Bankacılık Tarihimizin Özgün Bir Düzenleyici Modeli Olarak “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi”

Çalışma taslağını okuyarak görüş ve paylaşan  ve çalışmaya “III. SONUÇ”  bölümünün eklenmesini öneren ve bu konuda bir de  öneri  metni iletme nezaketini gösteren ve bu  önerisini uygun biçimde sonuç bölümüne eklediğim  Prof.  Dr. Celali Yılmaz’a, ayrıca çalışmaya katkıları nedeniyle değerli meslektaşım Dr. Hüseyin Al’a  teşekkür ederim.

Daha önce bir çok çalışma taslağını kendisine  iletmiş olduğum Sermaye Piyasası Kurulu’nun değerli Başuzmanı Yavuz Akbulak’a  mutat olduğu üzere bu çalışmanın teslak metnini da iletecek ve  onun değerli görüş ve katkılarını da talep edecektim. Ancak çalışmanın taslağı tamamlandığında sağlık sorunu ile mücadele ettiği için bu olanağım olmadı. Taslağa son şekli verilmeden önce de bu dünyadan göçtü, ebedî uykusuna daldı. Allahın rahmeti üzerine olsun, ışıklar içinde uyusun. Kendisini  iyi bir dost, iyi ve dürüst bir kamu görevlesi,  çalışkan ve yurtsever bir entellektüel olarak  hep hatırlayacak ve anacağım.

  İÇİNDEKİLER

I – GİRİŞ VE TARİHÇE

II – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ

A) OLUŞUMU BAKIMINDAN ÖZEL TİPTE BİR ÖRGÜTLENME OLARAK BKTK

B) BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ’NİN GÖREV VE YETKİLERİ

C) BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ KARARLARININ DAYATIMI

III – SONUÇ

DİPNOTLAR

KAYNAKÇA

EK A: KARARNAMELER

EK B: TABLOLAR

I – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK) KARARLARI

II – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK) KARARLARININ TASNİFİNE İLİŞKİN TABLOLAR

Tablo: 1 Konuları İtibariyle BKTK Kararları

Tablo: 2 RG’de yayımlanan Kararlarda BKTK Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Alma Durumu

Tablo: 3 BKTK Kararlarının Onanıp Yayımlandığı Kararnamelerdeki Başbakanlar

Tablo: 4 RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Aldığı Kararlar

Tablo: 5 RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Bulunmadığı Kararnamelerdeki Komite Üyesi Bakanlar

Tablo:6 BKTK Toplantsına Katılmayan Komite Üyeleri ve Bu Toplantıyla  İlgili Karar Sayısı

Tablo: 7 Katılımcı Muhalefetinin Yer Aldığı BKTK Kararları

————————

I – GİRİŞ VE TARİHÇE

Ülkemiz bankacılık sistemini düzenleme tarihimizde kendine özgü bir model ve bu modelin kurumsal karar verici örgütlenmesi olarak “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi”nin (BKTK) özel bir yeri vardır (1). Söz konusu örgüt, siyasetçi – bürokrat – banka yöneticisi – meslek kuruluşu temsilcisini bir araya getiren ve belirli konularda  karar alma ve Hükümete danışmanlık yapma, görüş bildirme görev ve yetkisine sahip düzenleyici bir kurum olarak kurulmuştur.

Önce Milli Korunma Kanunu  Koordinasyon Heyeti’nin G.K/13 sayılı Kararını yürürlüğe koyan  24/10/1942 tarih ve 2/18922 sayılı Kararname ile  “Ticari Kredileri Tanzim Komitesi” ismiyle kurulan, daha sonra  “1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun”a dayanılarak çıkarılan bir ikincil düzenlemeyle 1955 yılında “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi” ismiyle yeniden kurulan,  7129 sayılı Bankalar Kanunu ile 1958 yılında yeniden organize edilen BKTK’nın varlığına 1970 yılında 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu ile son verilmiş ve finansal piyasaları düzenleme tarihimizde benzeri bir örgütlenme bir daha yeniden oluşturulmamıştır (2).

  Bu çalışmada BKTK’yı düzenleyen mevzuat hükümleri yanı sıra söz konusu Komite tarafından alınan ve Bakanlar Kurulu tarafından onaylanarak Resmî Gazete’de yayımlanmış olan Komite kararlarının da taraması yapılmış ve yayımlanan BKTK Kararları Komitenin karar sayısı dikkate alınarak sıralanmış ve ayrıca kararlara ilişkin olarak bazı sınıflama ve   tasnifler yapılmıştır.

Ülkemizde bankacılığı düzenleyen ilk özel sektörel kanunun 1933 yılında yayımlanan 2243 sayılı “Mevduatı Koruma Kanunu” olduğunu söyleyebiliriz.  2243 sayılı Kanunun yerini 1936 yılında bankacılığı biraz daha ayrıntılı olarak düzenleyen “2999 sayılı Bankalar Kanunu” almıştır. Ancak söz konusu Kanun incelendiğinde yasa koyucunun bir konu hariç yürütmeye düzenleme yapma konusunda “açık” biçimde görev ve yetki vermediğini görüyoruz. Bu da 32.  madddede yer alan ve “ bankaların üç aylık vaziyetlerini gösterir hesap hulâsalarını ve senelik bilançolarının Maliye ve İktisad Vekâletlerince müştereken tespit edilecek formüle muvafık olarak tanzim ederler” diyen hükmüdür.

Ancak o dönemde yürütme erkine hem genel nitelikli yasalar hem de geniş yetkiler veren başka bazı özel yasalar da bulunmaktadır.

Bu özel yasalardan birisi 1930 yılında geçici süreyle yürürlü olmak üzere çıkarılan, önce yürürlüğü sürekli uzatılmış ve daha sonra da süresiz hale gelmiş olan 1567 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun-TPKKHK” dur.  Söz konusu yasa ve bu yasaya göre çıkarılan ikincil düzenlemeler günümüzde bile yabancı paralı işlemler konusundaki kuralları ve uygulamaları belirlemeye devam etmektedir.

Bir diğeri ise savaş koşullarının ortaya çıkardığı ve çıkaracağı sorunları yönetebilmek amacıyla 1940 yılında çıkarılmış olan 3780 sayılı “Milli Korunma Kanunu-MKK”dur. 3780 sayılı MKK, belirli koşullar altında Yürütmeye olağanüstü yetkiler tanımakta idi (3).

MKK’nın verdiği yetkiler ile doğrudan ya da dolaylı olarak bankacılığı ilgilendiren çok sayıda düzenleme yapılmıştır. Bunlardan birisi de MKK Koordinasyon Heyeti’nin G.K/13 sayılı Kararını yürülüğe koyan  24/10/1942 tarih ve 2/18922 sayılı Kararname ile kurulan “Ticari Kredileri Tanzim Komitesi”dir. Söz konusu 2/18922 sayılı Kararname G.K/13’ün “gizli olması ve yayımlanması” hükmü nedeniyle RG’de yayımlanmamıştır. Söz konusu Karar üzerindeki gizlilik kararı 20/6/1994 tarihinde kaldırılmıştır. (Karar için bkz. Devlet Arşivleri Katalog 030-18-01-02,  Kutu 100, Gömlek 91, Sıra 14 ) Kararı ve Komitenin mevcudiyetini ise bu Komiteyi kaldıran ve RG’de yayımlanan 3/4606 sayılı Karardan (RG 10/9/1946-6405) ifade edilmektedir. Komite’nin kurulması MKK’na dayanılarak alınan K/13 sayılı Karar ile kararlaştırılmış ve yine K/655 sayılı Karar ile kaldırılmıştır.

24/10/1942 tarih ve 2/18922 sayılı Kararname “Ticari Kredileri Tanzim Komitesi” nin kuruluş amacı ile görev ve yetkilerini “Milli Korunma kanununun ek üçüncü maddesine müsteniden malî müesseselerin gerek dahilde istihsal edilen ziraî mahsulât ve sınaî mamulât gerekse hariçten idhal olunan eşya üzerine avans vermelerinin esas itibariyle men’i ve açtıkları diğer her dürlü kredilerin bazı istisnalarla I940 senesi filî miktarlarına ircai yolunda karar vermek ve bilâhare bu mevzuda zaman zaman icap eden diğer kararları ittihaz etmek ve alacağı kararların tatbikatını murakabe eylemek vazife ve selâhiyetiyle bir komite teşkili …kararlaştırılmıştır” denilmektedir.

Kararnamenin dayandığı G.K/13 ise Komitenin görev ve yetkilerin Kararnmenin aksine biraz daha genel ifadelerle belirlemişti: “Malî müesseselerin açtıkları kredileri, Millî Korunma Kanununun ek üçüncü maddesine müsteniden, murakabe, tahdit, tâyin veya meneylemeğe …. (Ticarî Kredileri Tanzim Komitesi .. memur edilmiştir”.

Karar ile Komitenin şu şekilde Birisi Başkan olmak üzere 8 kişiden oluşması öngörülmüştür: “(Ticari Kredileri Tanzim Komitesi) Maliye Müsteşarının Reisliği altında Maliye, Ticaret ve İktisat Vekâletleri ile Türkiye Cümhuriyeti Merkez, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat, Türkiye İş, Emlâk ve Eytam, Osmanlı ve  Bankaları mümessillerinden terekküp eder.”  Komiteye daha sonra yine RG’de yayımlanmış olan 9/6/1943 traih ve  2/20117 sayılı  Kararname (G.K/16)  ile “Türk Ticaret Bankası’nın temsilcisi de Komiteye dahil edilmiştir  (Karar için bkz. Devlet Arşivleri Katalog 030-18-01-02, Kutu 102, Gömlek 4, Sıra 3).

Diğer yandan Karname eki G.K./13 sayıl Koordinasyon Heyeti Kararı söz konusu kararın murakabesinin kimler tarafından da yapılacağını belirlemiştir. Buna göre; “Maliye Vekâleti bankalar yeminli murakıpları ve icabında Maliye ve Ticaret Vekâleti Teftiş Heyetlerinden seçilecek müfettişler (Ticarî Kredileri Tanzim Komitesi) emrinde bu kararnamenin istihdaf ettiii murakabe vazifesinde istihdam olunur.”

MKK’ya dayanılarak çok değişik konular için çok sayıda Komiteler kurulmuş ve kapatılmıştır.  Bu çok sayıdaki Komitelerden birisi olan “Ticari Kredileri Tanzim Komitesi”nin kuruluşuna ilişkin Kararname gizli karar olması nedeniyle yayımlanmadığı gibi Komite tarafından da RG’de yayımlanmış olan herhangi bir kararın varlığı tespit edilememiştir (4).   Bu nedenle Komite Reisi dışında hangi kişilerin kurumlarını temsilen Komitede yer aldığını ve Komitenin hangi konularda  ne tür kararlar aldığını bilmiyoruz.

Diğer yandan Ticari Kredileri Tanzim Komitesi’nin idare masraflarıyla ücret ve harcırah ödemelerini karşılamak amacıyla tahsisat verilmesine ilişkin olarak 2/19579 (RG 25/3/1943-5364); 3/216 (RG 13/1/1944-5602); 3/1996 (RG 17/1/1945-5907) ve 3/3652 RG 30/1/1946-6219) sayılı 4 adet Kararnamenin RG’de yayımlandığını biliyoruz (5).

Ticari Kredileri Tanzim Komitesi’nin G.K. 655 sayılı Koordinasyon Heyeti Kararı üzerine 3/4606 sayılı Kararname ile (RG 10/9/1946-6404) kapatılmasının ardından Ticaret  Bakanlığının 1947 ve 1948’de  hububat ve un mukabili açılacak kredilere ve kredi taleplerine ilişkin olarak kredi tanzimi konusunda iki sirküler  yayınlamış ancak daha sonra bu ikisi  de kaldırılmıştır (6).

  MKK’ya dayanarak kurulan ve 1946 da kapatılan bu komitenin ardından bu defa 1955 yılında “1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanunu”na dayanılarak çıkarılan bir ikincil düzenlemeyle “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi” adı altında bir Komite kurulmuştur. Söz konusu düzenleme daha önce çıkarılmış olan 3/5843 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki 13 sayılı Karara”  4/4040 sayılı Kararname (RG 6/1/1955-8897) ile bir ek madde (Ek Madde:2) eklenerek yapılmıştır.  Buna göre;

“Banka kredilerinin dış tediye imkânları ile memleketin umumi ihtiyaçlarına ve iktisadi kalkınma faaliyetlerinin icaplarına uygun bir şekilde tevziini temin etmek üzere, Maliye, Ekonomi ve Ticaret Vekâletleri Müsteşarları ile Hazine Umum Müdürü, Merkez Bankası Umum Müdürü veya yerlerine tevkil  edecekleri kimselerden ve ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5.000.000 lirayı aşan banka umum müdürlerinin kendi aralarından seçecekleri üç banka umum müdüründen müteşekkil bir  “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi” kurulmuştur.

Komite kararları Vekillerarası Döviz Komitesinin tasvibinden  geçtikten sonra 13 sayılı Karar hükümlerine tevfikan tatbik mevkiine vazedilir.“

4/4040 sayılı Kararname ile kurulan bu Komite için öngörülmüş olan temel ilkeler “(i) Komitenin kamu görevlileri ile sektörde yer alan şirket tepe yöneticilerinden oluşması; (ii) Kararlarının kamu yönetim hiyerarşisinde daha yukarıda olan Bakanların, sadece siyasetçilerin yer aldığı bir organın onayına bağlanması ve uygulamaya konulması” Komiteye ilişkin kurgulamanın temel ilkeleri olmuştur.

Söz konusu Komite’nin (BKTK) “5 bürokrat” (Maliye, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı Müsteşarları, Hazine Genel Müdürü, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genel Müdürü) ile büyük özkaynağa sahip olan bankalar arasından seçilecek “3 banka genel müdürü”nden oluşması öngörülmekte idi. Bu haliyle de Ticari Kredileri Tanzim Komitesi ile benzer yapıya sahiptir.

BKTK’nın temel görevi ise banka kredilerini (i) dış ödeme olanaklarını (ii) ülkenin genel gereksinimlerini göz önünde tutarak “iktisadi kalkınma faaliyetlerinin gereklerine  uygun bir şekilde tahsisini ya da özgülenmesi”ni  sağlamak üzere karar almak ve düzenleme önerisi yapmak idi.

Ticari Kredileri Tanzim Komitesi’nden farklı olarak BKTK kararları “Vekillerarası Döviz Komitesi”nin onayından  geçtikten sonra 13 sayılı Karar hükümlerine göre uygulamaya konulacaktır. Yani Komite düzenlemelerinin uygulmaya geçebilmesi, kamu hiyerarşisinde bir başka üst görevlilerden (Bakanların yer aldığı) oluşan makama  bağımlı idi.

13 sayılı Karar’ı yürürlükten kaldıran ve 4/5842 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan  “Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 14 sayılı Karar (RG 15/9/1955-9104) bu Komite’yi getirdiği bir hükmü (m.79) ile olduğu gibi muhafaza etmiştir (7).  Ancak daha sonra 4/6620 sayılı Kararname (RG 14/2/1956-9233) ile değişikliğe gidilmiş ve 14 sayılı Karara eklenen bir madde (Ek Madde 1) ile Komitenin oluşum ve yetkilerini düzenleyen kurallar yeniden ve daha ayrıntılı olarak belirlenmiş; daha doğrusu Komite yeniden kurulmuştur. Buna göre;

“Maliye Vekili, İktisat ve Ticaret Vekili, Maliye Vekâleti Müsteşarı, İktisat ve Ticaret Vekâleti Müsteşarı, Hazine Umum Müdürü, İç Ticaret Umum Müdürü, T. C. Merlez  Bankası Umum Müdürü, Türkiye Ticaret Odaları Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Umumi Kâtibi, ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5 milyon liradan  fazla bankaların umum müdürlerinin kendi aralarından iki sene için seçecekleri 3 umum müdürden müteşekkil bir  “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi” kurulmuştur. Bu Komite  memleketin  iş ve istihsal  hacminin icaplarına ve iktisadi faaliyetlerin arzettiği ihtiyaçlara göre umumi kredi hacminin sektörler, mevzular ve neviler, itibarıyla tevezzü tarzını ayarlamağa matuf kararlar almağa ve lüzumu halinde yıllık bir kredi tevzi plânı yapmağa salahaiyetlidir.

Bu  kredi  tevzi plânında yapılacak tadiller de aynı Komite  tarafından karara bağlanır.

Bankalar kredi kaynaklarını Komite kararlarının ve kredi  tevzi plânının umumi esasları dâhilinde kullanmağa, her faaliyet sahasına taallûk eden kredi için kendilerine tâyin edilen had veye  nispetleri tecavüz etmemeğe mecburdurlar.

Banka Kredilerini  Tanzim  Komitesine Maliye Vekili, bulunmadığı zamanlarda İktisat ve Ticaret  Vekili  riyaset eder.  Komitenin Umumi  Kâtipliği Merkez Bankası Umum Müdürü tarafından ifa olunur.

Banka  Kredilerini Tanzim  Komiitesi  malûmatı resmî daire ve teşekküllerden ve bankalardan lüzum göreceği malûmatı  almağa salahiyetlidir.

Bu Komite kararlarına muhalefet 14 sayılı karar hükümlerine muhalefet sayılır.”

  Söz konusu kararın detayına ve düzenlemeye hakim olan ilkelere baktığımızda yaklaşım 7129 sayılı Bankalar Kanunu’nda korunmuş yada Kanuna örnek olmuştur diyebiliriz.

Karar ile Komiteye 2 Bakan (Maliye Vekili, İktisat ve Ticaret Vekili) yanısıra  Odalar Birliği Genel Sekreteri üye olarak dahil edilmiştir.  Diğer yandan daha sonra 4/7855 sayılı Karar ile de (RG 28/8/1956-9393) Komiteye “İşletmeler Bakanı” ve “Başbakanı’n tayin edeceği bir Bakan”ın da katılması öngörülmüştür. Ayrıca Komitenin toplanma ve karar alma süreçleri, Komite kararlarına uyum ve yaptırım konuları detaylı sayılabilecek biçimde düzenlenmiştir.

Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki 13 ve 14 sayılı Kararların  düzenlemeleri  ile kurulmuş olan  BKTK ilk kararını (1 nolu Karar) 28/6/1956 tarihinde  14 sayılı Karara ilişkin bir Tebliğ olarak yayımlamıştır. Bu düzenlemede  8/9/1956 tarihinde yayımlanan 2 nolu karar ile değişiklik yapılmıştır (8).  Söz konusu 1 nolu Karar kanımızca bankacılık sisteminde bankacılık ile banka kredi yönetiminin düzenlenmesi konusunda yapılmış ilk ayrıntılı denebilecek yayımlanmış ikincil düzenlemedir.  Bu dönemde Komitenin başkaca bir Kararı RG’de yayımlanmamıştır.

23 Haziran 1958 tarihinde kabul edilen 7129 sayılı Bankalar Kanunu, 14 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Karar’ına dayanan Komite’yi kaldırmış, 47 inci maddesiyle Komite’yi yeniden kurmuş ve eski Komite’nin almış olduğu kararların, yeni Komitece bozulmadıkça, yürürlükte kalacağını (Geçici m. 7) belirtmiştir (9).

 Diğer yandan 7129 sayılı Kanun bir çok yerde, “bankacılık muamelelerine ve mevduat kabulüne müsaade ve mevdua tkabul salâhiyetinin iptali (m.13/3)”, “tasarruf mevduatı sahiplerine munzam menfaatler (m. 32/2 ve 4)”, “umumi disponibilité ve kanuni karşılıklar (m. 333/1 ve 2)”, “kredi hadleri (m. 38/3,4 ve 5)”, “gayrimenkul üzerine muamele (m. 50/2, 4, 5)”, “bankaların murakabesinde Hükümetin selâhiyeti (m. 60)  hükümlerinde BKTK ile ilgili kurallar öngörmüştür. Ayrıca 7129 sayılı Kanuna 153 sayılı Kanun ile eklenen (Ek madde 1) “tedrici tasfiye işlemlerinin uygulanması” konusunda  da BKTK’ya görev vermiştir (10).

123 sayılı Kanunla BKTK’da yer alacak kurum ve  kişilerin kapsamı genişletilmiştir (11).

1960 yılında çıkarılan 18 sayılı Kanun ile 2279 sayılı  Ödünç Para Verme İşleri Kanununda değişiklik yapılmış ve BKTK’ya  “alınacak ve verilecek âzami faiz nispetleri ile temin edilecek sair menfaatlerin ve tahsil edilecek masrafların mahiyet ve âzami hadlerini tespit konusunda hükümete teklifte bulunma” görevi verilmiştir (12).

BKTK’ya bir başka görev ise Kurumlar Vergisi Kanunu’nun uygulanması ile ilgili olarak verilmiştir. 1963 yılında 199 sayılı Kanunla değiştirilen 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m. 15/7),   “Kurumlar Vergisinden muaf  menkul kıymetler portföyü ile ilgili ortalama gider emsalinin oranının  belirlenmesi” görevinin BKTK tarafından yerine getirilmesini öngörmüştür (13).

  BKTK’nın hukuksal varlığına 1970 yılında kabul edilen 1211 sayılı yeni Merkez Bankas Kanunu ile  son verilmiş (m. 69),  ancak Kanunda  BKTK tarafından alınmış olan kararların Bankaca aksine bir karar alınana kadar da hüküm ifadeceği (geçici m. 7) öngörülmüştür (14).

II – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ

A) OLUŞUMU BAKIMINDAN ÖZEL TİPTE BİR ÖRGÜTLENME OLARAK BKTK

Komitenin kuruluş sebepleri, Kanunun gerekçesinde şJha kesif bir ihtiyaç halinde kendini göstermektedir. …bu maksatla bir “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi”nin kurulması teklif edilmiştir. Resmî ve hususi sektörün ihtisas sahibi elemanlardan teşekkül eden bu komiteden banka kredilerinin tanzimi mevzuunda mühim hizmetler beklenmektedir. ..” (15).

Muvakkat Encümen sözcüsünün de Mecliste yaptığı açıklamada belirttiği gibi aynı zamanda “..bir taraftan fiyat politikasiyle gayet sıkı irtibatı olan kredi politikasını tanzim, bir taraftan da bu kanunla bankaların teknik muamelâtını murakabe altında bulundurmak suretiyle tanzimci rolü oynıyacak bir müessese yaratılmak istenmiştir.”

Komitenin vazifesi ise Muvakkat Encümen sözcüsü tarafından şu şekilde ifade edilmektedir:

“ …bu komitenin vazifesi daima elastikiyet gösteren, süples içinde cereyan eden iktisadi faaliyeti zaman zaman memleketin iktisat politikasına göre, daha doğrusu Hükümetin iktisadi politikasına göre ayrılmış yerlerinde tashih etmek, o iktisadi politikanın icaplarını yerine getirmektir. Bu komitenin böyle mühim bir vazifesi vardır….”(16)

  BKTK, tüzel kişiliğe sahip bir örgüt ya da kurum olarak organize edilmemiştir.  Ancak “ad hoc” yani geçici bir süre veya geçici bir amaçla kurulmuş bir komite de değildir. Kanunla belirli kişilere belirli bazı görevler verilen kanun hükmü ile süresiz olarak görev yapmak üzere kurulmuş bir komitedir. Komitenin bir tüzel kişiliği olmasa da Komitenin ofis işlerinin görülmesi için bir özel bürosu vardır; Komite toplantılarına kimin Başkanlık yapacağı bellidir.

Komiteyi kuran 7129 sayılı Bankalar Kanunu hükmünde yapılacak bir değişiklik veya bir başka Kanunla Komitenin varlığına son verilene kadar da kesintisiz görev yapmak üzere süresiz kurulmuştur.  Nitekim 1211 sayılı Kanun ile 1970 yılında Komite kaldırılmış ya da hukuksal varlığı sonlandırılmıştır.

Aldığı kararları yayımlayarak doğrudan ikincil düzenleme haline getirerek uygulamaya koyabilme kapasitesi olmasa da BKTK’yı özel tür bir düzenleyici örgütlenme olarak düşünebiliriz. BKTK’nın bilgi talep etme yetkisi olmakla birlikte “denetim yapma” görev ve yetkisi yoktur. Kanun, Komite’nin risk santralizasyonu konusunda “tedbirler alma” yetkisini zikretse de bunun bir denetim yetkisi olduğunu söylemek güçtür.

Komitenin mahiyeti, özellikle de hukuki niteliğinin ne olduğu Mecliste Kanunun müzakereleri sırasında tartışılmıştır. Bu konuda Muvakkat Encümen sözcüsünün bazı açıklamaları Komiteyi kuran siyasi iradenin Komitenin mahiyetinin ne olduğu konusundaki düşüncesine de ışık tutabilir (17).

“Banka kredilerini tanzim komitesi, haddizatında tarafsız hareket etmeye mecbur bir mahkeme hüviyet ve mahiyetinde herhangi bir komite değildir. Ve banka kredilerini tanzim komitesi Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanununda derpiş edilen ve esasen tanzim ve tesbit edilmiş politikaya göre arz edilen projelerde teknik unsur araştıran ve bu sebeplerle teknik mahiyet arz eden bir komite de değildir.”

O halde komitenin mahiyeti nedir?

Şimdi bir taraftan fiyat politikasiyle gayet sıkı irtibatı olan kredi politikasını tanzim, bir taraftan da bu kanunla bankaların teknik muamelâtını murakabe altında bulundurmak suretiyle tanzimci rolü oynıyacak bir müessese yaratmak istenmiştir. îşte onun içindir ki; salâhiyet sahibi olan icra kuvvetlerinin bu işlerde en mühim unsurları alınmış, sonra teknisyenler dâhil edilmiş, onun dışında bankaların piyasada çalışan beş milyondan fazla sermayeye sahip bankalarla onun altındaki bankalardan mümessil almak suretiyle serbest teşebbüs sahasından söz sahibi olanlar komiteye âza kabul edilmiştir.

……

Şuraya kadar arz ettiğim mütalâa gösteriyor ki; bu komitenin vazifesi daima elastikiyet gösteren, süples içinde cereyan eden iktisadi faaliyeti zaman zaman memleketin iktisat politikasına göre, daha doğrusu Hükümetin iktisadi politikasına göre ayrılmış yerlerinde tashih etmek, o iktisadi politikanın icaplarını yerine getirmektir. Bu komitenin böyle mühim bir vazifesi vardır.

Ama hiçbir zaman bu komitenin vazifesi Emlâk Kredi Bankası yahut şu ve bu bankasının kredileri üzerinde her hangi bir söz sahibi olması mânasına gelmez. Ve böyle bir sözü de böyle bir komite söylemiyeeektir.

Yalnız, farz buyurun, öyle bir durum hâsıl olur ki, imar hareketini durdurmak veya ağırlaştırmak gerekir. İmar hareketi için açılmış olan krediyi tahdidetmek ve mevcud olanları da daha aşağıya düşürmek icabeder. O takdirde bu komite, umumi kredi hakkında sözünü söyliyecektir.

Şimdi bu komite, …..  Hükûmet ve Meclis dışında kendi başına bütün bu büyük işleri görecek bir komite olarak kurulmuştu. Halbuki biz bu işlerin ehemmiyetini takdir ederek ve kendisinin mesul bir makam olmıyacağını, Anayasaya göre bir mes’uliyet yüklenemiyeceğini hesaba katarak kararlarının İcra Vekilleri Heyetince tasdiki hususunu kabul ettik. Bu komitenin alacağı kararların mabehüt tatbik olabilmesi için İcra Vekilleri Heyetince benimsenmesi lâzımdır. Memleket kalkınmasında birinci derecede mes’ul mevkide olan İcra Vekilleri Heyetidir. İşte bu sebepledir ki, bu kararların tasdiki ile bu keyfiyet bir kere daha teyidedilmiş durumdadır”

Akpınar (1966), Komite’nin hukuki mahiyeti bakımından Muvakkat Encümen sözcüsünün açıklamalarından çıkan sonucu şu şekilde özetlemektedir: “Komite memleket iktisadını yakından ilgilendiren önemli kararlar alacaktır. Bu derece önemli ve Hükümetin iktisat politikasına doğrudan doğruya tesir edecek kararların alınması sadece Komitenin yetkisine bırakılmıyacağından, bu kararların Bakanlar Kurulunca tasdiki hükmü konulmuş, bu suretle bunların sorumluluğu da Hükûmete yüklenmiştir. Çünkü kredi siyasetinin, genel iktisat politikasının bir parçası olduğu açıktır. Şu halde Banka Kredilerini Tanzim Komitesi, alacağı kararların büyük önemine rağmen hukuken Bakanlar Kuruluna ve Maliye Bakanlığına yardımcı, bir ihtisas kuruludur. Bakanlar Kurulunca benimsenmediği takdirde alacağı kararların hiçbir önemi yoktur” (18).

  1567 sayılı TPKKHK’ya dayanılarak 4/4040 sayılı Karar ile kurulmuş olan BKTK’nın ilk oluşum biçiminde  bakanlık bürokratları, TCMB Genel Müdürü ve büyük bankalar arasından seçilen üç banka temsilcisinden oluşuyordu. Bu niteliği ile de Komite’de hem siyasetçi (Bakan) hem de meslek kuruluşu temsilcisi yer almıyordu. Siyasetçinin yer alması olgusu daha sonra 4/6620 ve 4/7855 sayılı Kararlar ile getirilmiştir.

Hükümetin hazırlayarak Meclise sunduğu tasarıda da Komite’de bir siyasetçi yer almıyordu. Ancak Muvakkat Encümen tarafından tasarıda yapılan tadilat ile Maliye, Ticaret ve Çalışma Bakanlarının Komite üyesi olması yönünde madde hükmü değiştirilmiş ve bu şekilde yasalaşmıştır. Yine Hükümet tasarısında Kanunla kurulması öngörülen Bankalar Birliği’nin yönetim kurulunun kendi üyeleri arasından seçilecek bir temsilcisinin de Komite’de yer alması öngörülmüş iken Muvakkat Encümende yapılan değişiklik ile “Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği (TOBB) Umumi Kâtibi”nin de Komitede üye olarak yer alması eklenmiştir.

Ancak Meclis Genel Kurul’unda 47. Maddenin görüşmeleri sırasında öne çıkan iki konudan birisi Komitede siyasilerin (Bakan) yer almasının onlara hiyeraşik olarak bağlı olan bürokratların iradelerini özgür biçimde ifade etme konusunda sorun yaratacağıdır. Diğeri ise Komitede esnaf ve zanatkarları temsil edecek bir üyenin bulunmadığıdır. Her iki konuda da Meclis Genel Kurulunda bir değişiklik yapılmamış; ikinci konuda verilen Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Teşkilâtı Konfederasyonlarınca seçilmiş bir mümessilinin de âza olarak alınması” yönündeki bir değişiklik önergesi ise kabul edilmemiştir.

Yasalaşan metin ile BKTK siyasetçi olarak Bakanların, Bakanlık Bürokratlarının, TCMB Genel Müdürünün ve iki meslek kuruluşunun temsilsilserinin ve banka temsilcilerinin yer aldığı ve bankacılık sisteminin paydaşlarının bir kısmının temsil edildiği bir örgüt ya da Komite olmuştur.

1962 yılında Kanunda 123 sayılı Kanun ile yapılan bir değişiklikle Komite’nin yapısında ufak değişiklikler yapılarak Komiteye Sanayi Bakanı ile Sanayi Bakanlığı Bürokratı üye alınırken Komiteye üye olarak temsilci gönderecek olan bankaların sınıflamasında da değişiklik yapılmıştır.

Banka Kredilerini Tanzim Komitesini Oluşturan Kurum ve Kurum Temsilcileri

	7129 Sayılı Kanun-İlk Biçimi	123 sayılı Kanun İle Değişik Biçim
Bakanlar	Maliye Bakanı; Ticaret Bakanı; Çalışma Bakanı	Maliye Bakanı; Ticaret Bakanı; Çalışma Bakanı; Sanayi Bakanı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası	TCMB Genel Müdürü	TCMB Genel Müdürü
Bakanlık Bürokratları	Hazine Genel Müdürü; İç Ticaret Genel Müdürü; Amortisman ve Kredi Sandığı Genel Müdürü	Hazine Genel Müdürü; İç Ticaret Genel Müdürü; Sanayi Dairesi Reisi; Amortisman ve Kredi Sandığı Genel Müdürü;
Meslek Kuruluşları	Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Umumi Kâtibi; Bankalar Birliği Temsilcisi	Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Genel Sekreteri; Bankalar Birliği Genel Sekreteri
Bankalar	*ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5 milyon liradan fazla bankaların umum müdürlerinin kendi aralarından iki sene için seçecekleri dört umum müdür *ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5 milyon liradan az banka umum müdürlerinin kendi aralarından iki  sene için seçeceği bir umum müdürden	*ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5 milyon liradan fazla bankaların genel müdürlerinin kendi aralarından iki sene için seçecekleri dört genel müdür *ödenmiş sermaye ve ihtiyatları yekûnu 5 milyon liradan az banka genel müdürlerinin kendi aralarından iki  sene için seçeceği bir genel müdür *Kalkınma ve Yatırım Bankaları genel müdürlerinin kendi aralarından iki sene için seçekleri bir genel müdür
Kişi Sayısı (123 sayılı Kanunla eklenen kurum ve görevler yukarıda bol olarak işaretlenmiştir)	Bakan: 3; TCMB Başkanı: 1; Bakanlık Bürokratı: 3; Meslek Kuruluşu: 2; Banka: 5 Toplam: 14 Kişi	Bakan: 4; TCMB Başkanı: 1; Bakanlık Bürokratı: 4; Meslek Kuruluşu: 2; Banka: 6 Toplam: 17 Kişi

 Görüldüğü gibi Komite başlangıçta 3 Bakan, 1 TCMB Başkanı, 3 Bakanlık Bürokratı, 2 Meslek Kuruluşu ve 5 Banka: temsilcisi olmak üzere toplamda 14 kişiden oluşmakta idi. 1962 yılında 123 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik üye sayısı artırılmış ve Komite 4 Bakan, TCMB Başkanı, 4 Bakanlık Bürokratı, 2 Meslek Kuruluşu ve 6 Banka: temsilcisi olmak üzere toplamda 17 kişiden oluşmaya başlamıştır (19).

  Üye profiline bakıldığında Komite üyelerinin görev yapma süreleri bakımından da farklılaştığı görülmektedir. Bakanlık, bürokratik makam, TCMB, meslek kuruluşları açıkça belirtilerek belirlenmiş olan “daimi Komite üyeliğini” temsil etmektedirler ve bu makam ya da kurumların Komite üyeliğinde   doğal olarak herhangi bir süre söz konusu değildir; Komite toplantısı yapıldığı sırada belirtilen makam ve bu kurumların belirtilen görevlileri (Bakan, genel müdür, genel sekreter gibi) kimse toplantıya katılma hak ve görevi o kişiye aittir. Buna karşılık Komiteye hangi bankanın üye olacağını ise belirtilen özelliklere sahip bankaların oluşturacağı grupta yer alan bankalar kendi aralarından kendileri seçmektedirler; burada bir donma yerine seçim ile belirleme yoluna gitmenin yanısıra süre esası (2 yıl) getirilmiştir.

  Bir görüşe göre, Komite üyeleri, Komite içinde, makamlarını veya ilgili oldukları daire veya bankaların menfaatlerini temsil etmekle vazifeli değildirler. Komite üyeleri, Komiteye verilmiş görevleri yalnız memleket ekonomisi bakımından ifa etmekle mükelleftirler. Bununla birlikte, kredileri tanzim tekniği bakımından böyle bir Komite’de ekonominin değişik unsurlarının hazır bulunması da zorunludur. Komitenin oluşum biçimi bu açıdan incelenirse, nakit (para) siyaseti ile ilgili mercilerin, kredi verenin kredi alanın, tüketicinin ve işgücünün temsi edildiği anlaşılacaktır (20).

  Resmi Gazete’de yayımlanan bazı BKTK kararlarında (Karar sayısı 40 ile 150 arasındaki; ya da 30Aralık 1958 ve 29 Mart 1965 tarihleri arasındaki bazı kararlar) toplantıya katılan ve kararları imzalayan Komite üyelerinin isimleri de yer almıştır (Bu kararların karar sayıları aşağıda ayrı bir tabloda ek olarak verilmiştir). Bu tür BKTK Kararlarında yer alan isimlerin listesi ve görevlerine ilişkin bir tablo çalışmada yer almaktadır. Tablonun incelenmesi aslında Türk siyasal hayatının ve bürokrasisinin ve bankacılığının da bir yerde resmini vermektedir. Bazan bir kişi zaman boyutu içinde değişik makamları temsilen BKTK’nın Komite toplantısı ve karar alımına katıldığı gözlemlenmiştir. Örneğin Nail Gidel hem TCMB Genel Müdürü hem de Bankalar Birliği Genel Sekreteri; Münir Mostar Komite toplantılarına değişik zamanlarda TCMB Genel Müdürü, Hazine Umum Müdürü ve Ziraat Bankası Genel Müdürü sıfatıyla katılmıştır.

