1.7. Pay Sahipliği ve Azınlıkların Korunması (Membership and Minority Protection)
Pay sahiplerinin hukuki durumuna iki farklı açıdan bakılabilir: Bir pay sahibi bir yandan mülkiyet hakkına sahipken, diğer yandan da yönetimsel haklara sahiptir.
1.7.1. Mülkiyet Hakları (Property Rights)
Hissedarların;
- Temettü alma hakkı (right to dividends; a§ 58 IV AktG),
- Rüçhan hakkı (pre-emptive rights) ve
- Şirketin tasfiyesinden sonra kalan varlıkların dağıtımına katılma hakkı (right to participate in the distribution of assets after liquidation of the company; a§ 271 AktG)
vardır.
1.7.2. Yönetsel Haklar (Administrative Rights)
Hissedarların bireysel yönetim hakları bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi, hissedarlar genel kurulunda kullanılan oy hakkıdır (right to vote; a§a§ 12 I, 134 AktG). Bir hissedar, yazılı bir vekalet kullanılarak temsil edilebilir (a§ 134 III AktG). Vekalet yarışını teşvik etmemek, Alman anonim şirketler ve sermaye piyasası kanunlarının temel bir özelliğidir. Sonuç olarak, halka açık şirketlerde oy haklarının büyük bir yüzdesi, bankaların elinde bulunan tevdi/depo edilmiş hisseler (deposited shares held by banks; Depotstimmrecht; a§ 135 AktG) için vekaleten oy kullanma yetkisi temelinde kullanılır, oysa hissedar birlikleri (shareholder associations) kullanılarak vekaleten oy kullanılması daha az yaygındır. Mevduat sahibi hissedarların çoğu, emanetçiye oy haklarının nasıl kullanılacağı konusunda talimat vermekten kaçındıkları için, bankaların şirket üzerinde genellikle önemli bir etkisi söz konusudur.
Oy hakkı, genel kurula katılma hakkını (a§ 118 I AktG) veya esas sözleşmede öngörülüyorsa, toplantıya katılmamayı ancak elektronik yollarla hissedarlık haklarını kullanma hakkını ifade eder.
Ayrıca istihsal edilecek kararlar için sağlam bir temel olarak yeterli bilgiye sahip olunması gerekir. Olağan ve olağanüstü çeşitli bilgilendirme ve bağımsız denetim yükümlülüklerini tamamlayan yönetim kurulunun, şirketi, çıkarlarını ve politikasını ilgilendiren tüm konularda talep üzerine pay sahiplerini bilgilendirmek gibi özel bir görevi vardır (duty to inform shareholders; a§ 131 I, II AktG). Yönetim kurulu, yalnızca belirli özel durumlarda (a§ 131 III AktG), örneğin şirketin zarar görmesini önlemek için hissedarı bilgilendirmeyi reddedebilir.
Son olarak, hissedarlar, genel kurul kararının (a§ 245 AktG) geçerliliğine, örneğin yasanın veya kuruluş esas sözleşmesinin ihlali nedeniyle itiraz etme hakkına (right to contest the validity of a resolution of the general meeting; a§ 243 AktG) sahiptir.
