(ABD’de) Muhasebe Denetimi: Nedir? Nasıl Çalışır?*

Mahcemali dünyalara bedel, Allah’a emanet (Mustafa) Kemal’e…

Bir muhasebecinin birincil rolü, vergi hazırlığı, finansal planlama ve denetim dahil olmak üzere çeşitli görevleri yerine getirmektir.

Muhasebeciler, işletmelerin ve bireylerin gerekli muhasebe standartlarını ve vergi yasalarını takip etmelerine yardımcı olmanın yanı sıra, hizmet verdikleri müşteriler üzerinde olumlu bir etki yaratmak için bilgi ve deneyimlerini kullanmanın yeni yollarından giderek daha fazla yararlanırlar.

Muhasebecilerin çalışma şeklini değiştiren ileri teknolojiyle birlikte, birçoğu rekabette kendilerine avantaj sağlayabilecek özel hizmetlere açılmak istiyor. Genişletilen bu hizmet alanlarından biri de denetimdir.

Ancak, denetim hizmetleri sunmak tam olarak neyi içerir? Geleneksel muhasebe hizmetleri ile nasıl karşılaştırılır? Denetimde uzmanlaşmak isteyen muhasebeciler için hangi araçlar ve kaynaklar mevcuttur?

1. Muhasebe ve denetim arasındaki fark nedir?

Muhasebe ve denetim birbiriyle ilişkilidir ve el ele gider. Muhasebe, bir şirketin finansal sağlığı, karlılığı ve performansı hakkında bilgi sağlarken; denetim, muhasebenin sağladığı finansal verilerin doğru olup olmadığını belirlemeyi amaçlar. Esasen, bir muhasebeci tarafından tamamlanan iş, bir denetçi tarafından onaylanır.

Denetim yapmanın amacı, bir şirketin finansal tabloları hakkında bağımsız bir görüş elde etmektir. Bu görüş, şirketin raporlarının ve finansal tablolarının doğru ve güvenilir olup olmadığı konusunda fikir vermektedir.

Mali tablolar (yani, bilançolar, gelir tabloları ve nakit akış tabloları), bir şirketin çeşitli işlemler yoluyla işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerini yansıtır. Bu beyanlar dahili olarak geliştirildiğinden, beyanları hazırlayanların herhangi bir hileli davranışı olmadığını doğrulamak için bağımsız bir üçüncü tarafa ihtiyaç vardır.

Denetim, şirketlerin finansal durumlarını adil ve doğru bir şekilde ve muhasebe standartlarına uygun olarak sunmasını sağlar.

2. Muhasebede farklı denetim türleri var mıdır?

Muhasebede, üç ana denetim türü vardır: dış denetim, iç denetim ve İç Gelir İdaresi (Internal Revenue Service; IRS) denetimleri.

  • İç denetim konusunda uzmanlaşmış muhasebeciler, şirketin mali ve ticari uygulamalarıyla ilgili konuları inceleyen şirket çalışanlarıdır. Bir iç denetimin bulguları, yasa ve yönetmeliklere uyumu sağlamak, iç kontrollerde iyileştirmeler yapmak ve dış denetçiler tarafından gözden geçirilmeden önce yönetime süreçlerdeki kusurları belirlemede yardımcı olmak için kullanılır.
  • Dış denetçiler şirket dışında çalışır ve finansal kayıtları bağımsız olarak değerlendirir. Kapsamlı bir değerlendirmeden sonra, şirketin mali tablolarının hem doğru hem de eksiksiz olduğunu onaylayan veya şirketin daha bilinçli mali kararlar almasına yardımcı olacak şekilde rehberlik eden objektif bir görüş sunarlar.
  • IRS ise, bir vergi mükellefinin vergi beyannamesinin ve belirli işlemlerin doğruluğunu doğrulamak için denetimler gerçekleştirir. Bir IRS denetimi, tipik olarak, bir vergi mükellefinin getirisini analiz eden ve bunu benzer getirilerle karşılaştıran rastgele bir istatistiksel formülle belirlenir. Bir vergi mükellefi, bir denetim sırasında vergi hataları olduğu tespit edilen başka bir kişi veya şirketle işlem yapmışsa, bir IRS denetimi için de seçilebilir.

3. Denetim muhasebecisi ne iş yapar?

Denetimde uzmanlaşmış muhasebeciler, doğruluğu doğrulamak için mali kayıtları değerlendirir. Bir şirketin gelir tablosunun, bilançosunun ve nakit akış tablolarının vergi yasalarına, yönetmeliklere ve geçerli tüm muhasebe standartlarına uygun olmasını sağlamak için iç veya dış denetimlere odaklanabilirler.