Yayınlanan ve Komite üyelerinin isimlerinin bulunduğu kararların uç sayılarına (40-150) bakıldığında Komitede T. Garanti Bankasını temsilen katılan kişi Cabir Selek’tir. Yayımlanan BKTK Kararlarına 150 sayılı Karardan sonra son yayımlanan karar 198 sayılı Karara kadar artık isim yazılmamıştır; ancak Cabir Selek’in Garanti Bankası’nda BKTK kapatıldığı tarihte (1970) de görev yaptığı düşünülürse muhtemelen BKTK toplantılarına açık ara en fazla katılan isim olması muhtemeldir. Onunla birliktr T. İş Bankasını temsilen katılan Bülent Yazıcı (96-150) hem en uzun ve fazla Komite’de yer almış üyelerdir.

  BKTK Kararları Bakanlar Kurulunun onayı ile yürürlüğe girdiği ve yayımlandığı için dönemin hükümetlerini ve Başbakanlarını hangi kararları aldığını da görebiliyoruz. Adnan Menderes’den Süleyman Demirel’e uzunan dönem içinde 5 Başbakan’ın ismi (diğerleri Cemal Gürsel, İsmet İnönü ve Suat Hayri Ürgüplü) BKTK kararlarını onaylayan Kararnamelerde yer almaktadır.

  BKTK, örgütlenme olarak üç unsurdan oluşmakta idi.

  Aslî Komite: Bu Komite, Kanun ile kurulmuş olan ve kimlerin yer alacağı sayma usulü ile belirlenmiş olan Komite’dir.  BKTK’nın temel karar verme organı olan bu Komiteyi yukarıda açıkladık.

  Tâli Komite: BKTK, aldığı bir kararla kendi üyelerinin arasından seçilen ve 5 kişiden oluşan bir “Tâli Komite” kurmuştur. Tâli Komite, Aslî Komite tarafından görüşülecek konular üzerinde çalışmalar yapıp bu konudaki düşüncesini ve değerlendirmelerini Aslî Komiteye bildirmekle yükümlüdür.

  Komite Bürosu: Yukarıda belirttiğimiz gibi BKTK tüzel kişilğe sahip bir örgütlenme olmadığı için kendisine verilen görevleri yerine getirebilmesi, yani çalışmalarının koordinasyonu, iş ve işlemlerinin yapılabilmesi, başka kurumlardan ve kişilerden bilgi talep edilmesi ve bunların değerlendirilmesi, karar almaya ilişkin süreçlerin yürütülebilmesi için insan gücüne ve ofis ortamına ve araçlara gereksinimi bulunmaktadır.

BKTK kurulmasına ilişkin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkındaki 14 sayılı Karar (4/6620 sayılı Kararname) “Komitenin Umumi Kâtipliği Merkez Bankası Umum Müdürü tarafından ifa olunur” diyerek bir yerde dolaylı biçimde Komitenin büro hizmetlerinin de TCMB’nin kaynak ve olanakları ile yerine getirilmesini amaçlamıştır.

Buna karşılık 7129 saylı Kanun BKTK’nın hangi üyesinin Komitenin genel sekreterliğini yapacağı konusunu sessiz geçmiş, komitenin bürosunun çalışanlarının ücretleri ve bunun nereden karşılanacağını  düzenlemiştir. Buna göre “Komite bürosunda çalışacak kimselere verilecek ücret İcra Vekilleri Heyeti kararı ile tesbit olunur. Bu ücretlerle büronun diğer masrafları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca karşılanır.” (m.47/6). Aydın’a göre, “Komite Bürosu, Umumi Katip, Umumi Katip muavini ile müşavir, raportör ve memurlardan müteşekkil olup Büro TCMB Umum Müdürlük binasında çalışmaktadır.” (21)

7129 sayılı Kanun Komiteye, Maliye Bakanı’nın bulunmadığı hallerde de Ticaret Bakanı’nın başkanlık yapacağını öngörmektedir (m.47/3). Aydın’ın belirttiği gibi Komiteyi Başkan toplantıya çağırmakta ve toplantı gündeminde bulunan veya toplantı sırasında gündeme eklenen konular görüşülmektedir. Kararlar için oya başvurulmakta ve çoğunlukla karar alınmaktadır (22). Toplantıya katılanlarının ismen yer aldığı yayımlanan Kararlar incelendiğinde sadece 110 sayılı BKTK Kararına (6/115 sayılı BKK)  dört kişi (TCMB, Ziraat Bankası, Amortisman ve Kredi Sandığı Genel Müdürleri ile Bankalar Birliği Genel Sekreteri) tarafından muhalefet şerhi düşüldüğü görülmektedir.

Toplantıya katılanların ismen yer aldığı yayımlanan 28 Karar incelendiğinde Komite toplantılarına katılımları konusunda da bir fikir edinmek mümkündür. En fazla toplantıya katılmayan üye 8 kez ile Garanti Bankası temsilcisi Cabir Selektir. İlginç olan Komite toplantılarında başvurulan vekaleten birini gönderme yaklaşımının Selek tarafından tercih edilmemiş olmasıdır. Ancak Cabir Selek 20 toplantı ile de en fazla katılımı olan üyelerden birisidir. Toplantıya katılmama konusunda Cabir Selek’i 6 şar kez ile Çalışma Bakanı Bülent Ecevit ve Osmanlı Bankası Genel Müdürü Reşat Aksan izlemektedirler. Bülent Ecevit ve Reşat Aksan ise 11 kez toplantıya katılmışlardır.  Katılanların isimlerinin yer aldığı yayımlanmış kararlar içinde 23 katılım ile en fazla katılan İş Bankası Genel Müdürü Bülent Yazıcı olup katılamadığı toplantı yoktur. Onu TOBB adına üye olan Berin Beydağı 22 kez katılım ile izlemektedir.

B) BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ’NİN GÖREV VE YETKİLERİ

Bir düzenleyici örgütlenme olarak BKTK’nın iki tür görevi vardır: birisi düzenlemeler yapmak diğer ise Hükümete “istişari mütalâalar vermek” yani bir tür danışmanlık yapmaktır. Diğer yandan kanun bazı konularda da Komiteye yetkiler vermiştir (23).

BKTK’yı düzenleyen yasa metni Komiteye düzenleme kararları alma ile tedbir alma konusunda görev ve yetki vermiş olup bunlar hem Bankalar Kanunu’nda  genel olarak belirtilmiş hem de özel olarak sayılmıştır (m. 47/1 ve 5; 13/3; 32/2 ve 4; 33/1 ve 2; 38/3,4 ve 5; 50/2,4, 5; 60; ek m. 1). Diğer yandan 18 sayılı Kanunla değişik 2279 sayılı Ödünç Para Verme işleri Kanunu (m.9) ve 199 sayılı Kanunla değişik 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m.15/7) da BKTK’ya bazı konularda düzenleme yapma görev ve yetki vermiştir.  Kanunla verilen bu düzenleme görev ve yetkisini aslında “düzenleme taslağı yapma” olarak anlamanın daha doğru olduğunu söyleyebiliriz.

Günümüzde BDDK, SPK, Rekabet Kurulu gibi bağımsız idari otoriteler tarafından kendi yetkileri altında doğrudan kullandıkları düzenleme yetkisinden farklı olarak BKTK’nın yaptığı düzenlemelerin doğrudan RG’de yayımlanarak  yürürlüğe konulabilmesi söz konusu değildir. BKTK’nın aldığı düzenleme  nitelikli olan veya olmayan bu kararlar bir  “vesayet makamı “ veya “onay makamı” olan Bakanlar Kurulunun onayı ile tekemmül edebilmekte yada hukuksal olarak tamamlanıp uygulanabilir olmaktadır.  BKTK tarafından  kanunda sayılan görev ve yetkiler çerçevesinde alınan bir karar onay için Bakanlar Kuruluna gönderdiğinde  Bakanlar Kurulu söz konusu BKTK kararını veya düzenleme taslağını  onaylamak ve Kararname eki olarak Resmi Gazete’ye göndermek zorunda değildir. BKTK tarafından alınan kararın içeriği ve kapsamıyla mutabık olmayan Bakanlar Kurulu bunu Komiteye iade edebilir. BKTK’nın kısa tarihinde  düzenleyici nitelikteki bir Komite kararını  iade olayı  yaşanıp yaşanmadığına ilişkin bir bilgimiz yoktur.

Kuşkusuz BKTK’ya Kanun ile verilmiş olan ve özellikle de 47/1’deki görevler genl ve ucu açık niteliktedirler. Kanunda belirtilen konulara baktığımızda da bunların ekonomi politikası alanında kalan ya da uygulanan hükümet politikalarını önemli ölçüde etkileyeck konular olduğunu görebiliriz. Bu nedenle de söz konusu Kararların Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmesi koşulunun aranmasının gerisinde de bu olgunun yattığını söylemek yanlış olmayacktır.

Vesayet makamı düşüncesi BKTK’nu kuran daha önceki ilk düzenlemede de yer almakta idi. Türk Pararsı Kıymetini Koruma mevzuatı na göre çıkarılan 13 sayılı Karar ile kurulan BKTK Kararları da “Vekillerarası Döviz Komitesi”nin onayından   geçtikten sonra uygulanabiliyordu.

Komite hakkındaki çalışmalar sınırlı da olsa BKTK’nın görev ve yetkilerinin nasıl tasnif edilmesi gerektiği konusunda farklı sınıflamalar olduğunu söyleyebiliriz (24).

Akpınar (1966), Komitenin görev ve yetkilerini (a) Ana Vazife, (b) Münferid Vazifeler , (c) İstişare-Danışılma Vazifesi şeklinde sınıflamıştır.  Akpınar, 7129 sayılı Kanun m. 47/1’de ifade edilen ve “memleketteki iktisadî faaliyetlerin icaplarına göre banka kredileri üzerinde keyfiyet ve kemiyet bakımından tanzim tedbirleri almak ve umumi kredi hacmi ile umumi kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve mevzular itibarîyle dağılış tarzını ayarlamaya matuf kararlar alma” görevini Komitenin asli görev olarak ifade etmektedir.  Komiteye verilen görev yada vazifelerin bir kısmı da “münferid hususi” göreverdir. Bunlar ise Bankalar Kanunu’nun değişik hükümleri (m.47/5, 13, 32, 33, 38, 50, 60, Geçici m. 7)  ile başka  kanunlara serpiştirilmiş olan hükümlerdir (2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanunu m. 9 gibi). 7129 sayılı Kanun m. 47/1’de son cümlede yer alan “ ..bu kanunun tatbikatı ile veya alelıtlak bankacılık ve kredi mevzuları ile ilgili hususlarda Hükümetçe tevdi edilecek mevzularda istişari mütalâalar verme”  Komitenin İstişare-Danışılma görevini göstermektedir (25).

Atasagun (1959) konuyu “vazifeler-görevler” ve “salâhiyetler-yetkiler”  olarak birbirinden ayırmış ve görevleri şöyle bir tasnife tabi tutmuştur (26):

Komitenin karar vereceği mevzular :

47 nci maddede yazılı karar mevzuları :

Kanunun diğer maddelerinde yazılı karar mevzuları (m. 32/2; 32/4; 33/1; 33/2; 50/2; 50/5)

2 Komitenin mütalâa vereceği mevzular :

47 nci maddede yazılı mütalâa mevzuları :

Kanunun diğer maddelerinde yazılı mütalâa mevzuları (m. 13/3; 38/3; 60)

Atasagun,  Komitenin başlıca iki konuda salâhiyeti-yetkisi olduğunu ifade etmiştir. Komitenin (i) birisi, resmi daire ve teşekküllerden, bankalardan ve Risk santralı teşkilâtından lüzum göreceği malûmatı yani bilgileri alm, (ii) diğeri ise risk santralizasyonu mevzuunda tedbirler almada yetkili olmasıdır (27).

Aydın (1959), Komitenin görevlerini (a) Asli Vazifeler ve (b) İstişari Mahiyetteki Vazifeler olarak iki ana gruba ayırmış; asli vazifeleri de “umumi tanzim vazifesi” ve “hususi tanzim vazifeleri” şeklinde iki alt gruba ayırmıştır (28). 7129 sayılı Kanunun m. 47/1’de tanımlanan görev Komitenin asli tanzim (düzenleme yapma)  görevini göstermektedir. Kanun, gerek m. 47 gerekse diğer maddeler ile Komiteye  “hususi-özel” tanzim tedbirleri almakla vazifelendirmektedir. “Umumi tanzim vazifesi” ile birlikte, ayrıca bir de “hususi tanzim vazifeleri” de verilmesi, bazı tanzim tedbirlerinin aynı zamanda bankalar kontrolü konusu ile yakın ilgisi bulunmasından ve Kanunun bu tedbirlerin mutlaka alınmasında ve devamlı olmasında fayda görmesindendir. Kanun bazı tanzim, düzenleme  tedbirlerini re’sen almakta yani kendisi düzenlemekte ve Komiteyei vazifelendirmemktedir. İstişari-Danışma mahiyetindeki  vazifelerin verilmesi, Komitenin oluşum biçimi ve düzenleme görevi icabı arzettiği  ihtisastan-uzmanlıktan  ve bazı istişari mütalâalar mevzularının da kredi tanzimi ile yakından ilgili olmasından kaynaklanmaktadır (29).   Komitenin danışma-istişari mahiyetteki görevleri de “umumi” ve “hususi” olarak iki gruba ayrılabilir. Umumi istişari vazifeleri m. 47, diğerleri ise 13, 38 ve 60. maddelerde gösterilmiştir (30) .

  Ulutan (1958), BKTK’ne Bnakalar Kanunu m. 47 ile verilen görevler ile diğer maddelerde verilen görevler arasında bir ayırım yapmıştır (31). Banka Kredilerini Tanzim Komitesine diğer maddelerle verilen vazife ve salâhiyetlerini  ise iki grupta toplamak mümkündür: (1) Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin Mütalâası Alınacak Mevzular (13/3, 38/3,4 ve 5, 60); (2) Banka Kredilerini Tanzim Komitesi Kararına Mütevakkıf Mevzular (m. 32/2, 33/1 ve 2, 50/2,4,5)

BKTK’nın Kanunda düzenlenen  görev ve yetkilerini bazı ana başlıklar altında inceleyebeiliriz:

(1) Banka Kredilerinin  Genel Olarak Düzenlenmesi Görev ve Yetkisi

Kendisine Kanun tarafından başka işlevler yüklenmiş ve görevler verilmiş olsa da BKTK, adından da anlaşılacağı gibi  temel misyonu ve işlevi “Bankaların Kredi Kullandırımı ve Yönetimi İle İlgli Genel Kuralların ve İlkelerin Tespiti Amacıyla Düzenleme Yapmak“ olmalıdır. Bu nedenle, Kanunun değişik maddelerinde krediler ile verilen değişik nitelikteki bu görev ve yetkileri “Banka Kredilerinin Yönetiminin Düzenlenmesi Görev ve Yetkisi” veya “Banka Kredilerinin Genel Olarak Düzenlenmesi Görev ve Yetkisi” olarak ifade ediyoruz. Nitekim 7129 sayılı Kanun öncesinde TPKKHK’nun verdiği yetki çerçevesinde 13 ve 14 sayılı Kararlar ile kurulan BKTK iki karar yayımlamıştır (Karar sayısı 1 ve 2) ve bunlar kredi yönetimi ile ilgili olan bir başka ifadeyle de kredileri genel olarak düzenleyen kararlardır.

 Kanunda açık biçimde kredilerle ilgili olarak verilen görev ve yetkiler çerçevesinde  kredi yönetimi ile ilgili olarak alınan kararlar “doğrudan kredi yönetimini etkileyen ve düzenleyen kararlar”  olabileceği gibi değişik konularda bankaların bilançosu ile gelir tablosu yoluyla bankanın kredi kararlarını ve işletmelerin kredi kullanımını  etkileyecek konularda verilen görev ve yetkiler çerçevesinde alınan kararların bir çoğunu  da bankaların “dolaylı biçimde kredi yönetimini etkileyecek kararlar”  olarak niteleyebiliriz. Örneğin bankaların kredilere uygulanacak faiz ve komisyon kararları, umumi disponibilite konusundaki kararlar, mevduat munzam karşılıklarına ilişkin düzenlemeler, gayrimenkulün teminat olarak alınması konusundaki kararlar dolaylı biçiminde kredi yönetimini etkileyen kararlardır.

BKTK’yı kuran Kanun hükmü (m.47/1) aynı zamanda Komitenin “temel misyon ve görevini” de özetlemiştir. Bu temel misyon ve görev de banka kredilerinin yönetimi konusunda  “genel nitelikli” düzenlemeler yapmaktır.  Kanunda bu şu şekilde ifade edilmiştir:

“ ….. memleketteki iktisadî faaliyetlerin icaplarına göre banka plasmanları üzerinde keyfiyet ve kemiyet bakımından tanzim tedbirleri ittihazına ve umumi kredi hacmi ile umumi kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve mevzular itibarîyle tevefezüü tarzını ayarlamaya matuf kararlar almak ….”

Öncelikle BKTK kredi yönetimine ilişkin  kararları yani düzenlemeleri  “memleketteki iktisadî faaliyetlerin icapları”nı dikkate alarak yapacaktır. İktisadi faaliyetlerin icapları oldukça geniş kapsamlı bir kavramdır. Ülkenin ekonomisinin içinde bulundğu genel durum ve ekonomik koşullar ile ekonomik konjonktür yanısıra Hükümetin makrokonomik politikalarının da dikkate alınmasını ifade etmektedir. Yine “iktisadi faaliyetlerin icapları” kavramı ekonomide değişik sektörlerin ve değişik halk kesimlerinin o sıradaki ekonomik koşullar ile konjonktürden  etkilenme biçiminin de dikkate  alınması gerektiğini ifade etmektedir.