Pay sahipleri bu bireysel hakların yanı sıra azınlık hakları şeklinde toplu yönetim haklarına (collective administrative rights) da sahiptirler. Sermayenin %5’ini temsil eden bir azınlık (veya esas sözleşmede öngörülüyorsa daha düşük bir oran) genel kurul talebinde (request a general meeting) bulunabilir (a§ 122 I AktG). Benzer şekilde, sermayenin %5’ini veya 500.000 avro itibari değerdeki payları temsil eden bir azınlık, genel kurul gündemine ek madde konulmasını talep (additional items be put on the agenda of the general meeting) edebilir (a§ 122 II AktG). Aynı azınlık, belirli koşullar altında, karı korumak için temettü beyan etmeme kararının geçerliliğine de itiraz (contest the validity of a resolution not to declare a dividend in order to retain profits) edebilir (a§ 254 II AktG) veya mahkemeden izin verilmeyen bir düşük değerlemenin özel olarak incelenmesini talep (request the court to order a special examination of an impermissible undervaluation) edebilir (a§ 258 AktG). Diğer bazı azınlık haklarından da bahsetmeye değer: bir şirket, sermayenin %10’unu temsil eden azınlık hissedarlar karşı çıkmadıkça, kuruculara (a§ 50 AktG), yönetim kurulu üyelerine (a§ 93 IV AktG) veya denetim kuruluna (a§ 116 AktG) karşı görev ihlali nedeniyle tazminat taleplerinden feragat edebilir veya kısıtlayabilir. Böyle bir azınlık, şirketin tazminat taleplerini yerine getirmesini de isteyebilir (a§ 147 AktG). 1 milyon avro nominal değeri veya sermayenin %10’unu temsil eden bir azınlık, yönetim veya denetim kurulu üyelerinin her birinin ayrı ayrı görevden alınmasını talep edebilir (a§ 120 I AktG). Aynı azınlık, seçilmeyip esas sözleşmedeki özel bir hükme göre atanan bir denetim kurulu üyesinin görevden alınmasını da isteyebilir (a§ 103 III AktG). %5 paya veya 500.000 avro nominal değerde hisseye sahip bir azınlık, belirli koşullar altında mahkemeye yıllık denetçinin değiştirilmesi için dilekçe verebilir (a§ 318 III HGB). %1 pay oranına veya 100.000 avro itibari değerde paya sahip azınlık da, özel denetçilerin adli olarak atanmasını talep edebilir (a§ 142 II AktG).
1.7.3. Pay Sahiplerinin Yükümlülükleri ve Borçları (Shareholders’ Duties and Liabilities)
Orijinal hissedarlar, nakdi sermaye katkı paylarını ödemekle yükümlüdürler. Hissedarlar, şirketin alacaklılarına karşı şahsen sorumlu (personally liable) değildir (a§ 54 I AktG). Ancak şirketten haksız ödeme alan pay sahiplerinin bu tutarı tazmin etmesi zorunludur; şirket yükümlülüklerini yerine getiremiyorsa veya yerine getirmek istemiyorsa, alacaklılar bu tutarı doğrudan hissedardan talep edebilirler (a§ 62 AktG).
Şirketin diğer ortakları gibi, bir hissedar, şirket üzerindeki nüfuzundan yararlanarak, bir yönetim kurulu veya denetim kurulu üyesini şirketin veya hissedarlarının zararına (a§ 117 AktG) hareket etmeye kasten teşvik ederse, her türlü zarardan sorumludur. İstisnai durumlarda, bireysel bir hissedar şirketin borçlarından sorumlu olabilir. Bariz bir yetersiz sermaye (undercapitalization) kullanımı alacaklıların aleyhine çalışıyorsa ve şirketin ve hissedarların özel varlıkları karışmışsa, mahkemeler kurumsal perdeyi (corporate veil; Durchgriffshaftung) yırtmış demektir.
* Bu çalışma için yararlanılan kaynak için bkz. Introduction to German Law, Third Edition, Edited by Joachim Zekoll and Gerhard Wagner, Wolters Kluwer, 2019, < https://www.ius.uzh.ch/dam/jcr:1877b5cd-285a-49a3-a44b-f1c7c2ed283c/Sethe%20in%20Zekoll_Wagner%20Company%20Law%20in%20Germany.pdf > erişim tarihi 22 Kasım 2022 (Bu yazıda yer alan görüşler “Introduction to German Law” kitabının 5. Bölüm yazarı Rolf Sethe’ye ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Bu çalışmadaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir.)
Bu yazı başlığında aşağıdaki çalışmalara da bakılabilir:
- Yavuz Akbulak, Almanya’da Paylı Şirketler: Anonim Şirketler-3 (Sermaye Azaltımı), Legal Blog, 23 Kasım 2022
- Yavuz Akbulak, Almanya’da Paylı Şirketler: Anonim Şirketler-2 (Sermaye Artırımı ve Diğer Finansman Şekilleri), Legal Blog, 22 Kasım 2022
- Yavuz Akbulak, Almanya’da Paylı Şirketler: Anonim Şirketler-1, Legal Blog, 22 Kasım 2022
- Yavuz Akbulak, Almanya’daki Şirket Türlerine Genel Bir Bakış, Legal Blog, 22 Kasım 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.