Günaydın. Bugünkü toplantıya katılmak bir zevk, Finansal Okuryazarlık ve Eğitim Komisyonu’nun (Financial Literacy and Education Commission-FLEC) bu kritik konularda bu önemli hükümetler arası organla konuşma davetini takdir ediyorum. Bu sabah sanal olarak katılabildiğim için özellikle minnettarım. Finansal Okuryazarlık ve Eğitim Komisyonu’nun finansal eğitimi ilerletmek için çalışan kurumları koordine etme ve yükseltme çabaları, geniş tabanlı finansal okuryazarlık hedefine doğru ilerlemeyi ilerletmede kritik öneme sahiptir.
Tüketicilere sağlam finansal kararlar almalarına yardımcı olacak gerekli araç ve bilgileri sağlamak, herkes için ekonomik refahı artırır. Federal Rezerv, çalışmalarımızın ekonomik refah, finansal eğitim ve finansal sisteme erişim arasındaki ilişkiyi geliştirmeye yönelik Guvernörler Kurulu ve Rezerv Bankalarının çabalarını bir araya getiren bu kapsayıcı hedefe katkıda bulunmasını sağlar.
Finansal eğitime erişim, bu çalışmaların başarısı için zemin oluşturmakta ve Fed’in sağlıklı bir ekonomiyi teşvik etme şeklindeki daha geniş hedefini ilerletmesine de yardımcı olmaktadır.
Tüketiciler finansal kararlarının sonuçlarını anladıklarında daha bilinçli kararlar verirler. Daha iyi kararlar ise, kredi teşkili amacıyla finansal kapasite oluşturmak için daha fazla fırsata yol açarak tasarruflara ve diğer servet oluşturma faaliyetlerine yol açar.
Finansal eğitim, tüketicilere seçenekleri değerlendirmelerini ve sağlam kararlar almalarını sağlayan kritik beceriler sağlar. Günümüzün zorlu ekonomik ortamında, Federal Rezerv, temel ekonomik ilkeler konusunda geniş bir anlayış oluşturmaya yardımcı oluyor. Öğretmenlere anaokulundan üniversiteye kadar tüm öğrenciler için kişisel finans ve ekonomi hakkında çevrimiçi kaynaklar sağlayan “federalreserveeducation.org” web sitesi de dahil olmak üzere öğretmenler ve diğer topluluklar için kaynakları güçlendirmek amacıyla çeşitli çabalar sarf ettik. Philadelphia Fed’in Finansal Başarının Anahtarları müfredatı ve St. Louis Fed’in ekonomik eğitim kılavuzları ve videoları gibi diğer programlar, ekonominin günlük yaşamlarını nasıl etkilediğini anlamaları için bilgi ve beceri geliştirme yoluyla öğrencileri desteklemektedir. [1]
Finansal hizmetler pazarının çok geniş olduğunu ve çok hızlı bir şekilde geliştiğini, tüketicilere finansal ürünler ve sağlayıcılar arasında geniş ve büyüyen bir seçenek yelpazesi sunduğunu hepimiz biliyoruz. Sonuç olarak, küçük işletmelerin ve tüketicilerin kişisel finansal kararlarına rehberlik edecek bilgi ve kaynaklarla hazırlanmaları önemlidir. Tüketiciler finansal seçimlerinin mevcut ve gelecekteki finansal güvenliklerini nasıl etkilediğini anladıklarında, faydalar potansiyel olarak sınırsızdır.
Geniş tabanlı erişime ek olarak, finansal kapsayıcılık konusundaki ortak hedefi ilerletmek için finansal eğitimin sağladığı fırsatı da vurgulamak isterim. Bugün, finansal erişimi ve yetenekleri geliştirmek için tasarlanan politika ve uygulamaları bilgilendirmeye yardımcı olan Fed’in katılım çabalarının üç önemli yönünü tartışacağım: Bir banka hesabına erişim; kısa vadeli finansal ihtiyaçlar için sorumlu küçük tutarlı borç verme ürünlerinin (small-dollar lending products) mevcudiyeti ve daha geniş finansal ekonomiye erişim sağlanmasına daha etkin bir şekilde yardımcı olmak için finansal girişimlerin yerel ve kırsal topluluklara erişiminin genişletilmesi.