Finansal tabloların ve vergi beyannamelerinin doğruluğunu doğrulamak için yaptıkları çalışmalarda, iç ve dış denetçiler, bazı rakamların neden tam olarak birbirini tutmadığına dair ipuçları arayabilir. Denetçiler, tutarsızlıkları belirleyerek ve rehberlik sağlayarak işletmeleri dolandırıcılıktan korumaya, operasyonel verimliliği artırmaya ve riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Bir IRS denetimi açısından, bir denetim muhasebecisi, bireysel bir vergi mükellefini IRS nezdinde temsil ederek ve onlar adına IRS ile iletişim kurarak destek sağlar. Bu, belgelerin hazırlanmasını, dosyalanmasını ve sunulmasını ve federal vergi konularında tavsiye verilmesini içerir. Elbette, çoğu muhasebecinin amacı, müşterilerine en başta IRS vergi denetimlerinden nasıl kaçınacaklarını öğreterek proaktif olmaktır.

4. Muhasebeciler neden denetime girer?

Muhasebe ve denetim benzer beceri setleri gerektirir; ancak, küçük farklılıklar mevcuttur.

  • Bir muhasebeci tipik olarak ayrıntı odaklı ve titizdir. Büyük ve küçük kuruluşlar için en ufak bir hata bile maliyetli olabilir. Bir muhasebeci olarak, muhasebecilerin isteyeceği son şey, yalnızca tutarsızlıkları veya hataları keşfetmek için bir denetçinin arkalarından gelmesidir.
  • Denetçiler ayrıntılara büyük önem verirler ancak aynı zamanda ipuçlarını takip etmelerini ve hileli davranışları ortaya çıkarmalarını sağlayan güçlü soruşturma becerilerine sahiptirler. Bir denetçi, dürüst hataları yakalamanın yanı sıra kasıtlı ve kasıtlı yanlış hesaplamaları yakalamak için derine inme konusunda da iyidir.

5. Muhasebeciler neden denetim hizmetleri sunmayı düşünmelidir?

Muhasebeciler, denetim hizmetleri sunarak kuruluşların işleriyle ilgili daha derin (kavrama/anlama) içgörüler elde etmelerine yardımcı olabilir. Denetçiler, güvenilir bir ortak olarak hareket ederek, kuruluşların geçerli düzenlemeler ve standartlar tarafından tanımlanan güvence taleplerini daha büyük bir güvenle karşılamalarına yardımcı olur.

Bir denetim, bir işletmenin mevcut durumuna ışık tutmak için güçlü bir araç olabilir, karar alma sürecini ve gelecekteki istekleri bilgilendirebilecek içgörüler sunar.

Büyüyen bir uygulama alanı, ESG (çevresel, sosyal ve kurumsal yönetişim) denetimidir. Yatırımcılar ve paydaşlar, ESG girişimlerinde giderek daha fazla şeffaflık arıyor ve mali tabloları, yasal bilgileri denetleme ve iç kontrol tasdiklerini yönetme deneyimiyle bu niş, bilgilerini sorunsuz bir şekilde ESG veri setlerine uygulayabilen denetçiler için iyi bir anlam ifade ediyor.

Aynı şey, artan bir ihtiyaç olan kripto para birimi denetimleri için de geçerlidir.

Odak alanı ne olursa olsun, denetim otomasyonu ve araştırma çözümlerindeki en son gelişmeler, yüksek kaliteli denetim hizmetleri sunmayı mümkün kılar.

6. Muhasebeciler ve yeminli kamu muhasipleri (CPA) firmaları için muhasebe ve denetim yazılımı ve rehberliği

Muhasebe mesleği gelişip genişledikçe, uygulayıcılar tüm vergi alanlarında verimliliği artırmak için giderek daha fazla yazılım arıyor ve denetim de bir istisna değil. Teknolojideki ilerlemelerin ve sürekli değişen muhasebe ve denetim standartlarının yönlendirdiği karmaşık bir vergi ortamında, muhasebecilerin doğru ve verimli denetimler için dinamik, uçtan uca bir çözüme ihtiyacı vardır.

Bilişsel bilgi işlem, yapay zeka (AI) ve veri analitiği gibi teknolojilerin popülerlik kazanmasıyla birçok muhasebeci, denetim tekliflerini geliştirmek için yüksek teknoloji çözümlere yatırım yapıyor. Buna bulut tabanlı denetim teknolojisini ve entegre araştırma çözümlerini ekleyin ve muhasebeciler, güvenlikten ödün vermeden sorunsuz bir şekilde işbirliği yapabilir ve denetimleri daha hızlı ve mutlak bir güvenle tamamlayabilir.

