Avrupalı finansal olmayan şirketler (non-financial corporates/NFC), özellikle Fransa’da (185 milyar Avro), Birleşik Krallık’ta (157 milyar Avro) ve İtalya’da (84,5 milyar Avro) nakit rezerv oluşturmak için Devlet garantili kredi (state-guaranteed loans/SGL) fırsatını oldukça iyi değerlendirdiler. Sübvansiyonlara ve kısmi işsizlik programlarına, NFC’nin 2020 yılı 1-3’ün dönemlerdeki katma değer kaybının bir payı olarak bakıldığında, Hollanda, Belçika ve Birleşik Krallık’taki şirketlerin 2020’de doğrudan Devlet destekli likiditeden yararlandıklarını ve bu da onların korunmalarına yardımcı olduğunu göstermektedir. (Kriz anında karlılık için bkz. Şekil 1). Doğrudan Devlet desteği, NFC nakit kayıplarını azaltmak ve net tasarruflarını korumak için de anahtar olmuştur.
Aynı zamanda, NFC toplam mevduatı tüm Avrupa ülkelerinde artmış; en yüksek artışlar ise Fransa’da (+% 26’dan 880,3 milyar Avroya), Birleşik Krallık’ta (+% 26’dan 757,4 milyar İngiliz Sterlinine) ve İtalya’da (+% 27,5’ten 391 Avroya) kaydedilmiştir. Bununla birlikte, NFC mevduat artışı NFC yeni banka kredilerindeki artışla karşılaştırıldığında, en yüksek nakit fazlasının Birleşik Krallık’ta (117 milyar Sterlin), Almanya’da (84 milyar Avro) ve Fransa’da (79 milyar Avro) olduğu görülür (bkz. Şekil 3). Bu durum, bu ülkelerde NFC’lerin nakit rezervleri oluşturmak için çoğunlukla yeni kredi kullandıkları anlamına gelir. Mevduat artışı ile kredilerdeki artış arasındaki farkın negatif olduğu ülkelerde (Hollanda ve daha düşük ölçüde İtalya) şirketler kredilere ek olarak nakit rezervlerinin bir kısmını da kullanmışlardır.
Şekil 1: NFC’lere devlet desteği, doğrudan likidite ve garantiler
Kaynaklar: Eurostat NFC hesapları ve Allianz Araştırma
Genel olarak, nakit rezervlerinin birikmesi, artık kısa vadeli bir endişe olmasa bile gelecekteki borç itfaları için bir tür ‘tampon’ sağladığından olumludur. Beklentiler doğrultusunda, çoğu Avrupa hükümeti, Devlet garantili kredilerin vadesini ve ödemesiz dönemlerini artırmıştır (veya artırmaları beklenmektedir) (bkz. Şekil 4). Dolayısıyla, borç geri ödemeleri 2021’de gelecekteki bir nakit akışı sorunundan daha az olmalıdır; bu, İtalya, Fransa, İspanya ve Belçika’da borç karşılama oranının Euro bölgesi ortalamasının altında kaldığı düşünüldüğünde, iyi bir haberdir (bkz. Şekil 5).
Şekil 2: Aralık 2020 itibarıyla toplam NFC mevduatındaki artış
Kaynaklar: Avrupa Merkez Bankası (ECB), İngiltere Merkez Bankası ve Allianz Araştırma
Şekil 3: Toplam NFC mevduatındaki artış (eksi) toplam NFC yeni kredilerindeki artış, milyar yerel para birimi
Kaynaklar: Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Allianz Araştırma
Şekil 4: Devlet garantili krediler (SGL), ödemesiz dönem ve vade
Kaynaklar: Çeşitli kaynaklar ve Allianz Araştırma
Şekil 5: NFC toplam mevduatı/toplam banka borcu
Kaynaklar: ECB, Bank for International Settlements (BIS) ve Allianz Araştırma
Çok kısa vadede, çoğu Avrupa ülkesinde kredi geri ödemeleri en az bir yıl geciktiği için, NFC’lerdeki fazla nakit muhtemelen vergi ertelemelerinin geri ödenmesi ve ek işletme sermayesi gereksinimlerinin (working capital requirements/WCR) finanse edilmesinde kullanılacaktır. Dolayısıyla, Fransa, İngiltere, İtalya ve Almanya’da yatırımın toparlanmasına yönelik riskler yukarı yönlü olmak üzere oldukça yüksek öngörülmektedir. İyileştirme aşamalarında, şirketler Envanterlerini yeniden oluşturduklarında ve ödeme disiplini gevşemeye başladığında, WCR artma eğilimindedir. 2010’da (Batı Avrupa’da ortalama +2 gün) ve 2017’de (+1 gün) durum böyleydi. 2021’de 2 günlük bir artış hesaba katılarsa, Almanya’da 6,6 milyar Avro, Fransa’da 4 milyar Avro, İngiltere’de 3,8 milyar Sterlin, İtalya’da 3,2 milyar Avro, Hollanda ve Belçika’da 0,8 milyar Avro, İspanya’da 2 milyar Avro ve 1 milyar Avro ek finansmana ihtiyaç duyulacağını göstermektedir. Buna 2020’den itibaren vergi ertelemeleri de eklenirse, Fransa’da (113 milyar Avro veya GSYİH’nin %8’inden fazlası), Birleşik Krallık’ta (111 milyar Sterlin veya GSYİH’nin %6’sından fazlası), İtalya’da (62 milyar Avro veya GSYİH’nin %5’inden fazlası) ve Almanya’da (31 milyar Avro veya GSYİH’nin %3’ü) böyle bir sonuç ortaya çıkmaktadır.
Covid-19; krizinden çıkmak, güveni geri getirmenin ve bu fazla nakdi yatırıma dönüştürmenin anahtarı olarak gözükmektedir. Ancak bu gerçekleşene kadar, Devlet desteği önlemlerinin maliyet etkinliği de bir sorun olmaya devam edecektir.
Şekil 6: İşletme sermayesi gereksinimlerinde ve vergi ertelemelerinde NFC “nakit fazlası”, milyar LCU’ya karşı artış
Kaynaklar: ECB, Bloomberg ve Allianz Araştırma
Şekil 7: NFC mevduatının toplam brüt sabit yatırıma oranı
Kaynaklar: Eurostat (Avrupa İstatistik Kurumu), ECB ve Allianz Araştırma
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[Orijinal Metin: “European corporates: (active) cash is king, 24 February 2021”, < https://www.eulerhermes.com/en_global/news-insights/economic-insights/European-corporates-active-cash-is-king.html > erişim tarihi 03 Mart 2021]
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.