Amerikan Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonunun ‘Menkul Kıymetlerin Ödünç Verilmesinde Şeffaflık’ Başlıklı Düzenleme Önerisi Üzerine*

Sermaye Piyasası Kurulu’nun kurucu başkanı merhum Prof. Dr. İsmail TÜRK anısına…

Önsözler

Amerikan Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (Securities and Exchange Commission/SEC), şeffaf olmayan menkul kıymet ödünç verme piyasasında, kendisi veya bir başka kişi adına menkul kıymet ödünç veren herhangi bir kişiden, bu kredilerin belirli maddi şartlarını ve kişinin ödünç verdiği ve ödünç vermeye uygun menkul kıymetler ile ilgili bilgileri Finansal Endüstri Düzenleme Kurumu (Financial Industry Regulatory Authority/FINRA) gibi kayıtlı bir ulusal menkul kıymetler birliğine (registered national securities association/RNSA) bildirmesini talep etmek suretiyle şeffaflığı ve verimliliği artırmak amacıyla Borsa Yasası Kural 10c-1’i (Proposed Rule 10c-1) önermektedir.

Önerilen bu Kural, RNSA’nın menkul kıymetlerin ödünç verilmesi ve kredili menkul kıymet işlemleri ile ilgili olarak her bir işlem bazında veya toplu bilgileri kamuya açıklamasını gerektirmekte olup, Önerilen Kural aynı zamanda, Amerikan Kongresi’nin Dodd-Frank Yasası’ndaki, SEC’nin menkul kıymet ödünç verme piyasasında şeffaflığı artıran talimatıyla da tutarlıdır.

1. Giriş

Menkul kıymet ödünç verme piyasası^[1] (securities lending market), donuktur (opaque). Dodd-Frank Yasası’nın 984. Bölümü (Section 984 of the Dodd-Frank Act), SEC’ye, diğer şeylerin yanı sıra menkul kıymetlerin ödünç verilmesi veya ödünç alınması ile ilgili olarak şeffaflığı artırma yetkisi vermekte; ayrıca SEC’nin aracı kurumlara (brokers), acentelere (dealers) ve yatırımcılara (investors) sunulan bilgilerin şeffaflığını artırmak için tasarlanmış kuralları yayınlamasını (promulgate rules) zorunlu kılmaktadır.

Tescil edilmiş yatırım şirketleri (registered investment companies; kısaca “yatırım şirketleri”) gibi çeşitli piyasa katılımcılarının menkul kıymet ödünç verme faaliyetlerine (securities lending activities) ilişkin belirli kamuyu aydınlatma (specified disclosures) açıklamalarını yapmaları gerekmesine rağmen, şu anda menkul kıymet ödünç işlemleri (securities lending transactions) taraflarının bu işlemlerin esaslı şartlarını bildirmeleri zorunlu değildir.

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 30 Eylül 2020 itibarıyla ödünç verilen menkul kıymetlerin toplam değerinin, yaklaşık 1,5 trilyon ABD doları olduğu tahmin edilmiştir. Yine de, bu büyüklüğe rağmen, ABD’deki menkul kıymet ödünç verme piyasası, piyasa katılımcıları, kamu kesimi ve düzenleyiciler için genel bir bilgi eksikliğine (general lack of information) sahiptir. Şeffaflığın olmamasına (lack of transparency) ve menkul kıymet ödünç verme işlemlerinde şeffaflığı artırmaya yönelik yasal hedeflere (statutory objective) dayanarak, SEC, Borsa Yasası (Securities Exchange Act of 1934) kapsamında, kendisi veya bir başka kişinin, menkul kıymet ödünç verme işlemlerinin belirtilen maddi şartlarını bir RNSA nezdinde yerine getirmesini zorunlu kılmayı hedeflemektedir.

Özel veri depolama kuruluşları (private data vendors), hem bu sistemlere abone olan hem de işlem verilerini veri kuruluşuna temin eden müşterilere veri sağlayan sistemler geliştirerek menkul kıymet ödünç verme piyasasındaki şeffaflığı bugüne değin gidermeye çalışmışlardır. Ancak, sadece aboneler menkul kıymet ödünç verme işlemleri ile ilgili bilgi almak için bu sistemleri kullanabilirler. Ayrıca, özel sistemler yalnızca abonelerinden veri topladığı için, mevcut veriler tam değildir ve bu özel veri kuruluşlarınca yakalanan işlem verileri, bir abonelik olmaksızın kamuya açık veya merkezi tek bir (one centralized location) konumda değildir.

Sektör gözlemcileri ve piyasa katılımcıları (Industry observers and market participants), SEC’nin menkul kıymet ödünç verme piyasasında ek şeffaflık sağlamak için önlemler almayı düşünmesini önerdiler.

