Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Tüketici Mali Koruma Bürosu (Consumer Financial Protection Bureau-CFPB) 10 Kasım 2022 tarihinde, CFPB’ye son dört yılda kripto varlıklar ve platformlarla ilgili olarak gönderilen tüketici şikayetlerini (consumer complaints) analiz eden bir bülten yayınladı[1]. CFPB’ye göre, dolandırıcılık, hilekarlık ve kripto işlem sorunları (fraud, scams and transaction issues) bu şikayetlerin neredeyse üçte ikisini oluşturuyordu. Gerçekten de, bültenin yayınlanmasından kısa bir süre sonra, CFPB Direktörü Rohit Chopra başka bir kamuya açık yorumunda kripto para birimini “dolandırıcılar için yeni bir vektör” olarak tanımladı. Şikayetlerin birçoğunun altında, sorunlar ortaya çıktığında kripto şirketleri tarafından sağlanan müşteri hizmetleri düzeyi ile ilgili endişeler vardı.
Söz konusu bülten, tüketicilere yönelik riskleri ve tüketicilerin kendilerini korumak için atabilecekleri adımları açıklarken, potansiyel risklerini azaltmak isteyen kripto şirketlerinin odak alanlarını vurguluyor.
CFPB’nin şikayet analizi
CFPB, Ekim 2018 ile Eylül 2022 arasında 50 ABD eyaletinin tamamından gönderilen 8.300’den fazla tüketici şikayetini değerlendirdi. Bu incelemeye dayanarak CFPB, dolandırıcılık ve hilekarlığın (fraud and scams) tüketiciler tarafından dile getirilen endişeler listesinin başında geldiğini, bunların ardından da kripto işlem sorunlarının geldiğini tespit etti.
Dolandırıcılık, hilekarlık, hırsızlık ve bilgisayar korsanlığı (fraud, scams, thefts and hacks)
Bültene göre, iddia edilen dolandırıcılık veya hilekarlık, CFPB’nin 2022 yılında şimdiye kadar aldığı kripto şikayetlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor ve bu oran geçen yıl istikrarlı bir şekilde artmıştır. Eylül 2022’de dolandırıcılık veya hilekarlık, kripto ile ilgili tüm şikayetlerin (all crypto-related complaints) %63’ünü oluşturuyordu.
Tüketiciler dolandırıcılık veya hilekarlık nedeniyle büyük kayıplar bildirdiler ve popüler kripto platformları kendilerini “belirli birleşik devlet-eyalet aktörleri” (certain nation-state actors) de dahil olmak üzere bilgisayar korsanlarının hedefi olarak buldu. Bu bülten, Kuzey Kore ile bağlantılı bilgisayar korsanlarının 2 milyar ABD dolarından fazla kripto varlık çaldığını ve yalnızca Ocak 2022 ile Temmuz 2022 arasında 1 milyar dolardan fazlasının kaybolduğunu bildiriyor.
CFPB, tüketicileri bir dolandırıcılık belirtilerine dikkat etmeleri ve kripto varlıkları ile romantizmi karıştırmamaları konusunda uyarsa da, aynı zamanda kripto firmalarının da suçsuz olmadığını öne sürüyor. Söz konusu bülten, kripto şirketlerindeki müşteri hizmetleri eksikliklerinin, dolandırıcıların müşterilerin cüzdanlarına erişmek ve kripto varlıklarını çalmak için müşteri hizmetleri temsilcilerinin kimliğine bürünerek “fırsatlar yarattığını” ve müşteri erişimine zamanında yanıt vermedeki başarısızlıkların tüketicileri gereksiz risklere karşı ifşa ettiğini belirtiyor. Bülten ayrıca dolandırıcılık ve hilekarlık şikayetlerinin yaygınlığı ışığında “kripto varlık platformlarının hileli işlemleri etkili bir şekilde tespit edip etmediğini ve durdurup durdurmadığını” da sorguluyor.
Kripto işlem sorunları, hesap erişimi ve dondurulmuş hesaplar (transaction issues, account access and frozen accounts)
İşlem sorunları, kripto ile ilgili tüketici şikayetlerinin ikinci en büyük yüzdesini oluşturuyor. Bildirilen işlem sorunları, kripto varlıkları alırken veya satarken veya varlıkları kripto platformlarından çekmeye çalışırken meydana gelmiştir. Bu sorunlara, kripto varlık platformlarında açıklanmayan veya beklenmeyen maliyetler, şirketin açıklamaları ve beyanları ile çelişen ücretler ve tüketici hesabı erişimi ile ilgili sorunlar hakkındaki şikayetler dahildir.
Anılan bülten ayrıca, müşteri hesaplarını donduran ve ardından iflas koruması için başvuruda bulunan platformlar ile ilgili şikayetlerin arttığını ve bazı tüketicilerin altı veya daha fazla rakam kaybettiğini bildirmektedir. Diğer şikayetlerde ise, şirketlerin tüketicilerin varlıklarını geri çekme taleplerini reddettiklerini ve görmezden geldiklerini, genellikle açıklamalarıyla çeliştiğini anlatmaktadır.
Bu bültenin kripto şirketleri için anlamı
Mezkûr bülten, kripto piyasasında aylarca süren şiddetli türbülansın ardından gelmiş ve kripto varlıklara tüketici katılımındaki çarpıcı artışa, tüketici risklerinde ve tüketici koruma incelemesinde bir artış eşlik etmiştir. Ayrıca, ABD Adalet Bakanlığı’nın bu yılın başlarında platform hesap verebilirliğini teşvik etmek için Ulusal Kripto Para Birimi Uygulama Ekibinin ilk direktörünün duyurusunu ve en büyük kripto borsalarından birinin iflas başvurusunda bulunduğuna dair son duyuruyu takip ediyor. Tüm bu hareketlilik ile kripto şirketlerinin kontrollerini değerlendirmeleri ve potansiyel risklerini azaltmak için harekete geçmeleri bir zorunluluktur.
CFPB’nin bu bülteni, kripto şirketlerinin sağlam dolandırıcılık tanımlama ve önleme kontrollerine sahip olma ve müşterilere potansiyel devlet incelemesi ve sorumluluk riskini azaltmak için uyumlu açıklamalar sağlama ihtiyacını vurgulamaktadır. Tüketicilerin endişelerini dile getirmeleri ve şikayetlerini bir düzenleyiciden ziyade yönetmesi için şirkete yönlendirmeleri için bir kanal sağlamak, aynı zamanda kripto varlıklarının ve platformlarının inceleme altında olduğu bir zamanda özellikle önemli olan önemli bir çıkarımdır
* Bu çeviride yer alan görüşler Michelle L. Rogers ve Katie Brockway Katz isimli yazarlara ait olup çevirenin çalıştığı kurumu bağlamaz, çevirenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çevirideki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler çevirene aittir.
[1] Bülten için bkz. Michelle L. Rogers ve Katie Brockway Katz, CFPB Publishes Bulletin Analyzing Rise in Crypto-Asset Complaints, Cooley Alert, November 21, 2022, < https://www.cooley.com/news/insight/2022/2022-11-21-cfpb-publishes-bulletin-analyzing-rise-in-crypto-asset-complaints > erişim tarihi 08 Aralık 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.