tartışarak başlayayım. Enflasyon çok yüksek ve ben onu %2 hedefimize doğru indirmeye odaklandım. Enflasyon herkesi etkiler, ancak gelirlerinin daha büyük bir kısmını gıda ve barınma gibi ihtiyaçlara harcayan düşük ve orta gelirli Amerikalılar için özellikle zararlıdır. İstikrarlı fiyatlar, sağlıklı bir ekonominin temelidir ve tüm Amerikalılar için çalışan bir işgücü piyasasını desteklemek için gereklidir.

Geçen yıl boyunca, FOMC’nin yüksek enflasyonu ele alan politika eylemlerini destekledim ve enflasyonu hedefimize geri getirmek için daha fazla önlem almaya kararlıyım. Geçen Mart ayından bu yana FOMC, federal fon oranını %4-1/4 oranında artırma ve bilanço varlıklarımızı azaltma kombinasyonu yoluyla para politikasını sıkılaştırıyor.

Son aylarda, bazı enflasyon ölçütlerinde düşüş gördük, ancak yapacak daha çok işimiz var, bu nedenle, Aralık toplantımızdan sonra belirttiğimiz gibi, FOMC’nin para politikasını sıkılaştırmak için faiz oranlarını artırmaya devam etmesini bekliyorum. (2) Gelecekteki oran artışlarının uygun boyutuna ve federal fon oranının nihai seviyesine ilişkin görüşlerim, gelen veriler ve bunların enflasyon ve ekonomik aktivite görünümü üzerindeki etkileri tarafından yönlendirilmeye devam edecektir.

Hem gelecekteki oran artışlarının uygun boyutunu hem de federal fon oranının yeterince kısıtlayıcı olduğu seviyeyi belirlerken, enflasyonun zirve yaptığına dair ikna edici işaretler ve enflasyonun düşüş yolunda olduğuna dair daha tutarlı göstergeler arayacağım. Yeterince kısıtlayıcı bir federal fon oranına ulaştığımızda, fiyat istikrarını yeniden sağlamak için oranın bir süre daha bu seviyede kalması gerekeceğini ve bunun da sürdürülebilir şekilde güçlü bir işgücü piyasasını destekleyen koşulların yaratılmasına yardımcı olacağını umuyorum. Fiyat istikrarını yeniden sağlamaya yönelik kararlı taahhüdün sürdürülmesi, sürdürülebilir şekilde güçlü bir işgücü piyasasını desteklemek için esastır.

Para politikasını sıkılaştırdığımız ve enflasyonu düşürmede ilerleme kaydettiğimiz için işsizlik bu noktaya kadar düşük kaldı. Bunu, önemli bir ekonomik gerileme olmadan enflasyonu düşürmeyi başarabileceğimize dair umut verici bir işaret olarak alıyorum. Bu sürecin bir parçası olarak, enflasyonu %2 hedefimize getirmeden önce işgücü piyasalarının bir miktar yumuşaması muhtemeldir. Para politikası sıkılaştırmasının istihdam piyasası üzerindeki etkileri şimdiye kadar genel olarak sınırlı olsa da, ekonominin yavaşlaması, istihdam yaratmanın da yavaşlaması anlamına gelebilir. Ve ekonomide öngörülemeyen şoklar olursa, büyüme daha da yavaşlayabilir. Enflasyonu düşürmek için sıkılaştırma politikasının maliyetleri ve riskleri olduğunu akılda tutmak önemlidir, ancak enflasyonun devam etmesine izin vermenin maliyet ve risklerinin çok daha büyük olduğunu görüyorum.

1960’ların sonlarından 1980’lerin ortalarına kadar Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ekonomisi yüksek enflasyon, yüksek işsizlik ve düşen yaşam standartları yaşadı. Bu süre zarfında, politika yapıcılar, ekonomi zayıfladığında ve enflasyon yüksek kaldığında erken para politikasını gevşetti. FOMC sıkılaştırıcı para politikasına geri dönmek zorunda kaldı ve 1981 ve 1982 yıllarında derin bir durgunluğa neden oldu. Bu, para politikası hakkındaki düşüncelerime rehberlik eden önemli bir ders ve enflasyonu düşürmeye devam edecek politika eylemlerine olan desteğimi sürdürüyor.