Ayrıca, 17 Mart 2021 tarihinde ABD Kongresi Finansal Hizmetler Komitesi (Financial Services Committee) önünde yapılan bir duruşmadaki ifade de, ek şeffaflık için başka çağrılar yapılmış; bu tanıklıklar, menkul kıymetlerin ödünç verilmesi işlemlerinde kamuya açık veri akışının oluşturulmasını desteklemiştir.

Kamuya açık bilgi eksikliği (lack of public information) ve veri eksiklikleri (data gaps), menkul kıymet ödünç verme piyasasında verimsizlikler yaratmaktadır. Menkul kıymet ödünç verme verilerindeki bu boşluklar, hem ödünç alanların hem de ödünç verenlerin piyasa koşullarını tespit etmelerini ve aldıkları koşulların piyasa koşulları (market conditions) ile tutarlı olup olmadığını bilmelerini zorlaştırmaktadır.

2. ABD Ödünç Menkul Kıymetler Piyasasının Yapısı

Menkul kıymet ödünç verme işlemi, menkul kıymetlerin bir menkul kıymeti ödünç veren (securities lender) tarafından, bir diğer menkul kıymet borçlusuna (securities borrower) bir ücret karşılığında geçici olarak transfer edildiği (transferred temporarily) piyasa uygulamasıdır. Bu menkul kıymet ödünç işlemi, tamamen teminatlandırılmış (fully collateralized) bir işlemdir.

Menkul kıymetler için ödünç verenler, genellikle;

• Yatırım şirketleri (investment companies),
• Merkez bankaları (central banks),
• Ülke varlık fonları (sovereign wealth funds),
• Emeklilik fonları (pension funds),
• Bağış kurumları/vakıflar (endowments) ve sigorta şirketleri (insurance companies)

dahil olmak üzere büyük kurumsal yatırımcılardır.

Büyük, statik ve kaldıraçsız portföylerin (large, static, unleveraged portfolios), özellikle emeklilik fonlarının hak sahipleri (beneficial owners), menkul kıymet ödünçlerini, asgari veya en azından kontrollü risk içeren önemli bir gelir artırıcı (incremental income) strateji olarak giderek daha fazla belirtmektedir. Bu artan gelir, yalnızca tanımlanmış fayda (defined-benefit) sağlayan emeklilik fonlarının gelir elde etmesine yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda yatırım şirketi yatırımcılarına ek getiri (additional returns) de sağlar.

Aracı kuruluşlar (broker-dealers), menkul kıymetlerin birincil borçlularıdır; piyasa yapıcılık faaliyetleri için veya müşterileri adına ödünç (borç) alırlar. Menkul kıymetleri ödünç alan aracı kurumlar-acenteler, genellikle bu menkul kıymetleri yeniden ödünç (re-lend) verirler veya menkul kıymetleri mülkiyet veya müşteri işlemlerinden kaynaklanan teslimat başarısızlıklarını (fails to deliver; temerrüt) veya açığa satışları”‰ (short sales) karşılamak için kullanırlar.

Nihai menkul kıymet borçlularının kimlikleri genellikle bilinmemekle birlikte, hedge fonları en büyük menkul kıymet borçluları (largest securities borrowers) arasında yer alır ve ödünç verme piyasasına esas olarak temel aracı kuruluşlar aracılığıyla erişirler. Aracı kuruluşlar ayrıca, diğer aracı kuruluşlara ait menkul kıymetleri, tamamı ödenmemiş müşteri menkul kıymetlerini ve müşterilerin menkul kıymetlerini de ödünç verebilirler. Menkul kıymet ödünç verme işlemleri, genellikle üçüncü bir tarafça gerçekleştirilir. Saklama bankaları (custodial banks) geleneksel olarak birincil ödünç verme aracısı (principal intermediary) olmuştur ve saklamacı müşterileri adına bir ücret karşılığında menkul kıymetleri ödünç vermektedirler.

Teknolojideki ve operasyonel verimlilikteki ilerlemeler, menkul kıymet ödünç verme hizmetlerini saklama hizmetlerinden ayırmayı kolaylaştırmıştır. Bu tür gelişmeler, kendilerini saklama bankalarına bir alternatif olarak kuran uzman üçüncü şahıs aracı ödünç verenlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Menkul kıymet ödünç aracıları, potansiyel borçlulara günlük olarak ödünç verilebilecek menkul kıymetlerin dökümünü (envanter) sağlar. Acente aracılara ek olarak, ana aracı kurumlar, menkul kıymet komisyoncuları ve uzman aracılar gibi ana aracılar da vardır. Ana aracının rolü, belirli türdeki borçlulara maruz kalmaya istekli olmayan ödünç veren müşteriler için kredi dönüşümü sağlamaktır. Örneğin, bir ana aracı kurum, borçlunun kredi riskini üstlenir. Kısacası, aracılar ödünç verilebilir varlıklar üzerindeki arzı toplarken, asıl aracılar ödünç verilebilir varlıklar için toplam talebi toplamaktadır.

