30 Ağustos Zaferinin 100 üncü yılı şerefine…
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Merkez Bankası (Fed, Federal Reserve), bankalara dönük olmak üzere 16 Ağustos 2022 tarihli ve ‘SR 22-6/CA 22-6’ sayılı “Fed Tarafından Denetlenen Bankacılık Kuruluşlarının Kripto Varlıklarla İlgili Faaliyetlere Katılımı” başlıklı bir mektup[1] yayınlamıştır. Bu mektup, konsolide varlıkları 10 milyar ABD doları veya daha az olanlar da dahil olmak üzere, Fed tarafından denetlenen tüm bankacılık kuruluşları için geçerlidir. Söz konusu mektubun içeriği aşağıda verilmektedir.
Gelişmekte olan kripto varlık (1) sektörü, bankacılık kuruluşlarına, müşterilerine ve genel finansal sisteme potansiyel fırsatlar sunar; bununla birlikte, kripto varlıklarla ilgili faaliyetler, aşağıdakiler dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere güvenlik ve sağlamlık, tüketicinin korunması ve finansal istikrarla ilgili riskler oluşturabilir:
Teknoloji ve operasyonlar: Kripto varlıklarının altında yatan teknoloji yeni doğmakta ve gelişmekte ve siber güvenlik ve temeldeki ağın yönetimi ve ilgili düzenlemeler gibi yeni riskler doğurmaktadır. Bu riskler, özellikle temel teknoloji açık, izinsiz ağları içerdiğinde artmaktadır.
Kara para aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadele: Kripto varlıklar kara para aklama ve yasadışı finansmanı kolaylaştırmak için kullanılabilir. Bazı kripto varlıklarının şeffaflığı sınırlı olup, bu da mülkiyeti tanımlamayı ve izlemeyi zorlaştırır.
Tüketicinin korunması ve yasal uyumluluk: Kripto varlıklar, fiyat dalgalanması, yanlış bilgilendirme, dolandırıcılık ve varlıkların çalınması veya kaybedilmesi gibi önemli tüketici riskleri oluşturur. Ek olarak, kripto varlıkla ilgili faaliyetlerde bulunan bankacılık kuruluşları, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi sorundan kaynaklanan potansiyel yasal ve tüketici uyum riskleriyle karşı karşıyadır: örneğin birçok kripto varlığının yasal statüsüne ilişkin belirsizlik; tüketici kayıplarından, operasyonel başarısızlıklardan ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarıyla ilişkilerden kaynaklanan potansiyel yasal risk ve kripto varlıklarının, mesela kayıp veya iflas durumu da dahil olmak üzere, değişen bağlamlarda nasıl ele alınacağına ilişkin sınırlı yasal emsal.
Finansal istikrar: Sabit paralar gibi belirli türdeki kripto varlıklar, büyük ölçekte benimsenmeleri durumunda, potansiyel olarak istikrarsızlaştırıcı işlemler ve ödeme sistemlerindeki kesintiler dahil olmak üzere finansal istikrar için risk oluşturabilir (2).
Kripto varlıkların yarattığı artan ve yeni riskler göz önüne alındığında, Fed ilgili gelişmeleri ve bankacılık kuruluşlarının kripto varlıklarla ilgili faaliyetlere katılımını yakından izlemektedir.
Bu mektup, kripto varlıklarla ilgili faaliyetlerde bulunan veya bu faaliyetlerde bulunmayı amaçlayan ve Fed tarafından denetlenen bir bankacılık kuruluşunun Fed nezdindeki lider denetim temas noktasının bilgilendirilmesini sağlar (3). Aşağıda açıklandığı gibi, herhangi bir kripto varlıkla ilgili faaliyette bulunmadan önce, Fed tarafından denetlenen bir bankacılık kuruluşu, bu tür faaliyetlere yasal olarak izin verildiğinden emin olmalı ve geçerli federal veya eyalet yasaları uyarınca herhangi bir beyanın gerekli olup olmadığını belirlemelidir. Denetlenen bir bankacılık kuruluşu, bu faaliyetlerde bulunmadan önce, bu tür faaliyetleri güvenli ve sağlam bir şekilde ve yürürlükteki tüketiciyi koruma yasaları ve düzenlemeleri de dahil olmak üzere tüm geçerli yasalara uygun olarak yürütmek için yeterli sistemlere, risk yönetimine ve kontrollere sahip olmalıdır.
