Merhum hocam (makro iktisat) Prof. Dr. Tamer İşgüden anısına…
Federal Açık Piyasa Komitesi [Komite (Federal Open Market Committee; FOMC)], Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Kongresi’nden aldığı maksimum istihdam, istikrarlı fiyatlar ve ılımlı uzun vadeli faiz oranlarını teşvik etme konusundaki yasal görevini yerine getirmeye kararlıdır. Komite, para politikası kararlarını mümkün olduğunca açık bir şekilde kamuoyuna açıklamaya çalışır. Bu tür bir netlik, hane halkı ve işletmelerin (households and businesses) bilinçli karar vermesini kolaylaştırır, ekonomik ve finansal belirsizliği (economic and financial uncertainty) azaltır, para politikasının etkinliğini artırır ve demokratik bir toplumda gerekli olan şeffaflığı ve hesap verebilirliği (transparency and accountability) geliştirir.
İstihdam, enflasyon ve uzun vadeli faiz oranları, ekonomik ve finansal çalkantılara tepki olarak zaman içinde dalgalanır. Para politikası, bu rahatsızlıklara yanıt olarak ekonomiyi istikrara kavuşturmada önemli bir rol oynamaktadır. Komite’nin para politikasının duruşunu ayarlamanın birincil yolu (primary means of adjusting the stance of monetary policy), federal fon oranı için hedef aralığındaki değişikliklerdir. Komite, uzun vadede maksimum istihdam ve fiyat istikrarı ile tutarlı federal fon oranının seviyesinin, tarihsel ortalamasına göre düştüğüne karar veriyor. Bu nedenle, federal fon oranı etkin alt sınırı tarafından geçmişe göre daha sık kısıtlanacak gibi görünüyor. Kısmen faiz oranlarının etkin alt sınıra yakınlığından dolayı Komite, istihdam ve enflasyona yönelik aşağı yönlü risklerin arttığı kanaatindedir. Komite, maksimum istihdam ve fiyat istikrarı hedeflerine ulaşmak için tüm araçlarını kullanmaya hazırdır.
Maksimum istihdam düzeyi, doğrudan ölçülemeyen ve büyük ölçüde işgücü piyasasının yapısını ve dinamiklerini etkileyen parasal olmayan faktörlere bağlı olarak zaman içinde değişen, geniş tabanlı ve kapsayıcı bir hedeftir. Dolayısıyla istihdam için sabit bir hedef (a fixed goal) belirlemek doğru olmaz; bunun yerine, Komite’nin politika kararları, bu tür değerlendirmelerin zorunlu olarak belirsiz ve revizyona tabi olduğu kabul edilerek, istihdam açıklarının maksimum seviyesindeki değerlendirmeleri tarafından bilgilendirilmelidir. Komite, bu değerlendirmeleri (assessments) yaparken çok çeşitli göstergeleri göz önünde bulundurur.
Uzun vadede enflasyon oranı öncelikle para politikası tarafından belirlenir ve bu nedenle Komite, enflasyon için daha uzun vadeli bir hedef belirleme yeteneğine sahiptir. Komite, kişisel tüketim harcamaları için fiyat endeksindeki yıllık değişimle ölçülen %2 oranındaki enflasyonun, Federal Rezerv’in yasal yetkisi (Federal Reserve’s statutory mandate) ile daha uzun vadede en tutarlı olduğu yönündeki yargısını yeniden teyit ediyor. Komite, %2’de iyi bir şekilde sabitlenen uzun vadeli enflasyon beklentilerinin (longer-term inflation expectations) fiyat istikrarını ve uzun vadeli faiz oranlarını ılımlılaştırdığını ve Komite’nin önemli ekonomik karışıklıklar karşısında maksimum istihdamı teşvik etme yeteneğini geliştirdiği yargısına varıyor. Komite, daha uzun vadeli enflasyon beklentilerini bu seviyede sabitlemek için, zaman içinde ortalama %2’lik bir enflasyon elde etmeyi amaçlamaktadır ve bu nedenle, enflasyonun sürekli olarak %2’nin altında seyrettiği dönemleri izleyen uygun para politikasının muhtemelen enflasyonu bir süreliğine %2’nin biraz üzerinde tutabilir.
Para politikası eylemleri, ekonomik aktiviteyi, istihdamı ve fiyatları gecikmeli olarak etkileme eğilimindedir. Komite, para politikasını belirlerken, Komite’nin maksimum düzeyine ilişkin değerlendirmesinden kaynaklanan istihdam açıklarını (shortfalls of employment) ve enflasyonun uzun vadeli hedefinden sapmalarını zaman içinde azaltmaya çalışır. Ayrıca, maksimum istihdam ve fiyat istikrarının sürdürülebilir bir şekilde sağlanması, istikrarlı bir finansal sisteme bağlıdır. Bu nedenle, Komite’nin politika kararları, Komite’nin hedeflerine ulaşılmasını engelleyebilecek finansal sisteme yönelik riskler de dahil olmak üzere, uzun vadeli hedeflerini (longer-run goals), orta vadeli görünümünü (medium-term outlook) ve risk dengesine ilişkin değerlendirmelerini yansıtır.
Komite’nin istihdam ve enflasyon hedefleri genellikle tamamlayıcıdır (complementary). Ancak Komite, hedeflerin birbirini tamamlayıcı nitelikte olmadığına karar verdiği koşullarda, istihdam açıklarını ve enflasyondaki sapmaları (inflation deviations) ve istihdam ile enflasyonun kendi yetki alanıyla tutarlı olarak değerlendirilen seviyelere dönmesinin öngörüldüğü potansiyel olarak farklı zaman ufuklarını dikkate alır.
Komite, her Ocak ayındaki yıllık organizasyonel toplantısında bu ilkeleri gözden geçirmeyi ve uygun şekilde ayarlamalar yapmayı ve kabaca her 5 yılda bir para politikası stratejisi, araçları ve iletişim uygulamalarını kapsamlı bir şekilde kamuya açık bir şekilde gözden geçirmeyi taahhüt etmeyi amaçlamaktadır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.