“İnsanlar çıkar sağlayamadıkları için cimriden nefret ederler.”
Voltaire (Gerçek adı François Marie Arouet olan Fransız yazar ve filozof; 1694-1778)
Borç tamamen yönetilemez hale geldiğinde ve yakın vadede hiçbir şey bir çözüm için umut vermediğinde, insanlar genellikle kişisel finans için en kötü seçenek olan iflas başvurusunda bulunmayı düşünürler.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) İflas Yasasının (U.S. Bankruptcy Code) başvuranın borcunun çoğunu silen 7’nci Bölümü, ciddi sorunları olanlar için en uç çözümdür (ve genellikle en iyi çözüm), ancak mahkemeler herkesin Bölüm 7’den iflas tahliyesi almasına izin vermez. Bunlar Bölüm 7 kapsamındaki iflasın en seçkin iki artısı ve eksisi olacaktır.
Borçlarını yeniden yapılandıran bir planla borçlarını kısmen ödeyebilecek olanları ayıklamak için, ABD İflas Mahkemesi “varlık testi” (means test) adı verilen bir formül kullanmaktadır.
Varlık testi, bir borçlunun önceki altı aydaki gelirini, borçlarından dolayı borçlu olduğu gelir ile karşılaştırır. Bir kişinin borçlarını kademeli olarak ödemek için yeterli parası varsa, iflas hakiminin Bölüm 7’nin tahliyesine izin vermesi olası değildir. Bir başvuranın borca göre geliri ne kadar yüksek olursa, Bölüm 7’nin tahliyesinin onaylanma olasılığı da o kadar düşük olur.
Bunun yerine, iflas Bölüm 7’den, iflas yasasının borçluların belirli varlıkları elinde tutmasına izin veren, ancak borcun bir kısmının üç ila beş yıllık bir süre içinde geri ödenmesini gerektiren bölümü olan Bölüm 13’e dönüştürülebilir.
Varlık testinin iki adımı vardır:
Bunlardan birincisi, dosya sahibinin gelirinin, dilekçenin verildiği eyaletteki medyan olan Bölüm 7 gelir sınırının altında olup olmadığını değerlendirir. Gelir, önceki altı ay için medyandan düşükse ve yakında artacağını varsaymak için bir neden yoksa test geçilir ve Bölüm 7 başvurusu devam edebilir. ABD’de başvuranların büyük çoğunluğu testi birinci adımda geçer. Yapmayanlar ise, ikinci adıma geçerler.
İkinci adım, bir dilekçe sahibinin parasının ne kadarının kira veya ipotek, yiyecek, giysi ve tıbbi faturalar gibi temel ihtiyaçlara harcandığını belgelemesini gerektirir. Bunlar, yaşamak için gerekli oldukları için bunlar izin verilen giderler olarak kabul edilir. İzin verilenler listesinde olmayan şey, isteğe bağlı gelirdir (discretionary income), yani borç ödemelerine yönlendirilebilecek, zorunlu olmayan şeylere harcanan para.
İkinci adımı tamamlaması gerekenler arasında olanlar dikkatli olmalıdır. Mahkemeler, hataları ve yanlış kategorize edilmiş girdileri arayarak muhasebe sistemini dikkatlice inceler. Ardından, harcamaların aşırı olup olmadığını belirlemek için harcamaları devlet verileri ile karşılaştırır. Örneğin, kira ödemesi bölgedeki IRS standart kira ödemesinden daha yüksekse, kira ödemesinin tamamı gelir testinde düşülemeyebilir.
Gelir testinin ikinci bölümü geçilirse ve harcanabilir gelir (disposable income) yeterince düşükse, gelir ilgili eyaletin medyanını aşsa bile Bölüm 7 beyanı ile ilerlenebilir.
Bu, potansiyel bir iflas dilekçesi için nasıl çalışır? İşte varsayımsal bir örnek:
Julie ayda 1.300 dolara bir daire kiralar ve bakkaliye (groceries) için ayda 600 dolar, giysiler için ayda 300 dolar ve tıbbi harcamalar için ayda ortalama 200 dolar harcar. Okul öğretmeni olarak yılda 48.000 dolar kazanmaktadır, bekardır ve çocuğu yoktur, ancak 90.000 dolarlık tüketici borcu vardır ve zorunlu harcamalarını (required payments) karşılayamamaktadır.