Geleneksel olarak menkul kıymet ödünç verme ve ödünç alma işlemleri (securities lending and borrowing transactions) iki taraflı (bilateral basis) olarak yürütülmektedir. Genel olarak, son bir yatırımcı menkul kıymet ödünç almak istediğinde ve komisyoncusu-satıcısı, kendi envanterinde veya kredili işlem müşteri hesapları aracılığıyla ödünç vermek için bu menkul kıymetlere sahip değilse, aracı kurum-acente, menkul kıymetleri, birlikte olduğu bir borç veren aracıdan ödünç alır. Aracı kurum-acente daha sonra menkul kıymeti müşterisine yeniden ödünç verir. Borç verme programlarından aracı-acentelere verilen ödünçler, “Toptan Satışlar Pazarı” (Wholesale Market) olarak adlandırılan yerde gerçekleşirken, bir aracı kurum-acenteden nihai borçluya verilen krediler “Perakende Pazarı” ( ) olarak adlandırılan yerde meydana gelir. Bir menkul kıymet ödünç işlemi, genellikle aracılar tarafından kapsamlı bir karşı taraf aramasını içerir.

Menkul kıymet ödünç verme piyasasında elektronik ticaret sağlayan menkul kıymet ödünç verme dahil, teminatlı finansman işlemleri için dijital platformlar da vardır.

Menkul kıymetlerin ödünç verilmesine yönelik başka bir yaklaşım, açık artırma yolunu kullanmayı tercih eden hak sahipleri için en uygun borç verme stratejisini belirlemek için rekabetçi bir kör müzayedeye (a competitive blind auction) dayanır. Açık artırma süreci (auction process), ödünç verilebilir varlıklara erişimde ödeme yapan borçlular için fiyat şeffaflığını artırmayı amaçlar.

Menkul kıymet ödünç verme işlemlerinin geleneksel aracılar kullanılmadan gerçekleştirildiği, birden fazla hak sahibi ve borçluyu içeren eşler arası ödünç verme platformlarının (peer-to-peer lending platforms) geliştirilmesi ve genişletilmesi için de çabalar bulunmaktadır.

Ek olarak, Opsiyonlar için Takas Kurumu (Options Clearing Corporation/OCC) iki hisse senedi ödünç programına (two stock loan programs) sahiptir: Hisse Senedi Kredisi Programı (Stock Loan Program; eski adıyla “Hedge”) ve Piyasa Kredisi programı.

Hisse Senedi Kredi Programı, OCC takas üyelerinin, OCC’nin piyasalar arası korunan pozisyonlarının gerçek risklerini yansıttığını düşündüğü OCC kredili işlem gerekliliklerini azaltmak için, ödünç alınan ve ödünç verilen menkul kıymetleri kullanmalarına izin vermektedir. Bu programda OCC, her bir işlem için borçluya borç veren ve borç verene borçlu olarak ana karşı taraf (principal counterparty) olarak hizmet eder.

Piyasa Kredisi Programında ise, OCC, bir kredi piyasasından kaynaklanan hisse senedi kredisi pozisyonlarını işler ve sürdürür. OCC, bu eşleşen kredilerin merkezi karşı tarafı (central counterparty) olarak hareket eder ve piyasaya ve OCC takas üyelerine takas ve takas hizmetleri sağlar.

Menkul kıymet kredileri belirli bir vade için veya sabit bir vade tarihi olmayan şekilde açık uçlu (open-ended) olabilir. Tipik piyasa uygulaması, menkul kıymet kredilerinin açık uçlu olması ve kredi üzerindeki teminatın hak sahibi tarafından geri çağrılmasına izin vermesidir. Bir menkul kıymet kredisinin açık hatırlama özelliği (open recall feature of a securities loan), menkul kıymet ödünç verme işlemine katılımın borç verenin yatırım stratejisini etkilememesi gerektiği varsayımından hareket eder. Örneğin, bir menkul kıymet, intifa hakkı sahibi onu satmak veya oy haklarını kullanmak istediğinde geri çağrılabilir.

Normal olarak, gerçek lehtarın, menkul kıymetlerini hangi karşı tarafların ödünç alabileceğine ve kabul ettiği teminat türüne (type of collateral) ilişkin belirli rehberleri vardır. Krediyi güvence altına almak için kabul edecekleri teminat türü konusunda esnek olabilen ve istekli olan borç verenler, bazı borçlular için daha çekicidir.

Menkul kıymet sahiplerinin menkul kıymet ödünç verme ve ilişkili riskler konusunda farklı yaklaşımları olabilir. Örneğin, bazı intifa hakkı sahipleri, ödünç verilmesi daha kolay menkul kıymetlerin büyük hacimlerde ödünç verildiği ve getirileri, kabul edilen teminat türü veya daha yüksek getirili daha riskli araçları; diğer hak sahipleri ise, daha yüksek borçlu ücretleri oluşturan isteğe bağlı menkul kıymetleri ödünç verdikleri ve kabul edilen teminat türü veya nakit teminatın yeniden yatırımı konusunda daha muhafazakar bir yaklaşım benimsedikleri durumlarda “değerli ödünç verme” (value lending) yaklaşımını benimseyebilirler.