Bugünün enflasyonunun küresel bir endişe olduğunu hatırlamak da önemlidir. Bunun nedeni, pandemi sırasında mal üretimi ve ticaretinin aksaması, büyük ekonomilerin kapatılıp yeniden açılması ve daha yakın zamanda yurtdışındaki çatışmalar nedeniyle gıda ve enerji arzının kesintiye uğraması da dahil olmak üzere ABD’de enflasyonu yönlendiren bazı faktörlerin küresel olmasıdır. Para politikası, arz kesintilerini iyileştirmek için çok az şey yapabilir, ancak arz ve talebin daha iyi uyumlaştırılmasına yardımcı olabilir.

Önümüzdeki yol belirsiz görünse de, üç özel gelişme beni cesaretlendiriyor. Birincisi, geçen Cuma günkü istihdam raporuyla daha da desteklenen işgücü piyasasının süregelen gücü. Şimdiye kadar, yüksek faiz oranlarına ve yavaş büyümeye rağmen iş piyasası dirençli kaldı. İkinci gelişme, hanehalkının bilançolarının düşük borç seviyeleri ile güçlü seyrini sürdürmesidir. Güçlü işgücü piyasası ile birlikte düşük borç ve güçlü bilançolar, tüketicilerin ve işletmelerin ekonomik büyüme yavaşlasa bile harcamaya devam edebileceği anlamına gelir. Üçüncü nokta, büyük ölçüde son mali krizden sonra kabul edilen reformlar nedeniyle yüksek düzeyde sermaye ve likiditeye sahip ABD bankacılık sisteminin gücüdür.

Şimdi kripto ve dijital varlıklar, ödemelerde yenilik, iklim değişikliği ve bankacılık denetimi ve Topluluk Yeniden Yatırım Yasasını (Community Reinvestment Act; CRA) uygulayan kurallarda olası değişiklikleri içeren Fed’in gündemindeki bankacılık ve ödeme konularına döneceğim.

Kripto Paralar

Kripto para piyasalarındaki işlev bozukluğu, bazı kripto firmalarının mevduat sigortaları olduğunu yanlış beyan etmesi, bazı sabit para birimlerinin çöküşü ve son olarak FTX kripto para borsasının iflası ile iyi bir şekilde belgelenmiştir. Bu olaylar, kripto para birimi faaliyetlerinin tüketiciler, işletmeler ve potansiyel olarak daha büyük finansal sistem için önemli riskler oluşturabileceğini açıkça ortaya koydu.

Geleneksel finansal sistem kripto para birimlerine sınırlı maruz kalsa da, bazı bankaların kripto ile ilgili faaliyetlerde nasıl yer alacaklarını keşfetmeye devam edeceğini umuyorum. Fed ve diğer bankacılık kurumları, bu faaliyetlerin oluşturabileceği önemli riskler ışığında bu alana odaklanmaya devam edecektir. Ancak sonuç olarak, inovasyonu engellemek istemiyoruz. Düzenleyiciler olarak inovasyonu desteklemeli ve bankacılık sektörünün tüketici talebini karşılamak için gelişmesi gerektiğini kabul etmeliyiz. İnovasyonu engelleyerek, bu alandaki büyümeyi banka dışı sektöre doğru itebilir, bu da çok daha az şeffaflığa ve potansiyel finansal istikrar riskine yol açabilir. Bu sorunlardan bazılarını ve düzenleyici bir yaklaşımın nasıl görünebileceğini düşünüyoruz.

Ödemeler

Fed, ABD ödeme, takas ve mutabakat sistemlerinin güvenliğini ve verimliliğini artırmada önemli bir rol oynamaktadır. Politika yapıcıların akıllarında yer etmeye devam eden ödemelerle ilgili bir dizi ilginç gelişme oldu. Bunlardan biri, gerçek zamanlı ödemeler için yapılan baskıdır. Fed, 2019 yılından bu yana, 2023 yılının ilk yarısında kullanıma sunulacak olan daha hızlı yeni bir ödeme sistemi olan FedNow’u başlatmak için çalışıyor. FedNow, gerçek zamanlı olarak, herhangi bir günde ve alıcılar için fonların anında kullanılabilirliği ile tüketicilerin ve işletmelerin rahatça ödeme yapmalarını sağlayan yeni doğrudan hizmetler yoluyla ödemelerin yapılma şeklini dönüştürmeye yardımcı olacaktır. FedNow, Amerika’daki her topluluktaki ve her büyüklükteki mevduat kurumlarının güvenli ve verimli anında ödeme hizmetleri sunmasını sağlayacaktır.