Bölüm 7 başvuru için uygunluğunu belirlemek amacıyla önce gelirini dikkate alması gerekir. Ortalama geliri 53.000 dolar olan bir eyalette yaşamaktadır, bu nedenle Bölüm 7 varlık testini geçer. Ancak, medyan tek kişilik hane gelirinin 45.000 dolar olduğu, kendisine komşu olan eyalette yaşasaydı, mahkemenin temel harcamalarının İflas Yasası Bölüm 7’deki dosyalamaya hak kazanacak kadar yüksek olup olmadığını belirlemek için kullanacağı masraflarının bir dökümünü sunması gerekecekti.
Bu bağlamda akılda tutulması gereken bir şey daha vardır: Borç büyük ölçüde bir iş probleminin sonucuysa, kişisel iflas (veya tüketici iflası/consumer bankruptcy) başvurusunda bulunmaya uygun olmayabilir. Borcun çoğu, bir ticari işletme, bir limited şirket veya bir başka şirket (partnership, a limited liability company or a corporation) dahil olmak üzere bir işletme ile ilgiliyse, işletme iflası (business bankruptcy) gerekir. Kişisel bir dosyanın borcunun bir kısmı işle ilgili olabilir, ancak çoğu tüketici borcu olmalıdır.
Serbest çalışan bir elektrikçi olan Jerome’u düşünelim. Kurduğu bir limited şirket aracılığıyla bir kamyonu var ve bu araç için 25.000 dolar borcu var. Yılda yaklaşık 56.000 dolar kazanmaktadır ve 250.000 dolarlık bir ipotek ve ev sermayesi kredisinde 30.000 dolarlık bir bakiyesi olan evinin de sahibidir. Hem iş hem de tüketici borcu var ve bunlar asgari ödemelerini karşılayamamaktadır.
Bu tüketicinin, Bölüm 7 başvurusu için uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla, işletme giderlerini kişisel borcundan ayırması; kamyona olan borçları ile işinin bir parçası olarak kullandığı aletler de dahil olmak üzere tüm ticari borçlarını toplaması gerekir. Borcunun çoğu işletmeye bağlıysa, bir işletme iflası açılır; değilse, kişisel Bölüm 7 iflas başvurusunda bulunmaya uygun olup olmadığını öğrenmek için bir gelir testi başlatır.
İş başvurusunda bulunanlar (business filers) gelir testinden muaftır (exempt from the means test). Bu, borcun çoğunluğu ticariyse, medyan gelirin altında olduğunun gösterilmesine ve harcanabilir gelirin olmadığının kanıtlanmasına gerek olmadığı anlamına gelir. Bu, ticari borcu olan yüksek gelirliler için çok yararlı olabilir.
İflasın genellikle felç edici veya aşılmaz finansal sorunları olanlar için ayrıldığı unutulmamalıdır. Bir dosyalamaya devam edilmeden önce diğer seçenekler göz önünde bulundurulmalıdır. Alacaklılarla bir borç anlaşması önermek için iletişime geçilebilir veya kar amacı gütmeyen bir borç yönetimi veya borç danışmanlığı şirketine gidilebilir.
ABD’de 2020 yılında, Bölüm 7 davalarının baskın olduğu 590.170 iş dışı Bölüm 7 ve Bölüm 13 iflası gerçekleşmiş; bundan çok daha fazla insan, alacaklılarıyla görüşerek mali sorunlarla uğraşmıştır.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
Yazı için yararlanılan başlıca kaynaklar şunlardır:
- Bill Fay, Chapter 7 Bankruptcy Means Test, October 1, 2021, < https://www.debt.org/bankruptcy/chapter-7/means-test/ > Erişim Tarihi 16 Ağustos 2022
- Means Test, Cornell Law School, Legal Information Institute, < https://www.law.cornell.edu/wex/means_test#:~:text=The%20purpose%20of%20the%20means,pay%20the%20creditor(s). > Erişim Tarihi 16 Ağustos 2022
- The Bankruptcy Means Test, April 07, 2021, < https://www.findlaw.com/bankruptcy/chapter-7/the-bankruptcy-means-test.html > Erişim Tarihi 16 Ağustos 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.