1.6. Sermaye Azaltımı (Capital Reduction)
1.6.1. Yasal Zemin (Legal Basis)
Şirket esas sözleşmesinde tespit edilen sermaye tutarı azaltılabilir. Ancak, nakdi katkı karşılığı paralel sermaye artırımı ile birleştirilmedikçe, sermaye tutarı asgari sermaye olan 50.000 avronun altına düşürülemez (a§ 228 I AktG).
Sermaye azaltımı birkaç farklı amaca hizmet edebilir:
- Denge açığına yol açan yüksek kayıplar, şirketin sermayesini azaltmasını gerektirebilir; sermaye rakamlarını varlıkların gerçek düzeyine göre ayarlayarak finansal sağlamlık yeniden sağlanır.
- Bundan başka amaçlar, şirketin taahhüt edilen varlıklarının hissedarlar arasında dağıtılması veya serbest yedek akçe ayrılması olabilir.
Sermaye azaltımları üç farklı biçimden birini alabilir:
- Olağan sermaye azaltımı,
- Kolaylaştırılmış sermaye azaltımı ve
- Hisselerin itfa edilmesi yoluyla sermaye azaltımı.
Olağan sermaye azaltımı ve hisselerin itfa edilmesi yoluyla sermaye azaltımı, yukarıda belirtilen üç amaca da hizmet edebilirken; kolaylaştırılmış sermaye azaltımı yalnızca finansal sağlamlığın yeniden sağlanması veya serbest bir yedek akçe oluşturulması (establishment of a free reserve) için kullanılabilir (a§ 229 I AktG).
Her türlü sermaye azaltımı, genel kurulun temsil edilen sermayenin en az dörtte üçünün nitelikli çoğunluğu ile özel bir karar almasını gerektirir. Esas sözleşme daha yüksek bir çoğunluk ve/veya başka koşullar (higher majority and/or further requirements) öngörebilir (a§a§ 222 I, 229 III, 237 II AktG). İndirimin amacı istihsal edilen kararda belirtilmelidir.
1.6.2. Olağan (Adi) Sermaye Azaltımı (Ordinary Capital Reduction)
Olağan (adi) sermaye azaltımı, toplam sermayenin azaltılması ve bir şirketin nominal değerli hisselere sahip olması durumunda, hisselerin nominal değerinin azaltılması yoluyla gerçekleştirilir. Bu, hisselerin itibari değerinin (nominal value of shares) zaten yasal minimum 1 avro olarak ayarlandığı durumlarda mümkün değildir. Daha sonra bir sermaye azaltımı, hisselerin konsolidasyonu (veya hisse birleştirme; consolidation of shares) şeklini alacaktır (a§ 222 IV AktG). Olağan sermaye azaltımı, tescil edildiği anda yürürlüğe girer (a§ 224 AktG). Şirket, alacaklarının derhal değerlendirilmesini talep edemeyen tüm alacaklılara, azaltımın tescilinden itibaren altı ay içinde teminat için başvurmaları koşuluyla ödeme sağlamalıdır. Pay sahiplerine ödemeler ancak bu altı aylık sürenin bitiminden sonra yapılabilir (a§ 225 AktG).
1.6.3. Kolaylaştırılmış Sermaye Azaltımı (Simplified Capital Reduction)
Kolaylaştırılmış sermaye azaltımı, yalnızca;
- Varlıkların değerindeki bir bozulmayı telafi etmek (to compensate for a deterioration of the value of assets),
- Zararları telafi etmek/karşılamak (to cover losses) veya
- Sermaye yedeklerine değer aktarmak (to transfer value into the capital reserve)
için yapılabilir. Bu nedenle, yalnızca kayıpları karşılamak için başka bazı (yedek) fonların kullanılmış olması halinde izin verilir (a§ 229 II AktG). Kolaylaştırılmış bir sermaye azaltımı prosedürü, bir istisna dışında, büyük ölçüde olağan bir sermaye azaltımına benzer: daha önce belirtildiği gibi, varlıklara dokunulmaz ve hissedarlara ödeme yapılması yasaktır (a§ 230 AktG). Alacaklılar bu nedenle daha az tehlike altındadır. Menfaatleri, hissedarlara temettü dağıtımının sınırlandırılmasıyla (limitation of the distribution of dividends to shareholders) gerektiği gibi güvence altına alınmıştır (a§ 233 AktG).
1.6.4. Hisselerin İtfası Yoluyla Sermaye Azaltımı (Capital Reduction by Redemption of Shares)
Tüm hissedarları ilgilendiren diğer azaltım biçimlerinin aksine, hisselerin geri alınması yoluyla sermayenin azaltılması, bireysel hissedarların haklarının iptali anlamına gelir. Hisselerin itfası yoluyla sermaye azaltımı iki şekilde gerçekleştirilebilir:
- Ya şirketin hisseleri satın almasını müteakip itfa yoluyla (by redemption subsequent to the company’s purchase of shares),
- Veya zorunlu itfa yoluyla (by compulsory redemption).
İkincisine, yalnızca orijinal esas sözleşmede veya bunun müteakip bir değişikliğinde öngörüldüğü takdirde izin verilir. Olağan sermaye azaltımlarına ilişkin kurallar genel olarak geçerlidir, ancak itfanın yerine getirilme koşulları ve yöntemi ya esas sözleşmede ya da özel bir kararda belirlenmelidir (a§ 237 II AktG)
* Bu çalışma için yararlanılan kaynak için bkz. Introduction to German Law, Third Edition, Edited by Joachim Zekoll and Gerhard Wagner, Wolters Kluwer, 2019, < https://www.ius.uzh.ch/dam/jcr:1877b5cd-285a-49a3-a44b-f1c7c2ed283c/Sethe%20in%20Zekoll_Wagner%20Company%20Law%20in%20Germany.pdf > erişim tarihi 22 Kasım 2022 (Bu yazıda yer alan görüşler “Introduction to German Law” kitabının 5. Bölüm yazarı Rolf Sethe’ye ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Bu çalışmadaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir.)
Bu yazı başlığında aşağıdaki çalışmalara da bakılabilir:
- Yavuz Akbulak, Almanya’da Paylı Şirketler: Anonim Şirketler-2 (Sermaye Artırımı ve Diğer Finansman Şekilleri), Legal Blog, 22 Kasım 2022
- Yavuz Akbulak, Almanya’da Paylı Şirketler: Anonim Şirketler-1, Legal Blog, 22 Kasım 2022
- Yavuz Akbulak, Almanya’daki Şirket Türlerine Genel Bir Bakış, Legal Blog, 22 Kasım 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.