Ayrıca bir merkez bankası dijital para birimi (central bank digital currency; CBDC) kavramını da inceliyoruz. Birkaç yabancı hükümet ve merkez bankası dijital para birimini araştırıyor ve dijital para birimi yaratma ihtiyacını öne süren birçok rakip teklif bulunmaktadır. Bu önerilerdeki ihtiyacın altında yatan ortak tema, finansal işlemlerin hızını artırma ve maliyeti düşürme isteğidir. Geçen Ocak ayında Fed, ABD’de bir CBDC’nin olası biçimleri ve kullanımları hakkında yorum talep eden bir makale yayınladı. Destekçilerin bir merkez bankası dijital para birimi ile elde etmeyi umduklarının çoğu FedNow ve mevcut özel ödeme hizmetleri aracılığıyla sağlanabilecek olsa da, Fed bu fikri incelemeye devam ediyor. Her halükarda, ödemelerin daha hızlı ve verimli yapılmasına yönelik girişimler odak noktası olmaya devam edecektir.

İklim Denetimi

İklim, son zamanlarda Fed denetimi için de bir odak noktası oldu, ancak bu alandaki dar ilgimiz en büyük bankalarla sınırlıdır. Geçen sonbaharda Fed, denetim otoritelerinin ve firmaların kredi tahsisine değil, iklimle ilgili finansal riskleri ölçme ve yönetme kabiliyetini artırma hedefine dar bir şekilde odaklanan Küresel Olarak Sistemik Açıdan Önemli altı banka (Global Systemically Important Banks; GSIBs) ile keşif amaçlı bir pilot çalışma duyurdu. Fed ayrıca, 100 milyar doların üzerindeki varlıklar için bankalar için bir iklim rehberliği önerisi yayınladı. Bu iklim çabaları daha küçük ve topluluk bankaları için geçerli değildir. Daha küçük ve topluluk bankaları, halihazırda sağlam risk yönetimi beklentileriyle bütünleşiyor ve bunlara uyuyor. Fed, iklim üzerindeki rolünü, denetim sorumluluklarına dar bir odaklanma olarak görüyor ve güvenli, sağlam ve istikrarlı bir finansal sistemi teşvik etme rolümüzle sınırlı. Bu iklim denetimi çabası yeni bir odak alanı olmakla birlikte, bankaların operasyonları kesintiye uğratabilecek veya iş kollarını etkileyebilecek aşırı hava olayları ve diğer doğal afetlerle ilgili risklerini yönetmeleri uzun süredir devam eden bir denetim gerekliliği olmuştur.

Topluluk Yeniden Yatırım Yasası

Düzenleyici ajandamızın bugünkü sözlerimde not edeceğim son maddesi, Topluluk Yeniden Yatırım Yasasını güncelleme önerisidir. CRA, Fed ve diğer bankacılık kuruluşlarının, bankaları düşük ve orta gelirli topluluklar da dahil olmak üzere topluluklarının kredi ihtiyaçlarını karşılamaya teşvik etmelerini şart koşuyor. Bu kural en son 25 yıl önce güncellendi ve bankacılık sektörü 1990^’lardan bu yana önemli ölçüde değişti. Teklif, internet ve mobil bankacılık hizmetlerinin tanınması da dahil olmak üzere bu sektör değişikliklerini yansıtıyor, aynı zamanda netlik ve tutarlılık sağlamaya çalışıyor ve bu düşük ve orta gelirli topluluklar için krediye erişimi geliştirebilir. Bu çabaları sonuna kadar destekliyorum. Ancak, CRA çerçevesinin bu revizyonuna dahil edilen bazı unsurların, özellikle en küçük ve topluluk bankaları için önemli yeni düzenleme yüküne yol açtığını öne süren kamuoyu yorumlarında belirtilen endişeyi de paylaşıyorum. Bu önemli kural koyma sürecini sürdürürken, Fed’in bir teklifi nihai hale getirmeden önce herhangi bir değişikliğin maliyet ve faydalarını dikkatli bir şekilde değerlendirmesi kritik olacaktır.

Konuşmamıza devam edebilmemiz için burada duracağım. Bugün sizinle birlikte olma fırsatı için tekrar teşekkür ederim. Tartışmayı dört gözle bekliyorum.

1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu [merhume Anası (1947-10 Temmuz 2023) Erzurum/Aşkale; merhum Babası ise Ardahan/Çıldır yöresindendir]. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte);
Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte) başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003), Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004) ile Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II, Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021), Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021), Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021), Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022), Ticari Mevzuat Notları (2022), Bilimsel Araştırmalar (2022), Hukuki İncelemeler (2023), Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024) başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 2 bini aşkın Telif Makale ve Yazı ile Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak vazgeçilmez ilkesidir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.