“Kimsesiz hiç kimse yok var herkesin bir kimsesi
Kimsesiz kaldım yetiş ey kimsesizler kimsesi”
Ruşen’i
Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 43 eyalet 2021 veya 2022 yıllarında -genellikle her iki yılda- vergi indirimlerini kabul ettiler ve bunlardan 21’i eyalet gelir vergisi oranlarını da düşürdü. Güçlü eyalet gelirleri ve giderek daha rekabetçi hale gelen vergi ortamı ile yönlendirilen dikkate değer bir trend olmuştur. Ancak birçok gözlemci, eğilimin 2023 yılına kadar devam edebileceğinden veya etmesi gerektiğinden şüphe duyuyor.
Yapılabilir. Olması gerekiyor. Olacak.
Bir düzineden fazla eyaletteki milletvekilleri, 2023 yılında (gerçek kişi/bireysel) gelir vergisi indirimlerini [individual income tax cuts] ciddi bir şekilde düşünüyor. Birçok eyalette bu öneriler, son iki yılda uygulanan oran indirimlerini ya hızlandıracak ya da üzerine inşa edecektir. Fakat hepsi değil. Dört yeni eyalet (Kansas, Kuzey Dakota, Virginia ve Batı Virginia) gruba katılabilir ve bu da eyaletlerin yarısının (ve bir tür gelir vergisi uygulayan 43 ülkeden 25’inin) üç yıl içinde gelir vergisi oranlarını düşürmesine yol açabilir.
Enflasyona göre ayarlandıktan sonra, 17 eyaletin 2022 yılında en yüksek gelir vergisi oranları 2017’dekinden daha düşük olmasına rağmen, kurumlar vergisi [corporate income taxes] ve diğer eyalet vergilerindeki kesintiler bir yana eyalet vergi tahsilatları 2022 yılında 2017’ye göre %9,3 daha yüksekti. (Dördü 2017 yılında daha yüksek gelir vergisi oranlarına sahipti.) Ortanca (medyan) eyaletin en yüksek gelir vergisi oranı 2017’de %5,5’ten 2022 yılında %5’e düşerken, vergi tahsilatları -reel olarak- %9,3 artmıştır.
Bunlar eyalet gelirleri değil, eyalet vergi tahsilatlarıdır. Pandemi sırasında eyalet hükümetlerine yapılan federal yardım bu sayıma dahil değildir. Bununla birlikte, dolaylı olarak, pandeminin benzersiz koşulları, tüketici davranışları geçici olarak değişse de bazen geçici olarak değiştiği için ve işletmelere ve bireylere sağlanan federal yardım vergiye tabi faaliyetlerini artırdığı için eyalet vergi gelirlerini artırmıştır. Eyaletler haklı olarak kendi kaynaklı gelir kazançlarının bir kısmının geçici olduğunu kabul etmiş ve bu büyümenin ne kadarının sürdürülebilir ve vergi indirimleri için kullanılabilir olduğunu değerlendirirken büyük ölçüde sağduyulu davranmışlardır.
Ancak, bazılarının yaptığı gibi, daha yüksek vergi tahsilatlarının sadece bir salgın sinyali olduğunu varsaymak bir hatadır. Pandemiden çok önce yükseliyorlardı ve uzmanlar, eyaletlerin altı yıl öncesine göre daha yüksek bir gelir temeline sahip olduğu konusunda hemfikirdirler. Vergi Kesintileri ve İstihdam Yasası (Tax Cuts and Jobs Act; TCJA), vergi matrahlarını (vergi tabanı; tax bases) genişletmiş (eyalet vergi kanunlarına kadar girmiştir) ve yurt içi yatırımları artırmıştır. Son yıllardaki geniş ekonomik değişiklikler genellikle daha yüksek vergilendirmeye yol açmıştır. Ve ne yazık ki ve haksız bir şekilde, enflasyon, vergilendirilebilirliği (taxability) sadece nominal olarak değil, reel olarak da artırmıştır.
Başka bir deyişle, çoğu eyalet vergi indirimi sağlayabilir. Ve insanların nerede yaşayacaklarını ve çalışacaklarını seçme konusunda her zamankinden daha fazla esnekliğe sahip olduğu, giderek seyyal hale gelen bir ortamda, bazıları bunu yapmamayı göze alamıyor.
Ufukta bir durgunluk olup olmadığını kimse bilmese de, eyaletlerin gelir temellerinin eskisinden daha yüksek olduğu biliniyor. Üstelik vergi indirimlerinden vazgeçen eyaletler rezervlerinin üzerinde oturmadılar; gelirlerindeki büyümenin bir kısmını vergi mükelleflerine iade etmek yerine yeni (genellikle tekrar eden) harcama programlarına aktarmayı seçtiler.
Toplamda, bu yıl gelir vergisinde indirim yapmayı düşündüğü bilinen 12 eyalet – halihazırda indirimleri benimsemiş olan sekiz eyalet de dahil olmak üzere- bu önümüzdeki mali yılın vergi gelirlerinin pandemi öncesi tahsilatlardan %9,1 oranında daha yüksek (enflasyona göre ayarlanmış) olacağını tahmin ediyor. Utah (%32,3), Idaho (%24,2) ve Arkansas (%18,7) gibi bazıları da özellikle dramatik kazançlar bekliyor. Ve eğer bir şey varsa, 2025 mali yılı daha iyi olabilir. Bu eyaletlerden bazıları henüz 2025 yılı tahminlerini yayınlamadılar, ancak yayınlayanlar arasında pandemi öncesinden bu yana beklenen gerçek vergi geliri artışı %11’dir.
Bu arada, eyaletlerin kötü gün fonları hiç bu kadar iyi stoklanmamıştı ve birçok eyalet büyük fazlalar veriyor. Örneğin Idaho, pandemi öncesi yıllık vergi tahsilatlarının %40’ına eşdeğer bir cari yıl fazlası öngörüyor.
Arkansas, Georgia, Idaho, Indiana, Kansas, Kentucky, Kuzey Dakota, Oklahoma, Utah, Virginia, West Virginia, Wisconsin ve potansiyel olarak başka yerlerde gelir vergisi indirimlerinin masada olmasına şaşırmamalıdır.
Ve daha da şaşırtıcısı, farklı eyaletlerde, vergi tartışması servet, yatırım ve girişimcilik üzerinde yeni ve daha yüksek vergiler yaratmakla ilgilidir -herhangi bir gerçek veya algılanan gelir ihtiyacıyla ilgisiz görünen ve yeni harcama teklifleri ile bağlantılı bile olmayan vergi teklifleri. Giderek artan bir şekilde, eyaletler, zorunluluktan bağımsız olarak ve ekonomik maliyetleri umursamadan vergileri artırmaya odaklanmak yerine, vergi mükelleflerine ve işletmelere, artan gelirlerini, vergileri azaltmak ve rekabet avantajlarını ikiye katlamak için bir neden olarak gören yetki alanları arasında bir seçim sunuyor.
İki yıllık vergi reformu ve vergi indirimlerinden sonra, 2023 senesi eyaletleri farklı yollara sokuyor gibi görünüyor. İlgili seçimleri muhtemelen yalnızca daha rekabetçi bir vergi ortamı seçen eyaletlere göçü ve bu eyaletlerin daha büyük ekonomik büyümesini hızlandıracaktır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.