Pekiyi, bu teknoloji denetim muhasebecilerine nasıl yardımcı olur? Bilişsel bilgi işlem ve yapay zeka, makine öğrenimi, veri madenciliği, örüntü tanıma ve doğal dil işlemeyi kullanarak bilgisayarlı bir modelde insan düşünce süreçlerini simüle edebilir. Denetim söz konusu olduğunda, bu teknolojiler, sektör veya şirket büyüklüğü gibi niteliklere dayalı ortak risk alanlarını belirlemek ve bir denetim planı formüle etmek için verileri toplayabilir.

Bu teknolojik gelişmeler, muhasebecilerin denetim yapma şeklini değiştirerek işlerini daha iyi, daha verimli ve daha doğru yapmalarına yardımcı olur. Denetçiler, verileri kolaylaştırarak ve manuel çalışmayı ortadan kaldırarak, durumsal yargılara ve resmin tamamını görmeye daha fazla zaman ayırabilir ve bu da müşterilerinin nihayetinde daha iyi kararlar almasına yardımcı olur.

Bu muhakeme, kilit denetim risklerinin belirlenmesi ve bu risklere yeterince yanıt verecek denetim prosedürlerinin nasıl tasarlanacağının belirlenmesi gibi şeyleri içerir. Denetim yargısı becerileri tipik olarak yılların deneyimi, eğitimi ve meslektaşlarla etkileşim yoluyla geliştirilip rafine edildiğinden, en son teknolojiler, müşteri bilgilerini güvende tutarken denetçilere gerçek zamanlı yardım sağlamak için binlerce denetimden elde edilen bu yargılardan yararlanabilir.

Çoğu muhasebe firması yapay zeka, bilişsel bilgi işlem veya veri analitiğine büyük ölçekli yatırımlar yapma becerisine sahip olmasa da, bu teknolojiyi tekliflerine dahil etmek için denetim yazılımı sağlayıcılarına bakabilirler.

Tarihsel olarak denetim muhasebecileri, finansal ve operasyonel bilgilere erişim elde etmek, popülasyon örneklerini seçmek, istisnaları test etmek ve sonuçları tahmin etmek için müşterileri aracılığıyla çalıştılar. Bununla birlikte, gelişmiş veri analitiği ile denetçiler artık müşteri verilerini işlem düzeyine kadar verimli bir şekilde elde edebilir, bulutta güvenli bir şekilde depolayabilir ve potansiyel dolandırıcılık riski de dahil olmak üzere riski belirlemek için verilere karşı analitik uygulayabilir. Denetçiler ayrıca müşterilerinin iş ölçümlerini diğer benzer işletmelerle daha kolay karşılaştırabilir ve müşterilerin işlerini daha etkin bir şekilde yürütmelerine yardımcı olacak önemli içgörüler sağlayabilir.

Bulut tabanlı teknolojiyle denetim muhasebecileri, denetimlerine her yerden çevrimiçi olarak güvenli bir şekilde erişebilir ve paydaşlarla gerçek zamanlı olarak sorunsuz bir şekilde işbirliği yapabilir. Denetim muhasebecileri, önde gelen denetim metodolojisine sahip ve deneyimli editörler ve yazarlar tarafından desteklenen güvenilir bir yazılım sağlayıcısına güvenerek, materyallerin akran değerlendirmesinden geçmek için doğru olmasını sağlayabilir.

Denetim muhasebecileri, en son teknolojiyi gelişmiş araştırma ve öğrenme çözümleriyle birleştirerek denetim, muhasebe ve vergi taahhütlerinde kalite ve verimlilik sağlayabilir.

7. Denetim ve muhasebe için güvenilir bir ortak

Sürekli değişen bir denetim ortamında verimlilik, doğruluk ve tutarlılık elde etmek gereklidir. Tamamen entegre bir çevrimiçi denetim çözümü uygulamak, firmanın şimdi ve gelecekteki başarısını güvence altına almanın anahtarıdır.

1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu [merhume Anası (1947-10 Temmuz 2023) Erzurum/Aşkale; merhum Babası ise Ardahan/Çıldır yöresindendir]. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte);
Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte) başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003), Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004) ile Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II, Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021), Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021), Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021), Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022), Ticari Mevzuat Notları (2022), Bilimsel Araştırmalar (2022), Hukuki İncelemeler (2023), Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024) başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 2 bini aşkın Telif Makale ve Yazı ile Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak vazgeçilmez ilkesidir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.