Bu genel çerçeve içinde de Kanun, kredilerin düzenlenmesi konusunda BKTK’na iki konuda ya da iki genel çerçeve içinde düzenleme yapma görev ve yetkisi vermektedir (7129 s. Kanunun m. 47/1) . Bunlar ise;

(i) Banka kredileri (plasmanları) üzerinde keyfiyet (nitelik, özellik)  ve kemiyet (miktar, oran) bakımından tanzim tedbirleri ittihazı (düzenleyici kararlar almak), 

(ii) Genel  kredi hacmi ile genel kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve konular (mevzular) itibarîyle dağılımını, dağılım biçimini (tevezzüü tarzını) ayarlamaya yönelik (matuf) kararlar almak.

şeklinde sıralanmışlardır. Bu iki görev ve yetki banka kredileri konusunda oldukça geniş ve ucu açık bir görev ve yetki verilmesi anlamını taşımaktadır.

Bankaların kredi kullandırımı ve yönetimi ile ilgili kuralların ve ilkelerin tespiti konusunda BKTK’nın  1, 2, 40c, 92, 96, 103 ve 117 sayılı Kararları yayımlanmıştır.

  Diğer yandan kredi açılmasına ilişkin bazı konularda idarenin yapacağı düzenlemeler için BKTK’nin mütalaasının alınması ya da başka bir deyişle görüşünün alınması öngörülmüştür.

  Bunlardan biri kredi hadleri  yada sınırları ile ilgilidir. 7129 sayılı Kanun bir bankanın bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak verilebileceği nakdi ve gayrinakdi krediyi bankanın sermaye ve yedek akçeleri toplamının %10’u ile sınırlamıştı (m 38/1). Ancak Kanun,  sanayi, maadin, enerji, nafıa hizmetleri, nakliyat ve ihracat işlerinde kullanılmak üzere açılan ve fiilen bu işlerde kullanıldığı tevsik edilen kredilerde bu haddin % 25 e çıkarılmasının mümkün olduğunu öngörmüştür (m.38/2). Kredinin belirtilen bu işlerde  fiilen kullanıldığının tevsikinin( kanıtlanmasının)  nasıl yapılacağı ise  Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin mütalâası alındıktan sonra Maliye Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanacaktır (m. 38/3).

Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin mütalâası alındıktan sonra Maliye Vekâletinin teklifi üzerine Kanunun belirlediği bu kredi hadleri % 25 nispetinde artırmaya veya eksiltmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir (m.38/4).

Kanun bazı kredi türlerini ya da bazı kişi ve kurumları kredi hadleri konusundaki sınırlamlaara tabi olmadığını öngörmüş ve bunları sıralamıştır (m.38/5).  Bu istisnalardan birisi BKTK ile ilgilidir. Buna göre, Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin mütalâası alındıktan sonra Bakanlar Kurulu’nca tesbit ve ilân olunacak kayıt ve şartlar dâhilinde bankaların en az % 25 sermayesine sahip bulundukları sanayi, maadin, enerji, nafıa hizmetleri, nakliyat ve ihracat işleri ile müştagil teşekküllerine, münhasıran bu işlerinde kullanılmak üzere açtıkları krediler  Kanunda (m. 38/1-5) öngörülen sınırlamalara  tabi değildirler. Ancak, bu kredi muameleleri her ne suretle olursa olsun üçüncü şahıslara kredi temini maksadıyla kullanılamazlar (m. 38/son/1).

(2) Risk Santrali Teşkilâtından Bilgi Alma ile Risk Santralizasyonu Konusunda Tedbir Alma Yetkileri

Risk santralizasyonu kavramsal olarak bir merkezin yada örgütlenmenin bankalardan belirli standart bir sınıflama ve sunum ile müşterilerinin bireysel olarak risk bilgilerini alma; her bir müşterinin değişik bankalardaki risklerini toplayarak  her bir müşterinin bankacılık sistemine olan risk toplamını elde etme ve bu müşteri bazında toplulaştırılmış olan risk bilgisini de  bütün bankaların bilgisine ve erişimine açma, onlara sunma fikrine dayanmaktadır. Böylece, bir banka bir kişiye kredi açmadan önce veya daha sonraki aşamalarda o müşterisinin bankacılık sistemindeki toplam risk bilgilerine güvenilir bir kanaldan ve güvenilir bir içerikte erişim olanağına sahip olacaktır. Böylesi bir hizmet  bireysel risk bilgilerine erişimim zor olduğu ve hatta bazen olanaksız veya güvensiz olduğu bir ortamda, bilgiyi işlemede teknolojik olanakların yeterince gelişmediği bir dönemde bankalar açısından kredi verme kararı alma, risk üstlenme bakımından son derece önemli idi.  Böylesi bir şekilde bilgileri toplama ve bireysel bilgileri toplulaştırma aynı zamanda gözetim görevi olan kamu otoritelerine ve para otoroitesi olan Merkez Bankasına uygulanacak ve izlenecek politikalar açısından da yararlı bir bilgi bazı sağlayacaktır.

7129 sayılı Kanun “Komite resmî daire ve teşekküllerle bankalardan ve risk santrali teşkilâtından lüzum göreceği malûmatı almaya ve risk santralizasyonu mevzuunda tedbirler ittihazına yetkilidir.” diyerek (m.47/5) Komiteyle risk santralizasyonu arasındaki ilişkiyi ikili bir temele oturtmuştur. Bunlardan birisi, “risk santralizasyonu teşkilatından gerekli göreceği bilgiyi almak” ve ikincisi ise “risk santralizasyonu mevzuunda tedbirler ittihazı” dır.

Risk santralizasyonu oluşturma düşüncesinin ülkemizde göreli olarak eski bir tarihi olduğunu söyleyebiliriz (32). Bu konuda ilk  çalışmalara 18 Nisan 1947 tarihinde Merkez Bankası İstanbul Şubesinde  İstanbul bankalarının müdür ve müdür yardımcılarının iştirakiyle başlanmış ve bir risk santralizasyonu kurulması teklifi ittifakla kabul edilmiştir. Böylece çok sınırlı kapsamda da olsa risk santralizasyonu gönüllülük esasına ve bankalararası mutabakata dayalı bir platform olarak yaşama geçmiştir. Bu mutabakat ile Merkez Bankası İstanbul’daki bankalarda müşterilerinin risk durumlarını toplamaya başlamıştır. Ülke çapında bir organizasyon yapılabilmesi için de 2 Kasım 1949’da Merkez Bankası Genel Müdürlüğünde, Türkiye’deki bütün bankaların genel müdür veya temsilcilerinin katıldığı bir toplantı yapılmıştır. Ancak ülke çapında bir risk santralizasyonunun oluşturulabilmesi zaman alacaktır.

Risk santralizasyonun hukuksal altyapısını oluşturmak amacıyla 1955 yılında 6544 sayılı Kanunla Merkez Bankası Kanunu’na bir hüküm eklenmiştir (33).  Söz konusu eklenen hüküm şöyledir: “Banka Umum Müdürlüğü, Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların kredi, döviz ve diğer muamelelerine ait her türlü malûmatı ve müşterilerinin risk vaziyetlerini talep ve bu risk vaziyetleri hakkında ilgili bankaları tenvir edebilir. Bankalar, istenilen malûmatı vermek mecburiyetindedirler.”

BKTK’ya 7129 sayılı Kanun ile risk santralizasyonu konusunda yetki ve görev  verildiği sırada risk santralizasyonun alt yapısı bu hukuksal düzenlemeye dayanmakta olup kapsamı sınırlı bir uygulama niteliğinde idi.

TCMB bünyesinde kurulan Risk Santralizasyonu Müdürlüğü başlangıçda İstanbul Şubesi binasında Genel Müdürlüğe bağlı iken Ağustos 1963’de bu teşkilat İstanbul Şubesi kadrolarına dahil edilmiştir Risklerin santralize edilmesi 1955 yılından itibaren yalnız İstanbul şehrine ait olmak üzere ve 4 aylık devreler itibariyle Risk Santralı Müdürülüğü tarafından yapılmakta iken 31 Aralık 1963 tarihinden itibaren risklerin toplanması uygulaması bütün Türkiye’ye  teşmil edilmiş ve risklerin santralize edilmesi işlemi iki aylık devrelere indirilmiştir (34) . 1958-1970 arasındaki dönemde Risk santralizasyonundaki en önemli gelişmede uygulamanın kapsamındaki bu genişleme olmuştur. Ancak, dönemde BKTK’nın risk santralizasyonu konusunda RG’de yayımlanmış özel nitelikli bir kararı bulunmamaktadır.

1970 yılı başında çıkarılan 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu ile konu biraz daha ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir (35.  Buna göre;

Banka, Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların müşterilerinin risk durumlarını nezdinde toplamak maksadiyle bir risk santralizasyonu teşkilâtı kurar.

Bankalar, risk durumları hakkında Bankanın kendilerinden istediği bütün bilgileri, Bankanın talimatına göre belirteceği süre içinde ve formülerlere uygun olarak vermekle yükümlüdürler.

Risk Santralizasyonu Teşkilâtının bütün işlem ve kayıtları gizli olup, Banka ancak, ilgili bankaları, müşterilerinin veya kredi isteklilerinin risk durumları hakkında aydınlatabilir. Bilgi alma ve verme şekil ve şartları yönetmelikle belirtilir.

Bankaların keşide ettikleri protestolar, bankalara duyurulmak üzere Bankada toplanır. Bunların toplanma ve bankalara duyurulma esasları, Banka ile Türkiye Bankalar Birliği tarafından tespit edilir.”

1211 sayılı Kanunun kabulünden sonra 1971’de Risk Santralizasyonu izahnemesi çıkarılmış ve bankalardan bilgi toplanması ve bankalara bilgi verilmesi bu İzahname çerçevesinde sürdürülmüştür. Nisan 1974’de de risk santralizasyonu faaliyetleri Ankara’ya , TCMB idare merkezine nakledilmiştir.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu (m. 168), 1211 sayılı Kanun’un konuyu düzenleyen 44. Maddesini değiştirmiş ve risk santralizasyonu konusunda TCMB nin yanında BDDK’ya da aktif bir yer verilmiştir.

Ancak 6111 sayılı Kanun 60 yıllık uygulamayı değiştirecek özellikte bir adım atmıştır (36) . 6111 sayılı Kanun bir yandan 1211 sayılı Kanunun 44. Maddesini yürürlükten kaldırmış (m. 160) ve   diğer yandan konuyu yeniden düzenlemek amacıyla da 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu’na Ek Madde 1 ve Geçici Madde 28 ilave edilmiştir (m.149, 150).  Ek Madde 1 ile Türkiye Bankalar Birliği nezdinde, kredi kuruluşları ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nca uygun görülecek finansal kuruluşların müşterilerinin risk bilgilerini toplamak ve söz konusu bilgileri bu kuruluşlar ile gerçek veya tüzel kişilerin kendileriyle ya da onay vermeleri koşuluyla özel hukuk tüzel kişileri ve üçüncü gerçek kişileri ile de paylaşılmasını sağlamak üzere Risk Merkezi kurulmuştur. Ek  Madde 28 ile Merkezin çalışma usul ve esaslarının T. Bankalar Birliği tarafından düzenlenmesi ve TCMB bünyesindeki merkezin bilgilerinin de buraya aktarılması öngörülmüştür (37) .  Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi 28 Haziran 2013 tarihinde faaliyete geçmiştir.

(3) Umumi Disponibilitenin Asgari Oranının ve Hesap Şeklinin Belirlenmesi

Bankalar ağırlıklı olarak orta ve uzun vadeli kredilerden oluşan aktiflerini halktan mevduat adı altında topladıkları ve büyük ölçüde kısa vadeli veya vadesiz fonlarla finanse ederler. Bu bankaların “vade dönüştürme işlevi”  olarak isimlendirillir ve bu özellik de bankalar açısından “vade uyumsuzluğunu” yönetme sorununu  ortaya çıkarır. Gerek makro politikalar ile para politikasını yöneten kamu otoriteleri gerekse bankaların düzenleme ve denetimini yapan otoriteler bankaların bilançolarının hem seyyaliyetini koruması hem de günlük nakit yönetimi açısından gerekli likiditeye sahip olması ile yakından ilgili olmuşlardır. Bu nedenle de kamusal otoriteler bankaların bilançolarının aktif tarafında yeterli likit varlıklar bulunması gereğine önem vermişler; daha önceleri bankaların kendilerine bıraktıkları bu konuyu özellikle 1930’lardan itibaren  düzenlemeye başlamışlar ve zorunlu kurallar koymayı tercih etmişlerdir.

Ülkemizde belirli oranda likit varlık ya da likidite bulundurma yükümü ilk kez 1933 yılında 2243 sayılı Mevduatı Koruma Kanunu ile düzenlenmeye başlamıştır. Bu düzenleme (m. 8) ile   bankalar vadeli, vadesiz ve ihbara tâbi tasarruf mevduatının karşılığını teşkil etmek üzere kanunda gösterilen oranlarda (%10 ve %20)  “kasalarında karşılık ihtiyat” bulundurmak  yani “nakit” tutmak zorundadırlar (38) . Aslında bu düzenlemenin disponibilite yükümlülüğü mü yoksa mevduat munzam karşılığı yükümü mü olduğu  tartışılabilir. 1934 yılında 2457 sayılı Kanun ile karşılıkların en fazla %50’sinin Maliye Bakanlığı’nın onayı alınmak koşuluyla faiz getiren menkul kıymetlere yatırılabileceği; 2806 sayılı Kanun ile de karşılıkların nakden tesis edilebileceği veya kısman ya da tamamen Maliye Bakanlığı’nın izni ile fazi getiren menkul kıymetlere yatırılabileceği öngörülmüştür (39).

2999 sayılı Banklar Kanunu (m. 26) ile ilk kez “disponibilite” ile “munzam karşılık” birbirlerinden ayrılmıştır. Kanun “bankalar, taahhüdlerine karşı bulunduracakları umumî disponibiliteden maada, Maliye Vekâletinin muvafakati altında Devlet dahilî istikraz tahvilâtından veya bu tahviller derecesinde faiz getiren diğer menkul kıymetlerden müteşekkil bir munzam karşılık tesis ederler” diyerek bu ayırımı yapmıştır (40).

7129 sayılı Kanun, “Bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumi disponibilitenin asgari nispeti, Banka Kredilerini Tanzim Komitesince tâyin olunur” diyerek (m. 33/1)  bankacılık sisteminin likidite ve ödeyebilirliği konusunda oldukça önemli olan bir konunun düzenlenmesi işini BKTK’ya bırakmıştır.

Bu konuda BKTK’nın  48 ve 78 sayılı Kararları Bakanlar Kurulunca onanarak yayınlanmıştır.

(4) Kanuni Karşılık Ya da Mevduat Munzam Karşılıkların Belirlenmesi

  Mevduat munzam karşılığı o yıllarda hem önemli bir para politika aracı hem de bankaların likidite ve ödeyebilirliği açısından önemli bir ihtiyati politika aracıdır. Yukarıda belirtildiği gibi 2243 sayılı Kanun döneminde bankaların mevduat için ihtiyat veya karşılık tutması öngörülmüş olup bu yükümün disponibilite yani likidite mi yoksa munzam karşılık tesisi mi olduğu açık değildir. Ancak ilk bakışta her ikisini de içeren bir yüküm gibi görünse de disponibilite yükümü olma özelliği daha baskın görünmektedir. Yine yukarıda belirttiğimiz gibi 1936 yılında çıkarılan 2999 sayılı Bnakalar Kanunu m. 26 ile bu ayırım açık biçimde yapılmış ve munzam karşılıklar disponibiliteden ayrı bir politika aracı olarak kanun tarafından açıkça düzenlenmeye başlamıştır. Bu dönemde munzam karşılıkların  oranları  ile nasıl tesis edilecekleri politika olarak kanun ile belirlenmiştir. Munzam karşılıklar konusunda bir  değişiklik yapılmak gerektiğinde ise Kanun yolu ile yeni düzenleme   yapılmıştır. Nitekim dönemde 4196, 5072, 6112, 6115 sayılı Kanunlar ile bu konuda düzenlemeler yapılmıştır (41).

7129 sayılı  Bankalr Kanunu vadeli ve vadesiz mevduat ayrımı yaparak alt ve üst sınırlar belirlemiş ve bu sınırlar içinde kalmak üzere kanuni karşılıkların memleketin umumi, iktisadı durumu gözönünde bulundurularak, zaman zaman Banka Kredilerini Tanzim Komitesi tarafından tesbit olunmasını öngörmüştür (m. 33/2).

  Diğer yandan aşağıda değinileceği gibi 1960 yılında çıkarılan 18 sayılı Kanun  BKTK’yı  “Amortisman  ve Kredi Sandığınca mevduat karşılıkları mukabilinde verilecek faiz nispetlerini tâyin maksadiyle  Bakanlar Kuruluna Maliye Bakanlığı yoliyle tekliflerde bulunmakla mükellef”  tutmuştur (42).

  7129 sayılı Kanunun  33. Maddesi  1961 yılında çıkarılan 301 sayılı Kanunla değiştirilmiştir (43). Bu değişklik ile munzam karşılıkların kullanımına ilşkin ilkeler belirlenmiştir. Bu çerçevede “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına, yatırılacak munzam karşılıkların en çok % 20 si, Banka Kredilerini Tanzim Komitesince tesbit ve Bakanlar Kurulunca tasvip edilecek esaslar dairesinde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası zirai finansmanlarını tahsis edilebilir.” kuralı benimsenmiştir. Böylece, BKTK’na kanundaki sınırlar içinde munzam karşılıkların zirai finansmanda kullanım konusundaki esasları belirleme görevi verilmiştir.

Munzam karşılıkların tespit ve tesisi ve bunların kullanımı ile bunlara ödenecek faizler hakkında BKTK tarafından 40a, 107, 131, 138, 139; 157, 177, 178, 195 ve 196 sayılı Kararlar yayımlanmıştır.

(5) Bankaların Uygulayacakları Faizlerin Tür ve Oranlarının Belirlenmesi

  Bankalar esas itibariyle  mevduat sahiplerine faiz öderken kredi kullandırdıkları kişilerden de faiz alırlar. Bir başka deyişle de ödenen faziler bankaların en öenmli faaliyet gideri olurken tahsil ettikleri faziler de en önemli faaliyet geliri kalemini oluşturmuştur.

1933 yılında 2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun hem bankaların ödünç para verdiği yani kredi verdiği kişlerden komisyon ve diğer masraflarda dahil alacakları faiz oranının üst sınırını hem de vadelerine göre mevduat sahiplerine verecekleri fazi oranının üst sınırı kanun ile tespit etmişti. Bir başka deyişle bankların alacakları  ve verecekleri faizlerin üst sınırı, tavanı Kanun ile belirlenmiş idi.