ABD’de, hisse senedi teminatlı krediler için en yaygın teminat şekli nakittir. Menkul kıymetin borçlusu, tipik olarak, teminat olarak ödünç verilen varlığın cari değerinin %102’sini veya %105’ini yatırır. Borç Veren daha sonra bu teminatı, genellikle düşük riskli faiz getiren menkul kıymetlere yeniden yatırır ve daha sonra borçluya geri kazanılan faizin bir kısmını (portion of the interest) iade eder. Kazanılan faiz ile borçluya iade edilen arasındaki fark, Borç Veren tarafından kazanılan ödünç verme ücretidir. Yeniden yatırılan teminat (reinvestment of the collateral) üzerinden kazanılan faizin borçluya iade edilen kısmına indirim oranı (rebate rate) denir ve ödünç verme şartlarında belirtilen garantili bir miktardır. Teminatın yeniden yatırılmasından kazanılan faiz indirim oranını geçmezse, Borç Verenin krediden para kaybetmesi mümkündür.

Bir menkul kıymet kredisinin teminatı diğer menkul kıymetler şeklinde olduğunda, borçlu Borç Verene belirli bir ücret öder. Ücret, ödünç alınan menkul kıymetin mevcudiyetine bağlıdır; yüksek talepteki menkul kıymetler daha yüksek bir ücret talep eder. Bir menkul kıymet ödünç verilirken, borçlu temettü/faiz alır ve hisse senedi teminatlı ödünç vermeler (equity security loans) söz konusu olduğunda, hisseler ile ilişkili oy haklarını elinde tutar. Genellikle kredinin şartları gereği, temettü ve faiz ödemelerinin ikame ödemeler şeklinde gerçek hak sahibine geri verilmesi gerekir.

3. SEC’nin “Ödünç Menkul Kıymetlerde Şeffaflık” Düzenleme Önerisinin Amaçlanan Hedefleri

Menkul kıymetlerin ödünç verilmesi ile ilgili kamuya açık bilgileri desteklemek, bu piyasadaki veri boşluklarını kapatmak ve piyasa katılımcıları arasındaki bilgi asimetrilerini en aza indirmek (minimize information asymmetries) için önerilen Kural 10c-1, yatırımcılara ve diğer piyasa katılımcılarına menkul kıymetler ile ilgili fiyatlandırma ve diğer maddi bilgilere tam vaktinde (timely manner) erişim sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. Örneğin, SEC ilk olarak, önerilen Kural tarafından toplanan ve kullanıma sunulan verilerin menkul kıymet ödünç verme piyasasında fiyat keşfini iyileştireceğine ve menkul kıymet ödünç verme piyasasında nihai borçluların (end borrowers) ve intifa hakkı sahiplerinin (beneficial owners) karşılaştığı bilgi asimetrisinin azalmasına yol açacağına; önerilen kuralın menkul kıymet ödünç verme veri açıklarını kapatacağına ve ayrıca piyasa verimliliğini artıracağına inanmaktadır.

Önerilen Kural 10c-1 kapsamında bir RNSA’ya sağlanan veriler, aynı zamanda, üye faaliyetlerinin derinlemesine izlenmesini ve menkul kıymetler piyasalarının gözetimini kolaylaştırmak ve geliştirmek dahil olmak üzere, önemli düzenleyici işlevler (important regulatory functions) için kullanılabilecek verileri RNSA’ya sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ayrıca, veriler düzenleyicilere aşağıdaki hususları anlamaları için bilgi sağlamak üzere tasarlanmıştır:

• Piyasa katılımcılarının risk oluşturup oluşturmadıkları (building up risk);
• Aracı kurumların müşterilerine ödünç verilen menkul kıymetleri temin etmek için kullandıkları (broker-dealers use to source securities) stratejiler ve
• Aracı kurum-acentelerin müşterilerine sağladıkları kredi pozisyonlarını teslim edememeleri (fail to deliver positions).

Menkul kıymet ödünç verme işlemlerine ilişkin verilerin şeffaflığının arttırılması, menkul kıymet ödünç verme piyasasında ve daha genel olarak daha geniş menkul kıymetler piyasasında yatırımcı davranışını aydınlatmaya yardımcı olacak daha fazla bilgi sağlamalıdır.

SEC, öncelikle, menkul kıymet ödünç verme işlemlerine ilişkin belirli önemli bilgilerin kamuya açıklanmasının (public disclosure of specified material information regarding securities lending transactions), fiyatlama bilgilerinin kamuya açık olmadığı durumlarda mevcut olabilecek sürtüşmeleri azaltarak (reducing frictions) menkul kıymet ödünç verme piyasasında ve genel olarak menkul kıymetler piyasasındaki verimliliği artırabileceğine inanmaktadır.