Banka hesabı olmayanları sigortalı (mevduat sigortası) saklama alanına getirmek için daha fazla erişim sağlama konusunda önemli ilerleme kaydedildi. Araştırmalarımız, banka hesabı olmayan nüfus arasında erişimi genişletmeye yönelik son çabaların başarısı hakkında bize fikir veriyor. Örneğin, Federal Rezerv’in 2021 yılı Hanehalkı Ekonomisi ve Karar Verme Anketi’nde (Survey of Household Economics and Decisionmaking-SHED) yetişkinlerin %94’ünün bir banka veya kredi birliği hesabına sahip olduğunu gösterdi ve Federal Mevduat Sigorta Kurumu’nun (Federal Deposit Insurance Corporation) 2021 yılı Ulusal Banka Hesabı Olmayanlar ile Banka Hesabı Olmayan Hane Halkı (National Survey of Unbanked and Underbanked Households) Araştırması da, ABD’deki tüm hane halklarının %95,5’inin banka hesabına sahip olduğunu ortaya çıkardı ki bu, anketin başladığı 2009 yılından bu yana en yüksek seviyedir. [2]
Fed’in Tüketici Finansmanı Anketi de benzer sonuçlar gösteriyor. 1989 yılından 2019’a kadar, banka hesabı olan ABD’li yetişkinlerin oranı %85,6’dan %94,5’e yükselmiştir. Bu aynı zamanda, özellikle Siyahi ve Hispanik tüketiciler (Black and Hispanic consumers) için, aynı zaman diliminde azınlık gruplarının üyelerinin (members of minority groups) sahip olduğu artan banka hesabı sayısı için de geçerlidir. Siyah yetişkinler banka hesabı sahipliğini %56,7’den %86,8’e, Hispanikler ise %63,5’ten %89,5’e yükselttiler.
Bu anketler geçtiğimiz on yıllarda önemli gelişmeler gösterse de, yapılacak daha çok şey bulunmaktadır. Aslında, Hanehalkı Ekonomisi ve Karar Verme Anketi anketi verileri, mevduat hesabı kullanmamayı seçebilecek veya mevduat hesabına erişimi olmayanların özelliklerini belirlemeye yardımcı olur. En son anket sonuçları, gelir ve eğitimin de bir faktör olabileceğini gösteriyor ki; yanıt verenler arasında, lise diploması almamış yetişkinlerin %24’ü ve yılda 25.000 dolardan az kazanan yetişkinlerin %17’sinin mevduat hesabı yoktu.
Ayrıca, ister bankacılık sistemine duyulan güvensizlikten isterse bir bankacılık ilişkisinin önceden yanlış yönetilmesinden hesap sahipliğine engel teşkil etmesinden, tüketicilerin bankacılık sistemine girmemeyi seçmelerine yol açabilecek birçok faktörün olduğu da biliniyor.
Banka hesabı olan tüketici sayısındaki bu daha geniş kazanımlar, özellikle tüketicilerin sürekli büyüyen bir finansal hizmet yelpazesine (ever-growing range of financial services) erişebildiği bir ortamda, toplu başarının önemli bir ölçüsüdür. Çok sayıda banka dışı ürün ve sağlayıcı olsa da, hiçbiri mevduat (tasarruf mevduatı) için FDIC sigortasının güvenilirliğini ve korumasını sağlamaz. Banka hesapları, para yatırmanın ve parayı bankada tutmanın ve çeşitli işlemlerde bulunmanın en güvenli ve en güvenilir yolu olmaya devam ediyor. Bu uygun fiyatlı, devlet tarafından sigortalanan bankacılık ilişkileri, tüketicilerin ve işletmelerin paralarını yönetmelerine (istendiği gibi tasarruf etme veya harcama) ve tasarruflar ile ödemeler yoluyla finansal yönetim becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca, bir bankacılık ilişkisine sahip olmak, tüketicilerin eğitime, eve, araca veya bir işe yatırım yapmak için borç para almalarına da yardımcı olabilir.
Federal Rezerv, bankacılık ilişkisi olmayanların düşük maliyetli veya ücretsiz mevduat hesaplarına erişimini (banking relationship access to low- or no-cost deposit accounts) sağlayan Bank On programı aracılığıyla banka hesaplarına erişimin genişletilmesini desteklemeye devam ediyor. St. Louis Fed’in Bank On Data Hub’ı, bu Bank On program hesaplarını sunan tüm bankalar için ulusal verileri bildirmekte olup; 2022 yılında 200’den fazla banka onaylı Bank On hesaplarını sundu. Bu hesaplar şu anda 46 binden fazla ABD banka ve kredi birliği şubesinde mevcuttur.
Uygun fiyatlı bankacılık hizmetleri gibi, sorumlu küçük tutarlı borç verme ürünleri, acil veya beklenmedik giderler, geçici nakit akışı kesintileri veya planlanmamış gelir açıklarından kaynaklanan acil kredi ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olarak finansal kapsayıcılıkta önemli bir rol oynayabilir. Küçük tutarlı krediler (small-dollar loans), ekonomik stres oluştuğunda genellikle kritik bir finansman kaynağıdır. COVID-19 salgını sırasında, Federal Rezerv ve diğer kurumlar, bankaların sorumlu küçük tutarlı krediler sunarken göz önünde bulundurmaları için güncellenmiş ilkeler yayınladılar. Başarılı programlar, geri ödeme güvencelerini içerir ve borçluların finansal kapasitelerini geliştiren sonuçlar sağlamaya çalışır. Kredi piyasaları gelişmeye devam ettikçe, iyi tasarlanmış küçük-tutarlı kredi ürünleri tüketiciler için önemli bir kaynak olmayı sürdürmektedir.