2279 sayılı Kanunda 1960 yılında 18 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile alınacak ve verilecek faizlerin üst sınırının Kanun ile belirlenmesi yönteminden vazgeçilmiş ve “Ödünç Para Verme işlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek âzami faiz nispetleri ile temin edilecek sair menfaatlerin ve tahsil edilecek masrafların mahiyet ve âzami hadlerini tâyine ve bunların mer’iyet zamanlarını tesbite Bakanlar Kurulu yetkili” kılınmıştır.

18 sayılı Kanun aynı zamanda BKTK’ne de iki konuda görev yüklemiştir.  Kanuna göre,  “ …memleketin iktisadi faaliyetlerini devamlı surette takip, gereken tedbirlerin ittihazını temin, vâde müddetlerini ve buna göre verilecek faiz nispetlerini tesbit ve Amortisma  ve Kredi  Sandığınca mevduat karşılıkları mukabilinde verilecek faiz nispetlerini tâyin maksadiyle “Banka Kredilerini Tanzim Komitesi” Bakanlar Kuruluna Maliye Bakanlığı yoliyle tekliflerde bulunmakla mükelleftir.” Görevlerden birisi “ödünç para verme işlerinde  ve mevduata ödenecek faiz oranları” diğeri ise “mevduat karşılıklarına ödenecek fazi oranı” ile ilgilidir.

Ödünç para verme işlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek faizler ve faiz oranları  hakkında BKTK’nın 90, 99, 103, 110, 133, 134, 151, 158, 165, 176, 185, 187,  191 ve  198 sayılı Kararları yayımlanmıştır.

Ancak bu kararlardan bazıları üç özel konuya ilişkindir:

(i)  “Tütün İçin Yurt Dışındaki Kaynaklardan Temin Edilecek Ön Finansmana Ödenecek Faiz Oranının Belirlenmesi” konusunda BKTK 110, 133, 151, 158, 165, 176, 185 ve 198 sayılı Kararları yayımlamıştır.

(ii) 5389 sayılı Kanun gereğince Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası’nın “tahvil hasılalarından yaptığı ikrazatta uygulanacak faiz oranına”  ilişkin olarak  90 ve 134 sayılı Kararlar yayımlanmıştır.

(iii) Sanayi sektörüne ucuz faizle daha fazla kredi sağlamak amacıyla, bankalarca Türkiye Cumhuriyet  Merkez Bankası reeskontuna müracaat suretiyle verilecek kredilerde uygulanacak faiz ve reeskont haddine dair ise 143 ve 192 sayılı Kararlar yayımlanmıştır.

(6) Bankaların Faiz Dışında Müşterilerine Uygulayabilecekleri Komisyonlar ile Diğer Masrafların Tür ve Oranlarının Belirlenmesi

Yukarıda da belirttiğimiz gibi 2279 sayılı Kanun bankalarca ödünç para verme işlerinde ve mevduata  uygulayabilecekleri faiz oranlarının tavanlarını belirleme politikası izlerken belirlenen bu tavanların başka adlarla alınan ya da sağlanan menfaatlere de sınırlama getirerek konuyu düzenlemek ihtiyacı duymuştur.

Bu çerçevede gerek 18 sayılı Kanun  Ödünç Para Verme İşlerinde ve mevduat kabulünde “alınacak ve verilecek âzami faiz nispetleri” ile “temin edilecek sair menfaatlerin ve tahsil edilecek masrafların mahiyet ve âzami hadlerini tâyine” ve bunların mer’iyet zamanlarını tesbite Bakanlar Kurulunu yetkili  kılarken bu konuda BKTK’yı da  Bakanlar Kuruluna Maliye Bakanlığı yoliyle tekliflerde bulunmakla yükümlü tutmuştur.

  Bu çerçevede BKTK tarafından alınan 91, 95, 100, 119, 147, 184, 186, 193 sayılı Kararlar Bakanlar Kurulu tarafından RG’de yayımlanmışlardır.

(7) Gayrimenkul Üzerine Muameleler  Hakkında Düzenleme

7129 sayılı Kanun ilke olarak bankaların ticaret maksadı ile gayrimenkul alım ve satımı ile meşgul olmalarını ve gayrimenkul ipoteği mukabilinde kredi açmalrını  yasaklarken (m. 50/1) bankaların gereksinmeleri dışında gayrımenkul iktisap etmelerini ve gayrimenkul inşaat ve ticareti ile iştigal eden iştirakler kurmalarını ve bu maksatla kurulmuş teşekküllere iştirak etmelerini ve kredi açmalarını da yasaklamıştır (m. 50/4). Hatta bu gereksinim dışı gayrımenkul edinme yasağı bankaların iştirakleri ile onların iştiraklerine doğru da  genişletilmiştir (m. 50/5). Bir başka deyişle de kısıtlanan iş alanında faaliyette bulunmayı yasaklarken  “kredi” ve/veya “sermaye yatırma” yoluyla kaynak aktarımını kısıtlamış,  “gayrimenkülün teminat olarak kabulünü” de kısıtlamıştır.

Ancak bu ilkeler  değişik nedenlere dayanan bazı istisnalar ile gevşetilmiştir.  Bu gevşetilme yada istisnalarının bazıları BKTK’nın görev ve yetkisi içinde kalan konular olarak düşünülmüştür.

(i) Bankaların gayrımenkul ipoteği karşılığnda kredi açma yasağı  yada kredi açtığı kişlerden gayrımenkul ipoteği alma yasağı bir kaç hal için uygulanmayacaktır. Bunlardan birisi “uzun vâdeye müncer olmamak şartiyle Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin tâyin edeceği hâd içinde açılacak kısa vadeli ticari krediler mukabilinde  gayrimenkul ipoteği” alınabileceğidir (m.50/2).

(ii) Bankalar, Banka Kredilerini Tanzim Komitesince  alınan  kararlara uygun olarak bankacılık muamelelerini yürütmek üzere muhtaç bulundukları miktar ve genişliğin (vüsatın) üzerinde her hangi bir suretle gayrimenkul edinemiyeceklerdir (m. 50/4). Bir başka deyişle de “bankaların bankacılık faaliyetlerini yürütmek üzere ihtiyaç duydukları gayrımenkullerin miktarı, kapsamı, niteliği ve büyüklüğü” BKTK tarafından belirlenecektir.

(iv) Bankaların iştirakleri ile onların iştirakleri iştigal mevzularının icabettirdiği iş yeri, fabrika, imalâthane ve müştemilâtı ile emsali gayrimenkuller haricinde Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin müsaadesi olmaksızın gayrimenkul iktisabedemezler. (m.50/5).  “Bankaların doğrudan veya dolaylı biçimde iştirak ettikleri şirketlerin ve kuruluşların iştigal mevzualarının gerektirdiği gayrımenkulllerin kapsamı ve niteliği ile boyutu” da BKTK tarafından belirlenecektir.

Bankaların, bankacılık muameleleri için, banka iştiraklerinin de iştigal mevzuları için ihtiyaç duydukları gayrimenkullerin miktar ve kapsamı hakkında BKTK 45, 105, 121, 140 ve 170 sayılı Kararlarını yayımlamıştır.

(8) Tasarruf Mevduatına Verilecek İkramiyelerin Düzenlenmesi

7129 sayılı Kanun, “Tasarruf mevduatı sahiplerine munzam menfaatler”  başlığını taşıyan maddesinde  “Bankaların  münhasıran tasarruf mevduatı sahiplerine kur’a ile dağıtılmak üzere tasarrufu teşvik ikramiyeleri tertip edebileceklerini, düzenleyebileceklerini  öngörmüştür (m. 32/1).

Bankalarca bu çerçevede tevzi edilebilecek yani dağıtılabilecek ikramiyelerin her yıl uygulanacak miktarı ve nisbeti ile şekil, şart, mahiyet ve nevileri Bankalar Birliğinin mütalâası alınarak Banka Kredilerini Tanzim Komitesi tarafından tesbit edilir (m.32/2).

Ancak BKTK, bu yetkisini kullanarak konuyu düzenlerken uyması gereken sınırlayıcı iki özel kural Kanun tarafından belirlenmiştir.

 Bunlardan birisine göre, kur’aya esas olarak belirlenecek asgari mevduat miktarı, vâdeli olanlarda, vâdesiz mevduat için tesbit edilmiş miktarın yarısından fazla olamaz ve diğer şartlar vâdeli mevduat aleyhine değiştirilemez. Böylece Kanun koyucu vadeli mevduatı (ve sahiplerini) vadesiz mevduat (ve sahiplerine) karşı daha avantajlı bir konuma getirerek vadeli mevduatı teşvik etmek istemiştir (m. 32/2).

Diğer özel kurala göre ise, BKTK mevduat kabulüne yeniden izin verilen bankalarda iznin verildiği yılı izleyen iki takvim yılı sonuna kadar tertip edilecek tasarrufu teşvik ikramiyeleri toplamının âzami miktarını, bu bankaların ödenmiş sermaye ve ihtiyatlarını göz önünde tutarak tayin eder (m. 32/4).

Tasarrufu Teşvik İkramiyeleri konusunda BKTK, çok sayıda karar almış (40, 57, 95, 106, 129, 144, 154, 162, 169, 179 ve 197 sayılı Kararlar) olup bunlar kararname ile yayımlanmıştır.

(9) Bir Bankanın Mevduat Kabul Yetkisinin Kaldırılması ve  Hakkında Diğer Tedbirler Alınması

  Bankaların tarihsel olarak en önemli temel işlerinden birisi ve sahip oldukları faaliyet imtiyazı halktan mevduat adı altında para toplaması ya da “mevduat kabulü” olmuştur. Bu nedenle kamu yönetimi tarafından bir imtiyazın  bverilmesi aynı zamanda Hükümetlerin ve ekonomi yönetimlerininin bankalara ilişkin özel gözetim ve denetimin de temel nedenlerinden birisi olmuştur. Bu da Hükümetlerin belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda  bir bankaya onun “mevduat kabul yetkisinin”   kısıtlanması veya kaldırılması yoluyla müdahalesi  olanağını da vermektedir.

7129 sayılı Kanunun “Bankaların murakabesinde Hükümetin selâhiyeti” başlığın taşıyan maddesinde “Bankalar yeminli murakıplarınca yapılan tetkikat neticesinde bankanın malî bünyesinin taahhütlerini karşılamıyacak derecede zaafa uğramış bulunduğunun veya bu vaziyetin  tahakkuk etmek üzere olduğunun tesbiti halinde; Maliye Vekâletinin teklifi  üzerine Hükümet,  Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin de mütalâasını aldıktan sonra, muvakkat bir idare meclisi teşkil ve gerekli bilcümle tedbirleri  ittihaz etmek  üzere Maliye Vekiline  salâhiyet verebilir “ denilmektedir (m. 60).

Bu tedbirlerden birisi de bankanın mevduat kabul yetkisinin kısıtlanması ve kaldırılmasıdır. Nitekim 7129 sayılı Kanunun “Bankacılık muamelelerine ve mevduat kabulüne müsaade ve mevduat kabul salâhiyetinin iptali” başlığını taşıyan hükmünde “… müsaade almış bankaların tevdiat kabul etmelerinde bilâhara mahzur görülmesi halinde Maliye Vekâletinin talebi üzerine İcra Vekilleri Heyetince Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin mütalâası alındıktan sonra mevduat kabul selâhiyeti daimî veya muvakkat olarak alâkalı bankanın bütün teşkilâtına veya mütaaddit şubelerine şâmil olmak üzere ref edilebilir” denilmektedir (m. 13/3).

Bankalar Kanunu’nun yukarıdaki hükümlerinden de anlaşılacağı gibi  belirli nedenlerin ortya çıkması halinde bir banka hakkında “Hükümetin müdahalede bulunması” veya mevduat kabul yetkisinin iptali” konusunda Hükümetin karar vermeden önce “Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin mütalâasının  alınması” öngörülmektedir.

Mevduat kabul yetkisinin kaldırılması konusunda BKTK ‘nın 84; 88; 89; 94; 123 sayılı kararları yayımlanmıştır.

153 sayılı Kanunla getirilen Tedrici Tasfiye sistemi öncesinde BKTK mütalâlarıyla (sırasıyla 84,88,89, 94 sayılı BKTK Kararları) Maden Kredi Bankası, Sanayi Bankası, Esnaf Kredi Bankası ve Niğde Bankası’nın mevduat kabul yetkileri kaldırılmıştır.

153 sayılı Kanundan sonra ise 123 sayılı Kararla Şarkikaraağç’taki Sağlık Bankası’nın mevduat kabul yetkisi kaldırılmıştır.

  Bu bankalardan Sanayi Bankası ve  Esnaf Kredi Bankası 2/6/1960 tarih ve 5/9 sayılı BKK ile  153 sayılı Kanun kapsamında Tedrici Tasfiyeye tabi tutulmuşlardır. Bu iki banka dışında 1960 yıllarda daha sonra Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankası (12/7/1960 tarih ve 5/145 sayılı BKKK), Doğubank (2/9/1960 tarih ve 5/295 sayılı BKK), Tutum Bankası (28/5/1963 tarih ve 6/1782 sayılı BKK) Raybank (30/6/1964), Türkiye Kredi Bankası (28/2/1964 tarih ve 6/2767 sayılı BKK)  da tedrici tasfiyeye tabi tutulan bankalardır (44).

(10) Tedrici Tasfiyeye Tabi Tutulan Bankalara Fon Tahsisi

  27 Mayıs Darbesini izleyen aylarda ”153 sayılı Kanun”  ile 7129 sayılı Kanuna  eklenen “Ek madde – 1”  ile bankaları tasfiye sistemi konusunda önemli bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme ile hem “bankaların tedrici tasfiye  sistemiyle tasfiye edilebilmeleri “ hem de haklarında tedrici tasfiye kararı verilen bu “bankaların kati ve nihai açıklarının karşılanması için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdınde bir fon tesis edilmesi” kararlaştırılmıştır.

  153 sayılı Kanun, tedrice tasfiye sisteminin yürütülmesinde BKTK’ne önemli işlevler yüklemiştir. Kanun hükmüne göre;

“Bu fondan tediyeler Banka Kredilerini Tanzim Komitesi kararına müsteniden Maliye Bakanlığınca yaptırılır. Tasfiyeye nezarete memur edilecek bankaya, tesbıt olunacak ihtiyaç nispetinde, bahis konusu fondan Maliye Bakanlığınca aynı esas dâhilinde avans verilebilir.

Fonun âzami limiti, toplanan meblağın limiti tecavüzü veya tediyeeler dolayısiyle mevcudun limitin dununa düşmesi halinde yapılacak muamele yukarıdaki esaslar dâhilinde Banka Kredilerini Tanzim Komitesince tesbit edilir.

Fon mevcudu maksadı temine yetmediği zaman; Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından fona, Banka Kredilerini Tanzim Komitesince tesbit olunacak miktarda ve tâyin edilecek tediye ve itfa şekil ve şartları dâhilinde ikrazda bulunulur.”

Tedrici tasfiyeye tabi tutulan bankalara fon tahsisi konusunda BKTK’nin 102, 104, 108, 109, 112, 115, 116; 124, 125,  128, 132, 142, 146, 150, 152, 153, 159, 160, 161, 163, 166, 167, 168, 175 ve 180 sayılı Kararları RG’de yayımlanmıştır.

(11) Kurumlar Vergisinden Muaf Tutulan Menkul Kıymetlerle İlgili Ortalama Gider Emsalinin Tesbiti

BKTK’ya bir başka görev ise Kurumlar Vergisi Kanunu’nun uygulanması ile ilgili olarak verilmiştir. 1963 yılında 199 sayılı Kanunla değiştirilen 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, (m. 15/7)   “Kurumlar Vergisinden muaf  menkul kıymetler portföyü ile ilgili ortalama gider emsalinin oranının  belirlenmesi” görevinin BKTK tarafından yerine getirilmesini öngörmüştür (45).

199 sayılı Kanunla yapılan değişkliğe göre; “İhraç kanunlarına veya  Devletle akdolunan  mukavelenamelere göre mevcut ve çıkacak vergilerden muaflığı kabul  edilmiş olan menkul kıymetlerin Kurumlar Vergisinden istisna edilen temettü, faiz ve ikramiyelerine isabet eden giderler” Kurum kazancının tesbitinde  indirilmesi  kabul  edilemez giderlerdir.  Kanundaki parantez içi  hüküm de bunun nasıl hesaplanacağını düzenlemiştir. Parantez içi hükme göre de ;

“Gerçek giderlerin katî olarak tesbit edilememesi halinde, bahis konusu gerçek giderler, Kurumlar Vergisinden muaf  menkul kıymetler portföyünün itibarî değer toplamına,  Banka Kredilerini Tanzim Komitesince   menkul  kıymetler portföyü ile ilgili giderler nazara alınarak tâyin olunacak ortalama  gider emsalinin uygulanması suretiyle bulunur. Vergiden muaf  menkul kıymetler portföyünün itibari değer toplamı, ilgili hesap dönemine dahil ayların son  günündeki vergiden  muaf  menkul kıymetler portföyünün ortalaması esas alınmak suretiyle tesbit olunur.”

  Bu konuda BKTK’nin 130 sayılı Kararı RG’de yayımlanmış bulunmaktadır.

C) BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ KARARLARININ DAYATIMI

Milli Korunma Kanunu’nun verdiği yetkiye dayanılarak 2/18922 sayılı Kararla  kurulan “Ticari Kredi Tanzim Komitesi” nin kuruluş kararnamesi yayımlanmadığından orada bir hüküm varmı bilmiyoruz. Ancak olmasa bile MKK’na dayanılarak kurulduğundan Komitenin alacağı kararlara muhalefetin de MKK’ya aykırılık olarak yaptırımla karşılaşacaktı.

4/4040 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile  Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 13 sayılı Karara Eklenen Madde 2 ile Banka Kredilerini Tanzim Komitesi’ni kurmuş ve Komite Kararlarının Vekillerarası Döviz Komitesinin onayından  geçtikten sonra “13 sayılı Karar hükümlerine tevfikan tatbik mevkiine vazedilir“ demiştir. Bunun anlamı, onaylanarak uygulanabilir mevzuat niteliğine kavuşan kararların 13 sayılı Karardan uygulanma gücünü  alacağı ve bu kararlara uymama ya da aykırılıkların TPKKHK ile öngörülen yaptırımlara tabi olacağıdır. Nitekim BKTK’yı yeniden düzenleyen 4/6620 sayılı Kararname bunu açıkça ifade ederek “Bu Komite kararlarına muhalefet 14 sayılı karar hükümlerine muhalefet sayılır” demiştir.