Özellikle, menkul kıymet ödünç verme işlemlerinin belirli maddi koşulları hakkında zamanında, ayrıntılı bilgilere (granular information) erişim sağlamak, borç alanlar ve verenler de dahil olmak üzere yatırımcıların sadece bu tür işlemler için oranları değil, aynı zamanda oranların sağladığı herhangi bir sinyali de değerlendirmelerine olanak tanır.

İlave olarak, verilere erişimin artırılması, menkul kıymet ödünç verme piyasasına ve daha geniş anlamda menkul kıymet piyasalarına olası katılımcılar için giriş engellerini azaltabilir, çünkü sadece bir işlemin karşı tarafları veya belirli hizmetlere abone olanlar değil, tüm piyasa katılımcıları, menkul kıymet ödünç verme piyasasında gerçekleşen işlemleri görüntüleyebilir ve analiz edebilir.

Sonuçta, menkul kıymet ödünç verme işlemlerine ilişkin belirtilen önemli koşulların açıklanması, borçlanma senetlerinin maliyetindeki sürtüşmeleri azaltarak menkul kıymetler piyasasının etkinliğini ve esnekliğini artırabilir ve bu da menkul kıymetlerin kendileri için piyasalar üzerinde olumlu etkilere sahip olabilir. Artan şeffaflığın ek faydaları (additional benefits) arasında, yatırımcılar için artan tasarruf ve karlar, ödünç verme programlarına katılan hak sahipleri için iyileştirilmiş koşullar ve kredi acentesi ve aracı kurum-acente işletmelerinde artan rekabet (improved competitiveness) sayılabilir. Bu öneri, ayrıca açığa satış maliyetlerini de azaltabilir ve daha verimli fiyatlara katkıda bulunan temel araştırmalarda bir artışa yol açabilir.

Son olarak, ilave verilere erişim (access to additional data), daha bilinçli portföy yönetimine (informed portfolio management) ve ödünç verme kararlarına (lending decisions) katkıda bulunabilir.

4. SEC’nin “Ödünç Menkul Kıymetlerde Şeffaflık” Düzenleme Önerisi

SEC tarafından önerilen şeffaflık düzenlemesi^[2] aşağıda yer almaktadır.

“240.10c-1 Menkul Kıymetlerin Ödünç Verilmesinde Şeffaflık (Securities Lending Transparency)”

(a) Raporlama (reporting):

(1) Kendisi veya bir başka kişi adına menkul kıymeti ödünç veren herhangi bir kişi, tescil edilmiş bulunan bir ulusal menkul kıymetler birliğine (RNSA), bu bölümün (b) ila (e) paragraflarında yer alan bilgileri (yani “Kural 10c-1 bilgileri”) RNSA kurallarının gerektirdiği biçim ve tarzda sağlamak durumundadır.

(i)(A) Ödünç verilen menkul kıymetlerin sahibi (“lehtar”) adına menkul kıymetlerin ödünç verilmesine aracılık eden (“ödünç veren aracı kuruluş”) bir banka, takas kuruluşu, aracı kurum veya acente:

(1) 10c-1 bilgilerini, Kural 10c-1’de belirtilen süreler içinde gerçek hak sahibi adına bir RNSA’ya sağlar.

veya

(2) Bu bölümün (a)(1)(ii)(A) paragrafının gerekliliklerini karşılayan yazılı bir anlaşma yapar.

(B) Bir ödünç menkul kıymet aracısının ise, gerçek lehtar adına ödünç menkul kıymetlere aracılık ediyorsa, gerçek lehtarın Kural 10c-1 bilgilerini bir RNSA’ya sağlaması gerekmez.

(ii)(A) Bu bölümün (a) paragrafı kapsamında, Kural 10c-1 bilgilerini sağlaması gereken bir kişi, ödünç veren aracı kurum dahil olmak üzere, Kural 10c-1 hükümlerini sağlamayı kabul eden bir aracı kurum veya acente ile yazılı bir anlaşma yapabilir ve bilgiyi, Kural 10c-1’de belirtilen süreler içinde bir RNSA’ya (“raporlama kuruluşu”) iletir.

(B) Bir raporlama kuruluşunun, bu bölümün (a)(1)(ii)(A) paragrafı uyarınca yazılı bir anlaşma imzalamışsa ve kendisine zamanında erişim sağlanmışsa, Kural 10c-1 bilgilerini bir RNSA’ya tam vaktinde sağlaması gerekir.

(C) Bu bölümün (a)(1)(ii) paragrafı uyarınca bir raporlama kuruluşu ile yazılı bir anlaşma yapan herhangi bir kişinin, raporlama aracının zamanında sağlanması durumunda Kural 10c-1 bilgilerini bir RNSA’ya sağlaması gerekli değildir.