Yasal İzin
Herhangi bir türden yeni faaliyette bulunmadan önce, denetlenen bir bankacılık kuruluşu, bu tür faaliyetlere yasal olarak izin verildiğinden emin olmalıdır (4). Kripto varlıklarla ilgili faaliyetlerde bulunmak isteyen (veya halihazırda bununla meşgul olan) bir denetime tabi bankacılık kuruluşunun, Şirketler Yasası, (5) Ev Sahipleri Kredi Yasası, (6) Federal Rezerv Yasası, (7) Federal Mevduat Sigortası Yasası (8) veya uygun olduğu şekilde buna uygun olarak yayınlanan yönetmelikleri (9) içeren ilgili eyalet ve federal yasalar kapsamında bu tür faaliyetlerin izin verilebilirliğini analiz etmesi ve Banka Holdingleri dahil olmak üzere ilgili eyalet ve federal yasalar uyarınca bu tür faaliyetlere izin verilmesi ve federal bankacılık yasaları uyarınca herhangi bir bildirimin gerekli olup olmadığını belirlemesi gereklidir. Herhangi bir denetlenen bankacılık kuruluşu, kripto varlıklarla ilgili herhangi bir faaliyetin izin verilebilirliği veya herhangi bir bildirim şartının uygulanabilirliği hakkında soruları varsa, Fed nezdindeki lider denetleyici irtibat noktasına danışmalıdır.
Önerilen Faaliyetlerin Bildirimi
Denetlenen bir bankacılık kuruluşu, kripto varlıklarla ilgili herhangi bir faaliyette bulunmadan önce Fed nezdindeki lider denetleyici temas noktasını bilgilendirmelidir. Halihazırda kripto varlıklarla ilgili faaliyetlerde bulunan herhangi bir denetlenen bankacılık kuruluşu, henüz yapmadıysa, bu tür faaliyetlere katılım konusunda Fed nezdindeki lider denetim temas noktasını derhal bilgilendirmelidir. Federal Rezerv denetim personeli, uygun olduğunda, zamanında ilgili denetim geri bildirimi sağlayacaktır.
Her durumda, denetlenen bir bankacılık kuruluşu, bu faaliyetlerde bulunmadan önce, kripto varlıklarla ilgili faaliyetleri güvenli ve sağlam bir şekilde ve geçerli tüketici koruma yasaları ve düzenlemeleri dahil yasalarla tutarlı bir şekilde yürütmek için yeterli sistemlere, risk yönetimine ve kontrollere sahip olmalıdır. Bu, bu tür faaliyetler ile ilgili riskleri sürekli olarak belirlemek, ölçmek, izlemek ve kontrol etmek için yeterli sistemlerin mevcut olmasını içermektedir. Bu sistemler operasyonel risk (örneğin, yeni, gelişen teknolojilerin riskleri; bilgisayar korsanlığı, dolandırıcılık ve hırsızlık riski ve üçüncü taraf ilişkilerinin riski), finansal risk, yasal risk, uyum riski (bunlar dahil ancak Banka Gizliliği Yasasına uyum, kara para aklamayı önleme ve yaptırım yükümlülükleri ile sınırlı olmamak üzere) ve faaliyetlerin güvenli ve sağlam bankacılıkla tutarlı bir şekilde ve yürürlükteki tüketiciyi koruma yasaları da dahil olmak üzere yürürlükteki yasalara uygun şekilde yürütülmesini sağlamak için gerekli diğer tüm riskleri ve düzenlemeleri kapsamalıdır. Devlet bankalarının, kripto varlıklarla ilgili herhangi bir faaliyette bulunmadan önce devlet düzenleyicilerini bilgilendirmeleri de önerilir.
Federal Rezerv Bankalarından bu mektubu kendi bölgelerindeki denetlenen bankacılık kuruluşlarına ve uygun denetim personeline dağıtmaları istenir. Ayrıca, denetlenen bir bankacılık kuruluşu, Kurulun halka açık web sitesi aracılığıyla soru gönderebilir (10).
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] Mektuba erişim için: < https://www.federalreserve.gov/supervisionreg/srletters/SR2206.htm > erişim tarihi 26 Ağustos 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.