Günümüzde finansal piyasaları düzenleyen  çok sayıda Kanunun bir yönleriyle özel birer 1suç hukuku” yada “ceza hukuku” düzenlemesi olma özelliği taşıdığını söyleyebilirz.  Gerçektende “düzenleme-regülasyon” hukukunun bir özelliği aynı zamanda bir “dayatım hukuku” niteliği taşımaları; düzenledikleri alanda ve konuda çok sayıda da yaptırım kuralları bir başka deyişle de disiplin ile idari yaptırımlar ve cezalar yanısıra  suç hukuku yaptırımlarına sahip olmalarıdır.

BKTK’yı kuran ve  ona genel ve özel nitelikli görev ve yetkiler veren 7129 sayılı Bankalar Kanunu ile yine Komiteye özel olarak görev ve  2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanunu finansal piyasalarla ilgili konuları düzenleme yanısıra getirdiği kurallara aykırı davranışları ve eylemleri de yaptırıma bağlamışlardır. Ancak hemen belirtmeliyiz ki BKTK Kararları ancak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanarak Bakanlar Kuurulu Kararı olarak yayımlandıklarından artık söz konusu karara aykırılıklar doğrudan Bakanlar Kurulu Kararı’na aykırılık olmaktadır.

7129 sayılı Bankalar Kanunu bir yönüyle de “özel ceza hukuku” kuralları içeren bir kanundur ve “Cezai Hükümler” başlığını taşıyan bölümde (m. 66- 81) suçlar ve bu suçlara karşı öngörülen yaptırımlar ile izlenecek süreçler yer almaktadır.

BKTK’ya görev ve yetki veren bazı hükümlere (m. 47/1 ve 5; 32/2, 38/3 ve 4, 50/2,4, 5) uymamanın yaptırımı 70. Maddede düzenlenmiş olup Kanun bu konuda hapis ve para cezası yaptırımları öngörmüştür.  Buna göre, Komite kararlarına riayet etmeyen bankaların, iştirakleri ve iştiraklerinin ortak olduğu müesseselerin  işlerini fiilen idare eden vazifeli ve ilgili Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri genel müdür ve genel müdür yardımcıları ve müdürleri ağır para cezası ile 6 aydan 2 yıla kadar hapis cevası ile cezalandırılırlar (m. 70/1). Komite kararlarına aykırılık bankaya veya iştirak müesseselerine veya ilgili kişilere menfaat temin hedef tuttuğu veya bu hareketler neticesinde fiilen bir menfaat temin edilmiş olduğu takdirde, bu menfaatlerin 5 misli  ağır para cezası alınır (m. 70/2). Diğer yandan Bankalar Kanunu m. 50’ye aykırı olarak iktisap ettikleri gayrimenkullerin mahkumiyet kararı ile birlikte satılmalarına ve tasfiyelerine karar verilir (m. 70/3, 4,5).

Ancak Ulutan (1958) BKTK’nin kuruluş ve genel görev ve yetkilerini sayan 47. Madde hükmü ile bu hükmü ceza yaptırımına bağlayan 70. madde arasındaki ilişkinin kurulmasında bir yazım sorunu  olduğu kanısındadır. Ulutan bu konuda şöyle söylemektedir:  “Burada bir telif zaâfına işaret etmek yerinde olur. 47 inci maddede yalnız banka kredilerini Tanzim Komitesinin vazifelerinden ve alacağı kararlardan bahsedilmiştir. 70 inci maddede ise 47 inci maddede yazılı hükümlere ademi riayet derpiş edilmiştir. Kanun vâzının maksadı, sarih bir şekilde alınacak kararlara riayet etmeyen bankaların vazifelilerini cezalandırmak olmakla beraber ilk nazarda bu hususu kavramak güçtür. Bunun da sebebi, Hükümet teklifinde, 47 nci maddenin sonunda, “Bankalar mevcut kredi kaynaklarını Komite kararlarımın ve kredi tevzi plânının umumi esasları dahilinde kullanmağa ve her kredi nevi için vaz edilen had veya nisbetleri tecavüz etmemeğe ve risk santralizasyonu mevzuunda ittihaz edilecek tedbirlere riayet etmeğe mecburdurlar” hükmü mevcuttu. 70 inci madde de buna göre yazılmıştı. Muvakkat encümende 47 inci maddenin yeniden kaleme alınması sırasında bu âmir hüküm unutulduğu için 70 inci madde ile mukayesesinde böyle bir aksama doğmuştur.” (46).

Diğer yandan BKTK’ya görev ve yetki veren  bazı hükümlere (33/1 ve 2,   yani  disponibilite ve munzam karşılık)  uymamanın yaptırımı da 69. maddede   yer almıştır. Buna göre bu hükümlere ve hadlere (oranlara) riayet etmeyen bankalar Maliye Bakanlığı tarafından kendilerine yapılacak tebligat bir aydan az olmamak üzere bildirilecek süreler içinde durumlarını düzeltmedikleri takdirde vazife ilgilerine göre Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri genel müdür ve genel müdür yardımcıları vaya memurlarıağır para cezasına mahkum edilirler.

Diğer yandan 2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanunu çerçvesinde belirlenen mevduat fazilerinin üzerinde faiz verilmesi ve menfaat sağlanması, tespit edilen alınacak faiz  oranları üzerinde faiz  alınması ve menfaat sağlama “tefecilik” olarak  nitelenmiştir. Tefecilik eylemi ise suç olarak tanımlanmış ve yaptırıma bağlanmıştır. (m. 17/1,2,3,4) Söz konusu suçun yaptırımı ise 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası  ve temin edilen menfaatin 5 misli para cezası olarak belirlenmiştir . Tekerrür halinde ise cezalar 3 misli artırılır. Bu suçun tüzel kişiliği olan bir kuruluş (bankalar) tarafından işlenmesi halinde para cezaları kuurluşa hapis cezası ise Yönetim Kurulu veya İdare Komitesi Başkan ve üyelerine veya imzası ile o müesseseyi sorumlu tutabilen yetkili müüdür veya memurlarından cezayı gerektiren fiili işlemiş veya buna iştirak etmiş ya da emir vermiş olanlara uygulanır  (47).

III – SONUÇ

Banka Kredilerini Tanzim Komitesi, 1950’lerin kredi tahsisi ve bankacılık denetimi ihtiyaçlarına yönelik, klasik bakanlık hiyerarşisi ile piyasa temsilini birleştiren özgün bir kurumsal yapıdır. Komite, tüzel kişiliğe sahip bağımsız bir otorite olmamakla birlikte, Bankalar Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca kredi hacmi, mevduat karşılıkları, faizler, komisyonlar, gayrimenkul sınırlamaları, tasarrufu teşvik ikramiyeleri ve tedricî tasfiye gibi alanlarda etkili düzenleme taslakları üreten bir ihtisas kurulu niteliği taşımıştır.

BKTK modelinin ayırt edici yanı, karar alma sürecinde siyasetçileri, bürokratları, TCMB’yi, meslek kuruluşlarını ve banka yöneticilerini aynı masada buluşturmasıdır. Bu yönüyle Komite, bugünkü bağımsız idari otoritelerden farklı olarak nihai karar gücünü Bakanlar Kurulunun onayına bağlayan; fakat teknik hazırlık ve sektör bilgisini kurumsal karar süreçlerine taşıyan ara bir düzenleyici model sunmuştur.

1970 yılında 1211 sayılı Kanun ile hukuki varlığı sona erdirilmiş olsa da BKTK’nın deneyimi, Türkiye’de finansal düzenleme tarihinin yalnızca bakanlık denetiminden veya bağımsız kurum modelinden ibaret olmadığını göstermektedir. Komitenin kararlarının sistematik tasnifi, hem bankacılık mevzuatının geçirdiği dönüşümü hem de düzenleme, danışma ve yaptırım işlevlerinin erken Cumhuriyet sonrası dönemde nasıl iç içe geçtiğini ortaya koymaktadır.

DİPNOTLAR

(1) BKTK hakkında bkz. Akpınar, 1966, s. 133-140; Aydın, 1959; Aydın 1961; İmregün, 1961. Ayrıca 7129 sayılı Bankalar Kanunu hakkında yazılan şu iki şerhte Komiteyi düzenleyen 47. Madde ile ilgili bölümde geniş açıklamalar bulunmaktadır: Atasagun, 1959, s. 415-435; Ulutan, 1958, s. 184-191. Söz konusu çalışmaların yazıldığı tarihler ile BKTK’nın faaliyetinin sona erdiği 1970 yılına kadar geçen süre içinde Komite bankacılık sisteminin düzenlenmesinde oldukça etkin bir konuma sahip olmasına karşın hakkında kayda değer başkaca çalışma bulunmamaktadır.

(2) Bugün artık Karar organı atama biçimleri tümüyle değişmesine karşın bu konuda ayrık uygulamanın belki de 1980 ve 1990’lı yıllarda kurulan Sermaye Piyasası Kurulu, Rekabet Kurulu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu gibi bağımsız idari otoritelerin kuruluşu sırasında BKTK’nin oluşumunda benimsenen yaklaşımın bir biçimde sürdürülmüş olduğunu söylemek mümkündür. Bkz. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 18/1; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, m. 22/2; 4389 sayılı Bankalar Kanunu, m. 3/3

(3) 27 Mayıs 1960 Darbesinden sonra çıkarılmış olan “79 sayılı Millî Korunma Suçlarının Affına, Millî Korunma Teşkilât, Sermaye ve Fon hesaplarının Tasfiyesine ve Bazı Hükümler İhdasına Dair Kanun” (RG 16/9/1960-10605) ile “5/322 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı” (RG 16/9/1960-10605) MKK’nu ilga etmemişlerdir.  79 sayılı Kanun MKK suçlarını affetmiş, MKK teşkilatını kaldırıp memurlarını diğer kamu kurumlarına dağıtmış ve MKK ile kurulan fonları tasfiye etmiş ancak Kanunu açık biçimde veya  dolaylı olarak yürürlükten kaldırmamıştır.  5/322 sayılı BKK ile, Kanunun (m.3) idareye verdiği yetki ile Kanun sadece  “tatbikten”  kaldırılmıştır.

Diğer yandan 3488 sayılı Kanun  (RG 8/11/1988-19983) ve 5637 sayılı Kanun (2/5/2007-2651 uygulama olanağı olmayan bazı kanunları listeleyerek yürürlükten kaldırmışlardır. 3488 sayılı Kanun ile MKK’nunda değişiklik yapmış olan üç kanun (4156, 4372 ve 50020 sayılı Kanunlar) yürürlükten kaldırılmıştır.

3780 sayılı MKK’nun yürürlükte olduğunu ve bir Cumhurbaşkanlığı Kararı ile uygulanmaya başlanmasının önünde  bir engel  olmadığını söyleyebilirim. MKK’nın halen yürülükte olduğu yönünde bir başka görüş için bkz. Güneş, 2022.

Ancak Güneş (2022), MKK’nın yüürülükte olması konusunda  “MKK’yı açıkça  yürürlükten kaldıran kaldıran bir yasa olmadığını savı dışında   başkaca hukuki gerekçe söylemediği gibi MKK ile ilgili olarak 1994 yılına kadar 251 tane Kanun çıkarıldığını söylemektedir. Yazar, bu Kanunlara ilişkin bir liste vermemektedir.

Konu güncel olarak biraz daha hukuksal olarak incelemeyi bekleyen bir konu olarak durmaktadır.

(4) Nitekim Akpınar ve Aydın da MKK’na dayanılarak kurulan bu Komitenin kuruluş kararnamesi ile faaliyetine ilişkin kararların yayımlanmamış olduğunu söylemektedir. Akpınar, 1966, s. 133; Aydın, 1959, s. 293.

(5) İlginç olan ise dönemde bankacılık hakkında yazılmış önemli bir ders kitabı  ve uzun yıllar boyunca da bankacılık konusunda bir başvuru çalışması olmuş olan Hazım Atıf Kuyucak  tarafından yazılan “Para ve Banka, Cilt II- Bankacılık -1948” yanısıra  Naci Yılmaz (2020)’ın  dönemi  ele alan bankacılık tarihi çalışmasında ve Cumhuriyetin 50. Yılı için yazılmış olan iki önemli bankacılık tarihi kitaplarında (Avni Zarakolu, 1974; Öztin Akgüç, 1975)   bu komitenin ismi bile geçmemektedir.

(6) Akpınar, 1966, s. 133; Aydın, 1959, s. 293.

(7) Madde 79 — Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki 13 sayılı kararla bu kararın ek ve tadilleri mer’iyetten kaldırılmıştır.

“Banka kredilerinin kontrolüne mütaallik 13/9/1954 tarih ve 4/4040 sayılı karar hükümleri mahfuzdur.”

(8) Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki 14 sayılı karara mütaallik Tebliğ Sayı: 5 (RG 28/6/1956-9344)

Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 14 sayılı Karara mütaallik 5 sayılı tebliğe ek tebliğ:A (RG 8/9/1956-9402)

(9) 7129 sayılı Bankalar Kanunu, Kabul Tarihi: 23.06.1958 (RG 2/7/1958 – 9944)

7129 sayılı Bankalar Kanunu’nun hazırlanış süreci için bkz. Ulutan, 1958, s. 16 vd.

Bankalar kanunu lâyihası, gerekçesi ve Muvakkat Encümen Mazbatası , Hükümetin Teklifi, Muvakkat Encümenin Tadili için bkz. TBMM  Zabıt Ceridesi Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1, 78. İnikat, 9/6/1958, Ek: S. Sayısı 121.

Bankalar Kanunu konusunda hazırlanan tasarı Şubat 1955’de Hükümet tarafından  Meclise gönderilmiş ise de geri çekilmiş, düzeltme ve değişiklikler yapıldıktan sonra da 30 Eylül 1955 tarihinde yeniden Meclise  sunulmuştur. Ancak Meclis Encümenlerinde geçen sürelerin ardından 1957 genel seçimlerinden hemen sonra  tasarı üçüncü defa Meclise sunulmuştur. Bütçe, Maliye, İktisat ve ticaret, Adliye Encümenlerinden seçilen üyelerden oluşan geçici encümenin 5/6/1958 tarihli kararıyla değiştirilerek kabul edilen metin Meclis  Genel Kurulunca tarafından  görüşülmesinin ardından 23/6/1958’de kabul edilerek kanunlaşmış ve RG’de yayımlanmıştır.

Ama asıl ilginci, Meclis Genel Kurulunda Ferid Melen’in  “Millî Korunma Kanununun bir hükmüne istinaden fiilen teşkil edilmiş olan Kredileri Tanzim Komitesinin bu kanunda da yer alması isabetlidir.” şeklindeki açıklamasıdır. Yukarıda belirttiğimiz gibi MKK uyarınca kurulan Ticari Krediler Komitesi, 1946 yılında 3/4606 sayılı Karar ile kaldırılmıştı. Banka Kredilerini Tanzim Komitesi adını taşıyan Komite ise Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna göre çıkarılan 4/4040 sayılı Karar ile  1955 yılında kurulmuştur.

BKTK ile ilgili m. 47’nin Meclis Genel Kurulundaki  müzakeresi için bkz.  TBMM Zabıt Ceridesi Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  82.  İnikat, 18/6/1958, s. 524-531; Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1, 83.  İnikat, 20/6/1958 , s. 552-554

Meclis’e sunuş ve Mecli müzakereleri için bkz. Ulutan, 1958- Ekler, s. 285-374.

(10) 153 sayılı 7129 sayılı Bankalar Kanununa ek Kanun, Kabul Tarihi 6/10/1960,   (RG  13/12/1960-10679).

(11) 123 sayılı “7129 sayılı Bankalar Kanununun 47 nci maddesinin 2 nci fıkrasının değiştirilmesi ve bu kanuna iki madde eklenmesi hakkında Kanun” Kabul Tarihi: 29/11/1962,  RG 7/12/1962-11276.

(12) 18 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanununun bazı hükümlerinin değiştirilmesine dair Geçici Kanun”  Kabul Tarihi: 14/7/1960 (RG 18/7/1960-10554).

(13) 199 sayılı 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna bazı hükümler eklenmesine dair Kanun, Kabul Tarihi: 18/2/1963, RG 23/2/1963-11342.

Ortalama gider emsalinin uygulanması konusunda ayrıca bkz. Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Seri No: 13, RG 30/11/1963-11569.

(14) 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, Kabul Tarihi 14/1/1970, RG 26/1/1970 -13409.

(15) Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  78. İnikat, 9/6/1958, s. 121 de 1-7. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004078.pdf

(16) Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  82.  İnikat, 18/6/1958,  s. 528-529, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004082.pdf

(17) Devre 11 Cilt: 4, İçtima 1, 82.  İnikat, 18/6/1958, s. 528-529, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004082.pdf

(18) Akpınar, 1966, s. 139.

(19) Genel Müdürü BKTK üyesi olan Amortisman ve Kredi Sandığı 1964 yılında 441 sayılı Kanun ile kurulan Devlet Yatırım Bankasına devredilmiştir. 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Hakkında Kanun, RG 21/3/1964-11622.

(20) Aydın, 1959, s. 295.

(21) Aydın, 1959, s. 296.

(22) Aydın, 1961, s. 839.

(23) BKTK’nın görev ve yetkileri konusunda bkz. Akpınar, 1966, s. 137-138; Aydın, 1959, s. 296-309; Aydın, 1961, s. 835-836; İmregün, 1961, s. 256-262. Ayrıca Atasagun, 1959, s. 47-48; Ulutan, 1958, s. 188 vd.

(24) Bu sınıflamalar yapıldığı sırada (Akpınar hariç), BKTK’ya 1960 yılında 153 sayılı Kanun ile Tedrici Tasfiye Konusunda; 18 sayılı Kanun ile ödünç para verme işleri konusunda, 199 sayılı Kanun ile Kurumlar Vergisi hakkında verilen görevleri içermemektedir.

(25) Akpınar, 1966, s. 137-138.

(26) Atasagun, 1959, s. 423-424.

(27) Atasagun, 1959, s. 425.

(28)  Aydın, 1959, s. 296 vd.

(29) Aydın, 1959, s. 296.

(30) Aydın, 1959, s. 308.

(31) Ulutan, 1958, s. 188 vd.

(32) Bu konuda bkz. Kurt-Günal-Tuğçetin, 1977, s. 220-223. Ayrıca Atasagun, 1959, s. 428-429.