(2) Bu bölümün (a)(1)(ii)(A) paragrafı uyarınca yazılı bir anlaşma yapan herhangi bir raporlama kuruluşu:

(i) Kural 10c-1 ile tutarlı bir şekilde, anılan kuralda belirtilen formatta ve zamanda başka bir kişi adına bir RNSA’ya Kural 10c-1 bilgilerini sağlamak için makul şekilde tasarlanmış yazılı politikalar ve prosedürler oluşturmak, sürdürmek ve uygulamak zorundadır.

(ii) Raporlama kuruluşunun bir başka kişi adına RNSA’ya Kural 10c-1 bilgilerini sağlamasına izin veren bir RNSA ile yazılı bir anlaşmaya girmesi de gerekir.

(iii) Raporlama kuruluşunun RNSA’ya Kural 10c-1 bilgilerini temin ettiği her bir kişinin ve menkul kıymeti ödünç veren aracı kurumun bir listesi ile söz konusu günün sonuna kadar RNSA’ya bu kişilerin güncel bir listesini ve liste değişikliklerini de sağlaması gerekir.

(iv) Aşağıdaki bilgiler, üç yıldan az olmayan bir süre boyunca, ilk iki yılı kolay erişilebilir bir yerde olmak üzere muhafaza edilir:

(A) Raporlama kuruluşu tarafından bu bölümün (a)(1)(ii) paragrafı uyarınca, herhangi bir kişiden elde edilen (alınma zamanı da dahil olmak üzere) Kural 10c-1 bilgileri ve kurum tarafından sağlanan ilgili Kural 10c-1 bilgileri (RNSA’ya iletilme zamanı da dahil olmak üzere) ile

(B) Bu bölümün (a)(1)(ii)(A) ve (a)(2)(ii) paragrafları kapsamındaki yazılı anlaşmalar.

(b) İşlemler ile ilgili veriler (transaction data elements):

Bu bölümün (a) paragrafında gerekli görülmesi halinde, bir kişi, her bir menkul kıymetin ödünç verilmesinden sonra 15 dakika içinde bir RNSA’ya aşağıdaki bilgileri sağlar ve RNSA, her ödünş işlemine benzersiz bir işlem tanımlayıcısı atayarak bu bilgileri mümkün olan en kısa sürede kamuya açıklar:

(1) Menkul kıymet ihraççısının yasal unvanı ve varsa aktif bir Tüzel Kişi Kimlik Kodu (Legal Entity Identifier/LEI);

(2) Menkul kıymetin; ISIN (International Securities Identification Numbers/uluslararası menkul kıymet kimlik numarası), CUSIP (Committee on Uniform Security Identification Procedures/tektip menkul kıymet kimlik sağlayıcıları komitesi), FIGI (Financial Instrument Global identifier/finansal araç küresel kimlik numarası) veya diğer tanımlayıcı kodları;

(3) Menkul kıymetin ödünç verildiği tarih;

(4) Menkul kıymetin ödünç verildiği zaman/an;

(5) Bir platform veya mekanda gerçekleştirilen ödünç işlemler için, işlemin gerçekleştirildiği platformun veya mekanın adı;

(6) Ödünç verilen tutar;

(7) Nakitle teminatlandırılmayan menkul kıymet ödünç vermelerde ücret veya oran;

(8) Menkul kıymet ödünç işleminin güvence altına alınması için kullanılan teminat türü;

(9) Nakit teminatlı ödünç işlemleri için, indirim oranı veya diğer ücret veya masraflar;

(10) Bir ödünç işlemini güvence altına almak için gerekli olan ödünç verilen menkul kıymetlerin değerine karşı teminatın yüzdesi;

(11) Varsa, ödünç işleminin sona erme tarihi ve

(12) Borçlunun bir aracı kurum veya acente, bir müşteri (menkul kıymetleri ödünç veren kişi bir aracı kurum veya acente ise), bir takas kurumu, bir banka, bir saklama kurumu veya başka bir kişi olup olmadığı.

(c) Ödünç verme işlemlerindeki değişikliklere ilişkin veriler (loan modification data elements):

Bu bölümün (a) paragrafında isteniyorsa, yapılan bir değişiklik, paragraf (b) uyarınca bir RNSA’ya sağlanması gereken bilgilerde bir değişiklikle sonuçlanırsa, her bir ödünç işlem değiştirildikten sonra 15 dakika içinde, kişinin aşağıdaki bilgileri RNSA’ya sağlaması ve RNSA’nın da bu bilgileri mümkün olan en kısa sürede kamuya açıklaması gerekir:

(1) Değişikliğin tarihi ve saati;

(2) Değişikliğe ilişkin açıklama ve

(3) Orijinal ödünç işlemine atanan benzersiz işlem tanımlayıcısı.

