Avrupa Birliği’nin (AB) finansal piyasalar düzenleyicisi ve denetçisi olan Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (European Securities and Markets Authority; ESMA) 09 Şubat 2023 tarihinde, 2023 yılının ilk “Eğilimler, Riskler ve Güvenlik Açıkları Raporu”nu yayınladı. Genel olarak, ESMA’nın görev alanındaki riskler yüksek olmaya devam ediyor ve yatırımcılar daha fazla piyasa düzeltmesine hazırlıklı olmalıdır.
ESMA başkanı Verena Ross şu notu düşmüştür: “Genel değişken ortama rağmen finansal piyasalar 2022 yılının ikinci çeyreğinde oldukça istikrarlı kaldı. 2023 yılının başlarında ekonomik hava daha olumlu hale gelse de rehavete yer yok. ESMA, görev alanı genelinde genel risk değerlendirmesini en yüksek seviyede tutuyor. ESMA, etrafındaki yüksek risklerin ve kırılgan piyasa likiditesinin birleşmesi, finansal sistemin gelecekteki olası şoklara karşı dayanıklılığını test edebilir.”
2022’nin ikinci yarısına, kripto alanındaki uygulamalara ilişkin artan endişelerle birlikte, ekonomik faaliyetteki yavaşlama, yüksek enflasyon, finansal koşulların küresel olarak sıkılaştırılması, jeopolitik ortam ve kaldıraç ve likidite ile bağlantılı çevresel risklerin gerçekleşmesi hakim olmuştur. Bunlar, mevcut noktada AB finansal piyasalarında belirleyici risk etmenleri olmaya devam ediyor.
Rapordaki Ana Bulgular
- Genel risk değerlendirmesi (Overall risk assessment): Bulaşma ve operasyonel risklerin yanı sıra, likidite ve piyasa riskleri de çok yüksek kabul edilir. Kredi riski yüksek olmaya devam ediyor ve kamu ve kurumsal borçluluk konusundaki artan endişeleri yansıtarak artması bekleniyor. Menkul kıymetler piyasalarında ve varlık yönetimi için riskler çok yüksek olmaya devam ediyor. Altyapılara ve tüketicilere yönelik riskler, şu anda kötüleşen bir görünüme rağmen yüksek olmaya devam ederken, çevresel riskler yüksek kalmaya devam ediyor.
- Piyasa ortamı (Market environment): Küresel olarak finansal koşulların sıkılaşması ekonomik aktiviteyi baskılarken, enflasyon çok yüksek seviyesini koruyor. Fiyatlardaki genel düşüşe rağmen, enerji piyasalarındaki oynaklık yüksek seviyesini korumuştur. Yapısal kırılganlıklar, piyasaları ve katılımcıları, piyasalardaki şokların likidite arz ve talep dengesizlikleri tarafından büyütülmesi riskine maruz bırakır.
- Menkul kıymet piyasaları (Securities markets): Hisse senedi fiyatları 2022 yılının ikinci çeyreğinde oynaktı ve piyasalar nispeten istikrarlı enflasyon ve pozitif şirket kazançları etrafındaki haber akışına dayalı olarak 2022 yılının üçüncü çeyrek kayıplarını kısmen toparlamıştır.
- Varlık yönetimi (Asset management): Yönetilen varlıklar Küresel Finansal Krizden bu yana en keskin düşüşünü yaşadığından, AB fon sektörü 2022 yılının ikinci çeyreğinde çoğu fon türünde çıkışlar ve düşük performans görmüştür. Ticari Gayrimenkul Fonlarındaki vade uyumsuzlukları (maturity mismatches in Commercial Real Estate Funds) devam ediyor ve 2022 yılının ikinci çeyreğinde Birleşik Krallık altın (Gilt) piyasasındaki kargaşanın kaldıraçlı Borçlanmaya Dayalı Yatırım Fonları (leveraged Liability-Driven Investment Funds) üzerindeki etkisi, fon likidite riski yönetimi ve aşırı kaldıraç ile güçlü sistemik ara bağlantılar nedeniyle bulaşma risklerine ilişkin mevcut endişeleri doğrulamıştır.
- Tüketiciler (Consumers): Yatırımcı hissiyatı, ekonomik belirsizliğin zemininde zayıf kalmaya devam ediyor. Enflasyon, gerçek yatırım getirileri üzerinde bir engel görevi görür ve hanehalkı tasarruflarının düşmesine katkıda bulunur.
- Altyapılar ve hizmetler (Infrastructures and services): Faiz oranı ve emtia türevleri için AB Merkezi Karşı Taraflarınca (Central Counterparties) toplanan marjlar fiyatlardaki artışlar ve dayanak araçlardaki oynaklıkla birlikte yükseldikçe merkezi takas hacimleri daha da artarken, Borsada İşlem Gören Türev Ürünleri’nden (Exchange Traded Derivatives) Tezgahüstü Piyasa (Over The Counter) enerji türev ürünlerine bir miktar geçiş gözlemlenmiştir.
- Piyasa temelli finans (Market-based finance): Sermaye piyasası finansmanı 2022’de keskin bir şekilde azalmış ve 2020 yılının başlarındaki Covid-19 ile ilgili piyasa stresinden bu yana ilk kez negatife dönmüştür. Faaliyetteki bu düşüş; yüksek yatırımcı belirsizliği, firmalar için daha sıkı kredi standartları, yüksek kurumsal borç seviyeleri ve Avro bölgesindeki dış finansmanın genel maliyetindeki hızlı artışla bağlantılıdır.
- Sürdürülebilir finans (Sustainable finance): Net sıfır taahhütleri, karbondan arındırma hedeflerini tehlikeye atan enerji kriziyle birlikte giderek daha fazla inceleme altına alınıyor. Daha genel olarak, yeşil aklama üzerine odaklanma artarken, yatırımcılar, SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation; Sürdürülebilir Finans Kamuyu Aydınlatma Yönetmeliği) Madde 9 fonlarına istikrarlı net akışlarda da görüldüğü gibi, sürdürülebilirlik belgelerine dayalı olarak ürünler arasında giderek daha fazla ayrım yapıyor gibi görünüyor. Buna rağmen, ESG piyasaları, bu trendin daha geniş pazar gelişmelerine direnç göstermesiyle birlikte büyümeye devam etmiştir.
- Kripto varlıkları ve finansal yenilikler (Crypto-assets and financial innovation): Kripto varlık değerlemeleri, makroekonomik faktörler ve 2022’deki birkaç üst düzey çöküş nedeniyle artık yıldan yıla neredeyse %70 düşmüştür. Eskiden en büyüklerden biri olan FTX’in son başarısızlığı merkezi kripto borsaları, kripto varlıklarında bazı büyük piyasa düzeltmelerini tetiklemiş; kripto sektöründeki bulaşma, önemli kripto enstrümanlarının daha fazla fiyat düşüşüne ve hizmet sağlayıcılar arasında zincirleme iflaslara yansımıştır. AB piyasa katılımcıları tarafından düşük riskler göz önüne alındığında, kripto kargaşasının AB finans sektörüne ve reel ekonomiye maddi yayılma etkileri şu ana kadar kaydedilmemiştir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.