 (33) 6544 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesi ve bu kanuna bir madde eklenmesi hakkında Kanun, Kabul Tarihi: 27/4/1955, RG 6/5/1955-8999.

 (34) Kurt-Günal-Tuğçetin, 1977, s. 222.

(35) 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, Kabul Tarihi: 14/1/1970, RG 26/1/1970-13409, m. 44.

(36) 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, RG 25/2/2011-27857 Mük.

 (37) Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi Yönetmeliği, RG 10/4/21012-28260

Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi Üyelerinin Müşterilerinin Risk Merkezi Nezdindeki Bilgilerinin Kendilerine Ya da Onay Vermeleri Koşuluyla Belirledikleri Tüzel Kişlere Verilmesine İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik, RG 10/4/21012-28260.

 (38) 2243 sayılı Mevtuatı Koruma Kanunu, Kabul Tarihi: 30/5/1933, RG 5/6/1933-2419.

(39) 2457 sayılı Mevduatı Koruma Kanununun 8 inci maddesine bir fıkra ilavesine dair kanun, Kabul tarihi:28/5/1934, RG 30/5/1934-2714.

2806 sayılı Mevduatı Koruma Kanununun sekizinci maddesinin tadiline dair kanun, Kabul tarihi:14/6/1935, RG 22/6/1935-3035.

(40) 2999 sayılı Bankalar Kanunu, Kabul Tarihi: 1/6/1936, RG 9/6/1936-3325.

(41) Mevduat munzam karşılık sisteminin tarihsel gelişimi için bkz. Karacan, 1978.

(42) 1961 yılında çıkarılan 302 sayılı Kanun ile “Amortisman ve Kredi Sandığınca” ibaresi “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca” olarak değiştirlmiştir.

(43) 301 sayılı “7129 sayılı Bankalar Kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu Kanuna bir geçici madde eklenmesine dair Kanun”, Kabul Tarihi: 12/5/1961 RG 18/5/1961-10810.

(44) Tedrici Tasfiyeye tabi tutulan bankalar hakkında bkz. Tura, 1967. Bankaların tedrici tasfiyeye alınmasına ilişkin BKK’larının Resmi Gazete’de yayımlanmış oldukları tespit edilememişlerdir.

Tutum Bankası’nın Tedrici Tasfiyesine ilişkin Bakanlar Kurlu Kararının 17/5/1963 tarih ve 127 sayılı BKTK Kararına dayandığını Tura (1967)’dan öğreniyoruz (s. 27). Ancak bu BKTK Kararı da RG’de yayımlanmamıştır. Tedrici tasfiyeye alınan diğer bankalarla ilgili BKK’nın dayandığı BKTK kararının tarih ve sayısına ilişkin olarak Tura (1967)’da herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.

(45) 199 sayılı 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna bazı hükümler eklenmesine dair Kanun, Kabul Tarihi: 18/2/1963, RG 23/2/1963-11342.

Ortalama gider emsalinin uygulanması konusunda ayrıca bkz. Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Seri No: 13, RG 30/11/1963-11569.

(46) Ulutan, 1958, s. 190.

 (47) 2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanunu, Kabul Tarihi: 8/6/1933, RG 18/6/1933-2430

3399 sayılı “Ödünç Para Verme İşleri Kanununun bazı maddelerini değiştiren Kanun”, Kabul Tarihi: 25/5/1938, RG 28/5/1938-3919

5841 sayılı “Ödünç Para Verme İşleri Kanununun bazı maddelerini değiştiren 3399 sayılı kanunun 1 inci maddesinin değiştirilmesi ve bu kanuna iki madde ilâvesi ve 2279 sayılı kanunun 17 nci maddesiııin değiştirilmesi hakkında Kanun”, Kabul Tarihi: 10/8/1951, RG 15/8/1951-7885

KAYNAKÇA

Devlet Arşivleri

Resmi Gazete’de yayımlanmayan 24/10/1942 tarih ve 2/18922 sayılı Kararname (G.K/13 – Devlet Arşivleri Katalog 030-18-01-02,  Kutu 100, Gömlek 91, Sıra  14

Resmi Gazete’de yayımlanmayan 9/6/1943 traih ve  2/20117 sayılı  Kararname (G.K/16) –  Devlet Arşivleri Katalog 030-18-01-02,  Kutu 102, Gömlek 4, Sıra 3).

TBMM Zabıt Ceridesi (7129 sayılı Bankalar Kanunu Hakkında)

Devre  10, İçtima 2 , Cilt: 8 , 1/11/1955 , s.3, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d10/c008/tbmm10008001.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1, 77, İnikat 6/6/1958, s. 341 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004077.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  78. İnikat, 9/6/1958 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004078.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  79.  İnikat, 9/6/1958 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004079.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  80. İnikat, 13/6/1958 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004080.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  82.  İnikat, 18/6/1958,  https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004082.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  83.  İnikat, 20/6/1958  https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004083.pdf

Devre 11 Cilt: 4 , İçtima 1,  84. İnikat, 23/6/1958 https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d11/c004/tbmm11004084.pdf

Turgut Akpınar (1966), Bankalar ve Devlet – Bankalar Kanunu Üzerine Sistematik ve Karşılaştırmalı Açıklamalar, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Yayın No: 65,

Celal Aydın (1959), Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin Vazife ve Salâhiyetleri, Ticaret ve Banka Hukuk Haftası, (27 Nisan-3 Mayıs 1959) Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını, s. 291-310; Müzakereler s. 432-438.

Celal Aydın (1961), Banka Kredilerini Tanzim Komitesi Çalışmaları, II. Ticaret ve Banka Hukuk Haftası (10 – 18 Mayıs 1961), Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını, s.835-865.

Yusuf Saim Atasagun (1959), İzahlı -Notlu – Mukayeseli  Bankalar Kanunu, Kutulmuş Matbaası, s. 415-435

Cihan Güneş (2022), 2022 Yılında Milli Korunma Kanunu Halen Geçerli mi?, Hür Fikirler, 22 Temmuz, https://hurfikirler.com/2022-yilinda-milli-korunma-kanunu-halen-gecerli-mi/

Oğuz İmregün (1961), Kredilerin Kontrolü Meselesi ve Bankalar Kanunumuzun İlgili Hükümleri,  II. Ticaret ve Banka Hukuk Haftası (10 – 18 Mayıs 1961), Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını s. 248-262.

İhsan Karacan (1978), Mevduat Munzam Karşılıkları-Tarihsel Bir Yaklaşım, Banka ve Ekonomik Yorumlar, Şubat, s. 61-66.

İbrahim Kurt-Vural Günal-Talât Tuğçetin (1977), T.C. Merkez Bankası Kanunu Şerhi ve Yabancı Mevzuat ve Uygulama, Türkiye Bankalar Birliği Yayınları No: 79.

Hoşcan Tura (1967), Tasfiyeye Tabi Tutulan Bankaların Tasfiye Nedenleri Hakkında Bir İnceleme, Hazine Genel Müdürlüğü Bankacılık Şubesi Raporu, 27/7/1967.

Burhan Ulutan (1958), Bankalar Kanunu, Şerhi ve İzahı, Ankara, s. 184-191.

EK A : KARARNAMELER

1) 24/10/1942 tarih ve 2/18922 sayılı Gizli Bakanlar Kurulu Kararı ve G.K./13 saylı Karar

2) 9/6/1943 tarih ve 2/20117 sayılı Gizli Bakanlar Kurulu Kararı ve G.K./16 saylı Karar

EK B:  TABLOLAR

I – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK) KARARLARI

II – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK) KARARLARININ TASNİFİNE İLİŞKİN TABLOLAR

Tablo: 1 Konuları İtibariyle BKTK Kararları

Tablo: 2 RG’de yayımlanan Kararlarda BKTK Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Alma Durumu

Tablo: 3 BKTK Kararlarının Onanıp Yayımlandığı Kararnamelerdeki Başbakanlar

Tablo: 4 RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Aldığı Kararlar

Tablo: 5 RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Bulunmadığı Kararnamelerdeki Komite Üyesi Bakanlar

Tablo:6 BKTK Toplantsına Katılmayan Komite Üyeleri ve Bu Toplantıyla  İlgili Karar Sayısı