(d) Gizli veriler (confidential data elements):

Paragraf (a) tarafından isteniyorsa, bir kişi aşağıdaki bilgileri her bir ödünç işlemden sonra 15 dakika içinde bir RNSA’ya sağlar, ancak RNSA, yürürlükteki yasa hükümlerine tabi olarak bu bilgileri gizli tutar:

(1) Kişilerin ödünç veren, ödünç alan veya ödünç veren ile alan arasında bir aracı olup olmadığına bağlı olarak, işlemin her bir tarafının yasal unvanları, taraf CRD (Central Registration Depository) veya IARD (Investment Adviser Registration Depository) numarasına sahipse CRD veya IARD numarası, taraf MPID’ye sahipse piyasa katılımcı kimliği (Market Participant Identifiers/“MPID”) ve her bir tarafın LEI’si;

(2) Menkul kıymetleri ödünç veren kişi bir aracı kurum veya acente ise ve ödünç alan da onun müşterisi ise, menkul kıymetin bir aracı kurum veya acentenin menkul kıymet envanterinden bu aracı kurum veya acentenin bir müşterisine ödünç verilip verilmediği ve

(3) Biliniyorsa, ödünç işleminin bu bölümün 242.204 (SHO Yönetmeliği^[3], Kural 204) uyarınca bir başarısız teslimatı (temerrüt) kapatmak için mi yoksa SHO Yönetmeliği dışındaki bir teslimatı kapatmak için mi kullanıldığı.

(e) Ödünç vermeye uygun menkul kıymetler ile ödünç verilen menkul kıymetler (securities available to loan and securities on loan):

Her iş gününün sonunda, bu bölümün (e)(1) veya (2) paragraflarında yer alan ve açık bir menkul kıymet ödünç işlemi bulunan bir kişinin, (a) paragrafı uyarınca bir RNSA’ya bilgi vermesi gerekir:

(1) Ödünç veren bir acente, aşağıdaki bilgileri doğrudan bir RNSA’ya veya bu tür bilgileri sağlayacak olan bir raporlama kuruluşuna ve adına RNSA’ya bilgileri sağladığı kişinin kimliğini bildirir:

(i) Menkul kıymet ihraççısının yasal unvanı ve varsa aktif bir LEI’si;

(ii) Menkul kıymetin ISIN, CUSIP, FIGI veya diğer tanımlayıcı kodları;

(iii) Ödünç verilmesini engelleyen yasal veya diğer kısıtlamalara tabi olmayan her bir menkul kıymetin (“ödünç verilebilir”) toplam tutarı:

(A) Ödünç veren bir aracı kurum veya acente ise, bunların sahip oldukları menkul kıymetler dahil olmak üzere bunlardan ödünç verilebilecek her bir menkul kıymetin toplam tutarı ile tamamen ödenmiş bir ödünç verme programına ve kredili işlem müşterilerinin sahip oldukları menkul kıymetler;

(B) Ödünç veren acente bir aracı kurum veya acente değilse, ödünç veren acentenin sahip olduğu menkul kıymetler de dahil olmak üzere, ödünç veren acentenin ödünç verebileceği her bir menkul kıymetin toplam tutarı;

(iv) Sözleşmeye dayalı olarak rezerve edilmiş ve ödenmiş olan her bir ödünç işleminin toplam tutarı (“ödünç teminat”):

(A) Ödünç veren, bir aracı kurum veya acente ise, bunların sahip oldukları menkul kıymetler dahil olmak üzere, bunların ödünç verdikleri her bir menkul kıymetin toplam tutarı ile tamamen ödenmiş bir ödünç verme programına ve kredili işlem müşterilerinin sahip oldukları menkul kıymetler;

(B) Ödünç veren, bir aracı kurum veya acente değilse, ödünç veren aracının intifa hakkı sahibi adına aracı olarak hareket ettiği ödünç verilen her bir menkul kıymetin ve ödünç veren aracıya ait menkul kıymetlerin toplam tutarı.

(2) Ödünç işlemlerde aracı kullanmayan herhangi bir kişi ise, aşağıdaki bilgileri doğrudan bir RNSA’ya veya bu tür bilgileri sağlayacak olan bir raporlama kuruluşuna sağlamak zorundadır:

(i) Menkul kıymet ihraççısının unvanı ve varsa aktif bir LEI’si;

(ii) Atanmışsa, menkul kıymetin ISIN, CUSIP, FIGI veya diğer tanımlayıcı kodları;

(iii) Kişiye ait olan ve ödünç vermeye uygun her bir özel menkul kıymetin toplam tutarı;

(iv) Kişinin sahip olduğu her bir özel ödünç menkul kıymetin toplam tutarı.

(3) RNSA’nın bu bölümün (1)(i) ve (ii) ve (e)(2)(i) ve (ii) (e)(1) veya (2) paragrafları uyarınca hakkında bilgi aldığı her bir menkul kıymet için, RNSA, (e) hükmünce gerekli kılınan bilgiler de dahil olmak üzere, bu menkul kıymet için yalnızca toplu bilgileri kamuya açıklar. Ödünç veren acenteler, ihbar acenteleri ve ihbar acentelerini kullanan diğer kişiler hakkındaki tüm tanımlayıcı bilgiler kamuya açık hale getirilmeyecek ve RNSA, yürürlükteki kanun hükümlerine tabi olarak bu bilgileri gizli tutacaktır. RNSA, kamuya açık hale getirilmesi gereken bilgileri mümkün olan en kısa süre içinde, ancak en geç bir sonraki iş gününden daha geç olmamak üzere kullanıma sunacaktır.