Daha fazla Amerikalının daha geniş ekonomiye katılabilmesi için Federal Rezerv’in finansal hizmetlere erişimi genişletmeye yönelik topluluk katılımının temel bir unsuruyla konuyu bitireceğim. Yerli gruplar gibi yetersiz hizmet alan topluluklar da dahil olmak üzere herkes için finansal katılım, ülkemizin ekonomik gücü için önemlidir. Birden fazla Federal Rezerv Sistemi işlevindeki çabalar, bu hedefi ilerletmek için çalışmaktadır. Federal Rezerv Kurulu’nun Topluluk Danışma Konseyi (Federal Reserve Board’s Community Advisory Council), özellikle düşük ve orta gelirli nüfusa (low-and moderate-income populations) odaklanarak, bir dizi tüketici ve topluluğun ekonomik koşulları ve finansal hizmet ihtiyaçları hakkında farklı perspektifler sunmaktadır. Topluluk Danışma Konseyi (Community Advisory Council), konseyde görev yapan Kızılderili topluluğunun temsil edilmesinden ve üyeleri bu toplulukların karşılaştığı mevcut zorluklar ve fırsatlar konusunda bilgilendirmekten yararlanmıştır. Ayrıca, 2021 yılında Federal Rezerv, (ABD’deki) Yerli halkların ekonomiye katılımını artırmak için devam eden diyalogu ve araştırmayı teşvik eden Merkez Bankası Yerlileri Kapsama Ağına (Central Bank Network for Indigenous Inclusion) katıldı.
Bu alandaki çabalar eğitimin önemini vurgulamaktadır. Aslında, St. Louis Fed’in Yerel Ekonomik ve Finansal Eğitimi Güçlendirme programı (Native Economic and Financial Education Empowerment program), 2018 yılından bu yana ülke çapındaki Yerel topluluklar ve kuruluşlar için ekonomik ve kişisel finans eğitimi sağlamaktadır. [3]
Son araştırmalar, Alaska Yerlileri ve Kızılderili toplulukları için de banka hesaplarına erişimde (access to bank accounts for Native American Alaskan and Indian communities) umut verici eğilimler olduğunu gösteriyor; bu hanelerin %93’ünden fazlası şu anda bir banka hesabına sahip ve bu, 2019 yılına göre yaklaşık %10’luk bir artıştır. Bu çabalar ve Yerli topluluklara finansal hizmetlere erişim sağlama taahhüdümüz faydalı olmuştur.
Sizinle bugünkü konuşma daveti için teşekkür ederiz. Federal Rezerv’in, Finansal Okuryazarlık ve Eğitim Komisyonu’nun mali güçlendirme misyonuna yaptığı katkıları vurgulama fırsatını takdir ediyorum ve bugünkü toplantıdan elde edilen içyüzünü anlama sonuçlarını da sabırsızlıkla bekliyorum.
Dipnotlar
[1] Bkz. “Finansal Başarının Anahtarları””Dersler ve Müfredat”, Philadelphia Federal Rezerv Bankası ve “Ekonomi ve Kişisel Finansta Öğretmenler ve Öğrenciler için Kaynaklar”, St. Louis Federal Rezerv Bankası.
[2] Bkz. Board of Governors of the Federal Reserve System, “2021’de ABD Hanelerinin Ekonomik Refahı (PDF)” ve Federal Mevduat Sigorta Şirketi, “2021 FDIC Ulusal Banka Dışı ve Banka Dışı Hane Halkı Anketi (PDF)”.
[3] Bkz. “Native Economic and Financial Education Empowerment (NEFEE),” St. Louis Federal Rezerv Bankası.
* Bu çeviride yer alan görüşler FED Guvernörü Michelle W. Bowman’a ait olup çevirenin çalıştığı kurumu bağlamaz, çevirenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çevirideki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler çevirene aittir. İngilizcedena Türkçeye çevirisi yapılan konuşma metni için bkz. Speech, Financial Education, Governor Michelle W. Bowman, At the Financial Literacy and Education Commission Public Meeting, Financial Literacy and Education Commission, Washington, DC (via webcast), November 17, 2022, < https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/files/bowman20221117a.pdf > erişim tarihi 21 Kasım 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.