(f) RNSA kuralları (RNSA rules):

RNSA, bu bölümün (b) ila (e) paragraflarında yer alan bilgilerin toplanmasının yönetilmesine ilişkin biçim ve usule ilişkin kuralları uygulayacak ve söz konusu bilgileri Borsa Yasası’nın 19(b) bölümü ve Kural 19b-4 uyarınca SEC tarafından onaylanan kurallara uygun olarak dağıtacaktır.

(g) Verilerin saklanması ve kullanılabilirliği (data retention and availability):

RNSA:

(1) Bu bölümün (b) ila (e) paragrafları uyarınca toplanan bilgileri, beş yıl süreyle herhangi bir manuel müdahale olmaksızın makine tarafından okunabilen ve metin araması yapılabilen, uygun ve kullanılabilir standart bir elektronik veri formatında saklamak;

(2) Bu bölümün (a)(2)(iii) ve (b) ila (e) paragrafları uyarınca toplanan bilgileri SEC’ye veya ihtiyaç üzerine SEC’nin isteyebileceği diğer kişilere açık hale getirmek;

(3) Bu bölümün (b) ve (c) bentleri uyarınca toplanan bilgileri ve bu bölümün (e) paragrafı uyarınca sağlanan bilgilerin toplamını, (g)(1) bölümünde yer aldığı üzere RNSA’nın web sitesinde veya benzeri elektronik dağıtım araçlarında, ücretsiz ve kullanım kısıtlaması olmaksızın, en az beş yıllık bir süreyle bu bilgileri muhafaza edildiği şekilde kamuya açık hale getirmek ve

(4) Paragraf (d) ve (e)(3) tarafından gerekli kılınan gizli bilgilerin güvenliğini ve gizliliğini sürdürmek için makul şekilde tasarlanmış yazılı politikalar ve prosedürler oluşturmak, sürdürmek ve uygulamak

zorundadır.

(h) RNSA ücretleri (RNSA fees):

RNSA, Borsa Yasası’nın 19(b) bölümü ve buna bağlı Kural 19b-4 uyarınca geçerli olan kurallar uyarınca, (b) ila (e) paragraflarında belirtilen herhangi bir veriyi sağlayan her bir kişiden makul bir ücret belirleyebilir ve toplayabilir.

5. Sonuç Yerine

Amerikan Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu SEC, zaman zaman piyasalarda karşılaşılan sorunların giderilmesini teminen menkul kıymetler, menkul kıymet işlemleri, kamuyu aydınlatma gibi konulara ilişkin düzenleme önerilerini kamuya sunarak, kamunun görüşlerini talep etmektedir.

Menkul kıymet ödünç işlemlerine ilişkin işbu yazıda yer alan SEC önerisi de, ABD Federal Ticaret Sicili (Federal Register) internet sitesinde (günlük gazetede) yayımlanarak öncelikle 07 Ocak 2022^[4], ardından da 01 Nisan 2022^[5] tarihine kadar kamunun görüşlerine sunulmuş olup, öneri düzenlenmeyi beklemektedir.

* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıda yer alan tüm hatalar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.

[1] Sermaye piyasası araçlarının kredili alım-satımı ve ödünç işlemleri konusundaki Türkiye düzenlemesi için lütfen bkz.

• Sermaye Piyasası Kanunu, m.39/7, m.46/2, m.101/1(c); Kanun Numarası: 6362, Kanun Tarihi: 06.12.2012, RG 30.12.2012/28513
• Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ (Seri: V, No: 65), RG 14.07.2003/25168

[2] SEC’nin, 18 Kasım 2021 tarihli ve 2021-239 sayılı basın duyurusu ile kamuya açıklanan Kural 10c-1 düzenleme önerisi için lütfen bkz. < https://www.sec.gov/rules/proposed/2021/34-93613.pdf > erişim tarihi 20 Haziran 2022

[3] SEC tarafından açığa satış işlemlerinin düzenlendiği yönetmeliktir: “Regulation SHO”

[4] ABD Federal Sicil Dairesinin 08.12.2021 tarihli ilanı için lütfen bkz. < https://www.federalregister.gov/documents/2021/12/08/2021-25739/reporting-of-securities-loans > erişim tarihi 20 Haziran 2022

[5] ABD Federal Sicil Dairesinin 02.03.2022 tarihli ilanı için lütfen bkz. < https://www.federalregister.gov/documents/2022/03/02/2022-04384/reopening-of-comment-period-for-reporting-of-securities-loans > erişim tarihi 20 Haziran 2022