Tablo: 7 Katılımcı Muhalefetinin Yer Aldığı BKTK Kararları

I – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK) KARARLARI

Milli Korunma Kanun döneminde RG’de yayımlanmış  herhangi bir karar tespit edilememiştir. Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki  düzenlemeler ile (13  ve 14 sayılı Kararlar)  ile kurulan BKTK ilk kararını ( 1 nolu Karar) 28/6/1956 tarihinde yayımlamıştır. Bunda 8/9/1956 tarihinde yayımlanan 2 nolu karar ile değişiklik yapılmıştır. Bu dönemde başkaca bir Karar RG’de yayımlanmamıştır. 7129 sayılı Bankalar Kanunu’nun 2 Temmuz 1958 tarihinde RG’de yayımlanmasının ardından RG’de yayımlanan ilk BKTK Kararı, 30 Aralık 1958 tarihinde yayımlanmış olan 40 sayılı karardır.  İlk iki kararın ardından 3-39 sayılı Kararlar RG’de yayımlanmamışlardır.. BKTK’nın RG’de yayımlanan son kararı 198 sayılı olup 21/1/1970’de yayımlanmıştır. 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu ile BKTK kaldırılmıştır. Ancak Bankalar Kanunu döneminde de RG’de yayımlanan kararlara bakıldığında çok miktarda sayı atlaması görülmektedir. Bunlar atlanmış sayıların (41-44, 46, 47, 49-57,  58-83, 85-87, 93,97, 98, 101, 111, 113,114, 120, 122, 126, 127, 135-137, 141, 145, 148, 149, 155, 156, 164, 171-174, 181-183, 188-190, 194) içeriği hakkında bilgi sahibi değiliz. Söz konu atlanan sayılardaki kararlar düzenleyici kararlar olmayıp kamuya açıklanması gereken nitelikte değildiler. Diğer yandan 40-45 sayılı Kararlar arasında yayımlanan üç kararda da BKTK’nın karar tarih ve sayısı yer almamaktadır. Yayımlanan bazı BKTK kararlarında, Komiteye katılan kurum ve kuruluşları temsil eden kişilerin isimleri de yer almaktadır. Bu da bize BKTK’da hem kurumsal hem de kişi bakımından devamlılık hakkında bir fikir verebilir. Aşağıda listelenen kararlar RG’de yayımlanan BKTK Kararlarıdır. Kararlar, Karar sayısı esas alınarak sıralanmıştır. BKTK Kararları, Bakanlar Kurulu’nun onayı ile yayımlandığından bazı kararların yayımlanması gecikmiştir.
Tebliğ veya Bakanlar Kurulu Kararı No	Resmî Gazete Tarih ve No	BKTK Karar Sayısı	BKTK Karar Tarihi	Konu
Türk Parası Kıymetini Koruma hakkındaki 14 sayılı karara mütaallik Tebliğ Sayı: 5	28/6/1956-9344	1	19/6/1956	Kredi hesaplarının işleyişi hakkında  genel bir düzenleme
Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 14 sayılı Karara mütaallik 5 sayılı tebliğe ek tebliğ: A	8/9/1956-9402	2	17/8/1956	Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 14 sayılı karara mütaallik 5 sayılı tebliğin 1, 4, 5 ve 7 nci maddeleri, Banka Kredilerini Tanzim Komitesinin 17/8/1956 tarih ve 2 sayılı karariyle değiştirilmiştir
4/11148	30/12/1958-10096	40	26/12/1958	Bankalarca tasarruf mevduatı sahiplerine kur’a ile tevzi edilmek üzere tertip edilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin, 1959 yılında tatbik olunacak miktarı ve nispeti ile şekil, şart, mahiyet ve nevilerinin tesbitine dair
4/11328	4/3/1959-10150	– (40a) (sayı tarafımızdan verilmiştir)	–	Bankaların TCMB nezdinde Amortisman ve Kredi Sandığı adına açılmış bir hesapta tesis etmekle  mükellef bulundukları munzam karşılığın üç aylık hesap vaziyetlerinde umumi mevduattan bankalar mevduatının tenzilinden sonra  kalacak  bakiyeye  nispetinin tâyini hakkındaki “BKTK kararı
4/11329	4/3/1959-10150	– (40b) (sayı tarafımızdan verilmiştir)	–	Bankaların, kısa vadelii  ticari krediler mukabilinde munzam teminet olarak kabul edebilecekleri  gayrimenkul teminatına mütaallik haddin tâyini hakkındaki BKTK Kararı
4/11572	25/5/1959-10213	(40c) (sayı tarafımızdan verilmiştir)		BKTK’nın mütalâasına dayanan Maliye Vekâletinin 30/4/1959 tarihli ve 5299-12/19605 sayılı yazısı üzerine Bankalar Kanunu m. 38 ve 46 ‘ya ilişkin karar
4/11592	25/5/1959-10213	45	16/2/1959	Bankaların, bankacılık muamelelerini tedvir etmek üzere muhtaç bulundukları gayrimenkullerin miktar ve vüsati hakkında
11827	1/8/1959-10268	48	29/4/1959	Bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumi disponibilitenin  asgari  nispeti ve hesap şekli hakkında
4/12283	21/10/1959-10337	57	28/9/1959	Bankalarca, tasarruf mevduatı sahiplerine kur’a ile tevzi edilmek üzere, tertip edilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin 1960 yılında tatbik olunacak miktarı ve nispeti ile şekil, şart, mahiyet ve neviilerinin tesbitine dair
5/14	10/6/1960-10522	84	18/5/1960	Maden Kredi Bankası’nın mevduat kabul salâhiyetinin bütün  teşkilâtına şâmil olmak üzere  kaldırılmasına dair mütalâa
5/56	23/6/1960-10533	88 ve 89	4/6/1960	Sanayi Bankası ile Esnaf Kredi Bankası’mn mevduat kabul salâhiyetinin bütün teşkilâtına şâmil olmak üzere Kaldırılmasına dair BKTK Mütalalası
5/184	1/8/1960-10566	90	9/7/1960	Ödünç para verme işlerinde  tatbik edilecek fazi nispetleri ve mevduata verilecek faiz nispetleriyle
5/184	1/8/1960-10566	91	9/7/1960	Ödünç para verme işleriyle müterafik olarak bankalarca yapılacak hizmetler mukabilinde alınacak komisyon ve ücretlerin âzami nispet ve tutarları mevzuunda
5/146	16/7/1960-10553	92	9/7/1960	Bankalarca yapılacak ihracat finansmanları ve açılacak sanayici kredilerinin 30/6/1958 tarihli plasman seviyeleri dışında bırakılması ve Bu mevzu ile ilgili hususlar hakkında
5/371	3/10/1960-10619	94	9/8/1960	Niğde Bankasının mevduat kabul salâhiyetinin kaldırılmasına dair Maliye Bakanlığının 16/9/196 0 tarihli v e 5272-3/3768 3 sayılı yazısiyle yapılan talebi ve BKTK’nın 9/8/196 0 tarihli ve 9 4 sayılı mütalâası
5/387	12/10/1960-10627 (düzeltme 21/11/1960-10660)	95	29/8/1960	30/7/1960 tarihli ve 5/184 sayılı kararname ile tasdik olunan , BKTK’nın 91 sayılı kararının 1 inci maddesinin (b ) fıkrasının tadiline, aynı karara 3 üncü madde ilâvesine ve  bankaların 1961 yılında tatbik edecekleri  Tasarrufu Teşvik İkramiyelerinin esaslarına dair
5/327	22/9/1960-10610	96	2/9/1960	Bankalarca ihracatın finansmanına ve sanayie açılacak kredilere mütedair
5/1123	6/5/1961-10800	99	15/3/1961	5/184 sayılı kararname ile tasdik olunan BKTK’nın 90 sayılı kararının 2inci maddesinin tadiline dair
5/1123	6/5/1961-10800	100	15/3/1961	5/184 sayılı kararname ile tasdik olunan BKTK’nın  91 sayılı kararının bazı maddelerinin  tadiline dair
5/1258	20/6/1961-10833	102	5/5/1961	7129 sayılı Bankalar Kanununun 60 ıncı maddesine, bu kanuna ek 153 sayılı kanunun 2 nci maddesiyle eklenen hükümler gereğince, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere, 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle TCMB nezdinde tesis edilmiş bulunan Fon’dan (5.000.000 – Beşmilyon) liranın tahsisine
5/1225	23/5/1961-10812	103	10/5/1961	Bankaların plasmanları hakkında konulmuş olan tahditlerin kaldırılmasına, ödünç para verme işlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek faiz nispetlerini tâyin eden BKTK’nın 90 sayılı kararının 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasiyle 4 üncü maddesinin (a) – (e) bentlerinin değiştirilmesine dair
5/1421	26/7/1961-10864	104	21/6/1961	712 9 sayılı Bankalar Kanununun 60 ıncı maddesine, 153 sayılı kanunun 2 nci maddesiyle eklenen hükümler gereğince, tedricen tesfiyeye tabi tutulmuş bulunan Sanayi Bankası Anonim Şirketi ile Esnaf Kredi Bankası Anonim Şirketinin tasfiyesinde kullanılmak üzere, 15 3 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle TCMB  nezdind e tesis edilmiş bulunan Fon’dan (8.000.000, — Sekizmilyon) liranın tahsisine
5/1656	2/10/1961-10921	105	16/8/1961	7129 sayılı Bankalar Kanununun 50 nci maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre bankaların, bankacılık muamelelerini tedvir etmek üzere muhtaç bulundukları gayrimenkuller mevzuunda
5/1656	2/10/1961-10921	106	16/8/1961	7129 sayılı Bankalar Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre bankalarca tevzi edilebilecek ikramiyelerin 1962 yılında tatbik olunacak miktarı ve nispeti ile şekil, şart, mahiyet ve nevileri
5/1656	2/10/1961-10921	107	16/8/1961	7129 sayılı Bankalar Kanununun 301 sayılı kanunla muaddel 33 üncü maddesi gereğince bankalar tarafından TCMB . nezdinde mevduat karşılığı olarak tesis edilecek munzam karşılıklara, TCMB ce ödenecek faiz nispeti hakkında
5/1750	24/10-1961-10940	108	22/9/1961	6/12/196 0 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB nezdinde tesis edilen fondan tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere 3.000.000 (Üçmilyon) liranın tahsisine dair
6/116	26/1/1962-11019	109	27/12/1961	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince, TCMB nezdinde tesis edilen fondan, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Doğubank’ın tasfiyesinde kullanılmak üzere 5.000.000 (Beş milyon) liranın tahsisine dair
6/115	26/1/1962-11019	110	27/12/1961	Ödünç para verme işlerinde tatbik olunacak faiz nispetlerine dair BKTK’nın 90 sayılı kararının tadili hakkında
6/568	22/6/1962-11135	112	18/4/1961	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB nezdinde tesis edilen fondan, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Sanayi Bankası Anonim Şirketi ile Esnaf Kredi Bankası Anonim Şirketinin  tasfiyelerinde kullanılmak üzere 9.000.000 (Dokuzmilyon) liranın tahsisne dair
6/737	8/8/1962-11175	115	21/6/1962	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB nezdinde tesis edilen fondan, tedricen  tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Doğu Bank’ın tasfiyesinde kullanılmak üzere 25.550.000 (Yirmibeşmilyon beşyüzellibin) liranın tahsisine dair
6/737	8/8/1962-11175	116	21/6/1962	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB nezdinde tesis edilen fondan, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankası’nm tasfiyesinde kullanılmak üzere 5.000.000 (Beşmilyon) liranın tahsisine dair
6/859	11/9/1962-11203	117	17/7/1962	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinde 1963 yılında uygulanacak miktarları ve nisbetleri ile şekil, şart, mahiyet ve çeşitlerinin tesbiti hakkında
6/1258	26/1/1963-11318	119	13/11/1962	1-30/7/1960 tarihli ve 5/184 sayılı kararname İle onaylanan (91) sayılı kararı’nın 1 inci maddesinin  (d) bendinin  “Muhafaza ve Murakabe  Komisyonu” başlıklı fıkrasının, 2 — 18/12/1959 tarihli ve 4/11329 sayılı kararname ile onaylanmış olan kararı’nın 2 nci fıkrasının, değiştirlmesi
6/1366	14/2/1963-11334	121	6/12/1962	Bankaların bankacılık muamelelerini tedvir etmek üzere muhtaç bulundukları gayrimenkuller  mevzuunda “BKTK ca ittihaz olunan 16/8/1961 tarihli ve 105 sayılı kararın  2 nci maddesinde değişiklik yapılmasına dair
6/1781	24/7/1963-11462	123	22/4/1963	Merkezi Şarkî Karaağaç’ta bulunan Sağlık Bankası Türk AnonimŞirketi’nin mevduat kabul yetkisinin muvakkaten kaldırılması; Maliye Bakanlığının 22/5/1063 tarihli ve 5257/1-19716 sayılı yazısiyle yapılan teklifi ve BKTK’nın uygun mütalâasına ait 22/4/1963 tarihli ve 123 sayılı kararı üzerine, 7129 sayılı kanunun 13 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 28/5/1963 tarihinde kararlaştırılmıştır
6/1842	3/7/1963-11444	124	22/4/1963	7129 sayılı Bankalar Kanununa ek 153 sayılı kanun gereğince Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabı tutulmuş bulunan Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankasının tedricen tasfiyesinde kullanılmak üzere, 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi mucibince TCMB tesis edilmiş fondan 5 milyon liranın tahsisi
6/1842	3/7/1963-11444	125	22/4/1963	7129 sayılı Bankalar Kanununa ek 153 sayılı Kanun gereğince Türkiye İş  Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye  tabi tutulmuş  bulunan Doğubank T.A.Ş., Sanayi Bankası A.Ş. ve Esnaf Kredi Bankası A.Ş. n i n tedricen tasfiyelerinde kullanmak üzere; a ) 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi mucibince TCMB nezdinde tesis edilmiş bulunan fondan (Doğubank T.A.Ş. için 2.630.000 TL.) (Sanayi Bankası A.Ş. ve Esnaf Kredi Bankası A.Ş. için 4.340.000 TL) 6.970.000,— liranın tahsisi,
6/1782	RG de yayımlanmamıştır	127	17/5/1963	Tutum Bankası’nın Tedrici Tasfiyeye alınması hakkında
6/2058	2/9/1963-11494	128	28/6/1963	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB nezdinde tesis edilen fondan, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Tutum Bankası Anonim Ortaklığının tasfiyesinde kullanılmak üzere, 10.000.000 (Onmilyon) liranın tahsisi
6/2190	30/9/1963-11518	129	22/8/1963	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin 1964 yılında tatbik  olunacak miktarları ve nispetleriyle şekil, şart, mahiyet ve nevilerinin  tesbiti
6/2296	11/11/1963-11552	130	22/8/1963	5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesine 18/2/1963 tarihli ve 199 sayılı Kanunla eklenen 7 nci bent hükümlerine göre gelirleri kurumlar vergisinden muaf tutulan menkul kıymetlerle ilgili ortalama gider emsalinin tesbiti hakkında
6/2617	8/2/1964-11628	131 (107 sayılı Karara ek)	3/12/1963	Bankalar tarafından TCMB nezdinde mevduat karşılığı olarak tesis edilecek munzam karşılıklara adı geçen Bankaca ödenecek faiz nisbeti hakkındaki 107- sayılı kararda değişiklik yapılmasına dair BKTK ca ittihaz olunan ilişik 3/12/1963 tarihli ve 131 sayılı kararı
6/2614	31/1/1964-11621	132	3/12/1963	6/12/1960 tarihli ve 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Tutum Bankası Anonim Ortaklığının tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB tesis edilen fondan (10.000.000 – on milyon) liranın tahsisine
6/2640	7/2/1964-11624	133	3/12/1963	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan temin edilecek ön finansmana ödenecek faiz nispeti, bu yıl için de komisyon dahil olmak ve her ne nam ile olursa olsun bu nispeti aşmamak kaydiyle % 7 olarak tesbit edilmiştir.
6/2640	7/2/1964-11624	134	13/12/1963	Komitemizin 9/7/1960 tarih ve 90 sayılı karariyle % 5 olarak tesbit edilmiş bulunan, 5389 sayılı kanun gereğince T. C. Ziraat Bankasının tahvil hasıllarından yaptığı ikrazata tatbik edeceği faiz nispeti % 3 e indirilmiştir.
6/2917	16/4/1964-11684	138	12/3/1964	TCMB mevcut bulunan mevduat munzam karşılıklarının % 20 sinin sunî gübre ve diğer zirai kredi ihtiyaçlarından kullanılmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasına tahsis olunmasına dair
6/3280	11/7/1964-11751	139	24/6/1964	7129 sayılı Bankalar Kanununun 301 sayılı kanunla muaddel 33 üncü maddesinde verilen yetkiye istinaden mevduat karşılıkları hakkında
6/3280	11/7/1964-11751	140	24/6/1964	7129 sayılı Bankalar Kanununun 50 nci maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre bankaların, bankacılık muamelelerini tedvir etmek üzere muhtaç bulundukları gayrimenkuller mevzuunda
6/3280	11/7/1964-11751	142	1/7/1964	6/12/1960 tarihli, 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB’de tesis edilen fondan, tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Raybank Türk Anonim Şirketinin tasfiyesinde kullanılmak üzere 30.000.000 (Otuzmilyon) liranın tahsisi
6/3644	24/9/1964-11815	143	28/8/1964	Sanayi sektörüne ucuz faizle daha fazla kredi sağlamak amacıyla, bankalarca TCMB reeskontuna müracaat suretiyle verilecek kredilerde uygulanacak faiz ve reeskont haddine dair,
6/3747	15/10/1964-11833	144	25/8/1964	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin 1965 yılında tatbik  olunacak miktarları ve nispetleriyle şekil, şart, mahiyet ve nevilerinin  tesbiti
6/3747	15/10/1964-11833	146	1/9/1964	26/121960 tarihli , 153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi gereğince TCMB’de tesis edilen Fon’dan , tedricen  tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere 10.000.000 ( On milyon) liranın tahsisi
6/3917	30/11/1964-11869	147	1/9/1964	BKTK’nın 91 sayılı kararının 7/1/1963 tarihli ve 6/1258 sayılı kararname ile onaylanan 119 sayılı karariyle değişik 1 inci maddesinin (d) bendinin «Muhafaza ve Murakabe Komisyonu» başlıklı fıkrasının değiştirilmesine dair
6/4105	7/1/1965-11900	150	15/12/1964	Tedricen tasfiyeye tabi tutulan Raybank Türk Anonim Şirketi’nin tasfiyesinde kullanılmak üzere TCMB nezdinde tesis edilmiş olan fondan 42.500.000 (Kırkikimilyon beşyüzbin) liranın tahsisi hakkındaki BKTK’nın ilişik 15/12/1964 tarihli ve 150 sayılı kararının onaylanması
6/4444	29/3/1965-11965	151	10/2/1965	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan temin edilecek ön finansmana ödenecek faiz nispeti bu yıl için de, Komisyon dâhil olmak ve her ne nam ile olursa olsun bu nispeti aşmamak kaydiyle, % 7 olarak tesbit edilmiştir
6/4522	19/4/1965-11979	152	6/3/1965	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Tutum Bankası Anonim Ortaklığının tasfiyesinde kullanılmak üzere TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 15 000 000 (Onbeş milyon) liranın tahsisi
6/5223	6/10/1965-12119	153	30/7/1965	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Raybank T. A. Ş. nin tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 42.331.000 (Kırk iki milyon üçyüz otuzbirbin) liranın tahsisi
6/5395	2/11/1965-12140	154	8/9/1965	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinde 1966 yılında uygulanacak miktarları ve nisbetleri ile şekil, şart, mahiyet ve çeşitlerinin tesbiti hakkında
6/5723	31/12/1965-12191	157	1/12/1965	7129 sayılı Bankalar Kanununun 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrası Hükmüne göre, bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumi disponibilitenin asgari nispeti ile aynı Kanun maddesinin 12/5/1961 tarihli ve 301 sayılı Kanunla değişik 2 nci fıkrası gereğince bankaların, bir sene ve daha fazla vadeli mevduatlarında meydana gelecek artışlar mukabilinde TCMB nezdinde açılan özel bloke hesaplarında nakden tesis edecekleri munzam karşılık nispetlerinin tâyinine dair
6/6165	30/3/1966-12264	158	10/2/1966	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan temin edilecek ön finansmana ödenecek faiz oraniyle ilgili olarak BKTK ca alınmış bulunan ilişik kararın onaylanması;
6/6748	1/8/1966-12363	159	14/6/1966	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Raybank T. A. Ş. ‘nin tesfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 7.025.000 (Yedi milyon yirmibeş bin) liranın tahsisi
6/6743	2/8/1966-12364	160	15/6/1966	Türkiye İş Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Türkiye Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan Fondan 10.000.000 (on milyon) liranın tahsisi
6/7179	12/11/1966-12459	161	23/9/1966	Türkiye İş Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Türkiye Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan Fondan 20.000.000 (Yirmi milyon) liranın tahsisi
6/7308	3/12/1966-12468	162	12/10/1966	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinde 1967 yılında uygulanacak miktarları ve nispetleri ile şekil, şart, mahiyet ve çeşitlerinin tesbiti hakkında
6/7902	8/4/1967-12568	163	10/1/1967	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Raybank Türk Anonim Şirketinin tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de a tesis edilmiş bulunan fondan 5.500.000 (Beş m i l y o n dört yüz bin) liranın tahsisi hakkında
6/8092	1/6/1967/12610	165	10/3/1967	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan temin edilecek ön finansmana 1967 yılında ödenecek faiz oraniyle ilgili
6/8064	11/5/1967-12595	166	10/3/1967	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Raybank T. A . Ş.’ nin tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 8.300.000 (Sekiz milyon üç yüz hin) liranın tahsisi
6/8293	3/7/1967-12637	167	22/4/1967	Türkiye İş Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Türkiye Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 15.000 000 (On beş milyon) liranın tahsisi
6/9004	11/11/1967-12748	168	15/9/1967	Türkiye Emlâk Kredi Bankasının nezareti altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankası’nm tasfiyesinde kullanmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan fondan 12.700.000 (Oniki milyon yediyüz bin) liranın tahsisi
6/9000	11/11/1967-12748	169	15/9/1967	Bankalarca tevzi edilebilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinde, 1968 yılında uygulanacak miktarları ve niametleri ile şekil, şart, mahiyet ve çeşitlerinin tespiti hakkında
6/9002	11/11/1967-12748	170	15/9/1967	7129 sayılı Bankalar Kanununun 50 inci maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre Bankalar, bankacılık muamelelerini tedvir etmek üzere muhtaç bulundukları gayrimenkuller konusunda evvelce alınmış bulunan ve 121 sayılı Kararla değiştirilmiş olan 105 sayılı Karara bir fıkra ve bir madde eklenmesine dair BKTK ca alınmış bulunan 15/9/1967 tarih ve 170 sayılı Kararın onaylanması
6/9797	24/4/1968-12882	175	15/2/1968	Türkiye İş Bankasının gözetimi altında tasfiyeye tabi tutulmuş bulunan Türkiye Kredi Bankası’nın tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de tesis edilmiş bulunan Fon’dan 3.700.000 (üç milyon yediyüz bin) liranın tahsisi
6/9798	24/4/1968-12882	176	15/2/1968	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan teinin edilecek ön finansmana ödenecek faiz nispeti 1968 yılı için de, komisyon dahil olmak ve her ne nam ile olursa olsun bu nispeti aşmamak kaydiyle, % 7 olarak tespit edilmiştir.
6/10052	19/6/1968-12928	177	2/5/1968	7129 sayılı Bankalar Kanununun 12/5/1961 tarihli ve 301 sayılı Kanunla değiştirilen 33 uncu maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre, Bankaların TCMB nezdinde mevcut mevduat munzam karşılıklarından TCZB’ye , İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 1968 yılı programında öngörülen ziraî finansmanlar için 400.000.000 (Dörtyüz milyon) lira avans verilmesine dair BKTK’nın ilişik 2/5/1968 tarih ve 177 sayılı Kararının onaylanması;
6/10435	16/8/1968-12978	178	19/7/1968	7129 sayılı Bankalar Kanunun 12/5/1961 tarih ve 301 sayılı Kanunla değiştirilen 33 üncü maddesinin 4 üncü fıkrası hükmüne göre, Bankaların TCMB nezdinde mevcut mevduat munzam karşılıklarından TCZB’ya , İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 1968 Yılı Programında öngörülen ziraî finansmanlar için Bakanlar Kurulunun 23/5/1968 tarih ve 6/10052 sayılı k a r a r ı ile verilmesi öngörülen 400 milyon lira avansın 125 milyon lira artırılmak suretiyle 525 milyon liraya çıkarılmasına dair
6/11059	28/12/1968-13087	179	9/9/1968	Bankalarca 1969 yılında dağıtılabilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin miktar ve oranları ile dağıtım şekil, şart, miktar ve nevileri hakkında
6/10976	7/12/1968-13071	180	9/9/1968	Türkiye İş Bankasının gözetimi altında tedricen tasfiyeye tabi tutulmuş olan Türkiye Kredi Bankasının tasfiyesinde kullanılmak üzere, TCMB’de kurulmuş olan Fon’dan 11.000.000 (On bir milyon) liranın ayrılması hakkında
6/11065	7/1/1969-13094	184	22/10/1968	95 sayılı BKTK kararının teminat mektuplariyle ilgili 1 inci pozisyonun (b) fıkrasına   fıkra ilave edilmesi
6/11066	6/1/1969-13093	185	22/10/1968	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan sağlanacak ön finansmana ödenecek faiz oranı hakkında
6/11065	7/1/1969-13094	186	22/10/1968	BKTK’nın 9/7/1960 tarih ve 91 sayılı Kararının 15/3/1961 tarih 99 sayılı Kararla değişik 2 nci maddesinin (2) sayılı fıkrasının değiştirilmesi
6/11065	7/1/1969-13094	187	22/10/1968	Alacaklı ve borçlu hesaplarda, faiz bakımından yılın 360 veya 365 gün olarak hesaplanması konusunun bankalar arasında yeknesak bir uygulamaya bağlanmasını gerekli sayarak, bu konunun, en kısa zamanda, hesap çeşitlerini ve kanunî zaruretleri gözönünde tutarak Türkiye Bankalar Birliğince düzenlenmesini ve bu yolda alınacak kararların bankalarca uygulanmasının kararlaştırılması
6/11299	17/2/1969-13129	191	5/12/1969	Ödünç para verme işleriyle alâkalı (90) sayılı BKTK kararının, (103) sayılı kararla değiştirilen 1. maddesinin (c) bendine  fıkra ilâve edilmesi
6/11299	17/2/1969-13129	192	5/12/1969	5/8/1964 tarih ve 143 sayılı BKTK Kararının 3. Maddesinin değiştirilmesi
6/11299	17/2/1969-13129	193	5/12/1969	Bankaların ödünç para verme işleriyle müterafık ve ihracat ile ilgili olarak müşterileri hesabına yaptıkları hizmet mukabilinde alacakları her türlü komisyon ve ücretlerin azamî nisbet ve tutarları ile bu mevzuda tatbik olunacak umumi hükümler
6/12055	25/7/1969-13258	195	7/6/1969	BKTK’nın, sun’î gübre konusuna  tahsis edilen avansın 650 (Altıyüz elli) milyon liraya çıkarılması hakkında
6/12314	12/9/1969-13299	196	29/7/1969	BKTK’nın mevduat munzam karşılıklarından TCZB’ye verilmiş bulunan 125 (Yüz yirmi beş) milyon liralık ek avansın 29/7/1969 da sona erecek vadesinin 29/7/1970 tarihine kadar uzatılması hakkındaki 29/7/1969 tarih ve 196 sayılı ilişik kararının onaylanması
6/12464	25/10/1969-13336	197	9/8/1969	Bankalarca 1970 yılında dağıtılabilecek tasarrufu teşvik ikramiyelerinin uygulanacak miktarları ve nisbetleri ile şekil, şart, nitelik ve nevileri hakkında
7/170	14/2/1970-13426	198	21/1/1970	Tütün için yurt dışındaki kaynaklardan sağlanacak ön finansmana ödenecek faiz nispetinin tesbiti

II – BANKA KREDİLERİNİ TANZİM KOMİTESİ (BKTK KARARLARININ TASNİFİNE İLİŞKİN TABLOLAR

Tablo: 1

Konuları İtibariyle BKTK Kararları

Konu	BTKK Karar Sayısı
Bankaların Uygulayabilecekleri Faizlerin Tür ve Oranlarının Belirlenmesi	90; 99; 103; 110; 133; 134; 151; 158; 165; 176; 185; 187; 191;198
5389 sayılı Kanun gereğince Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası’nın “tahvil hasılalarından yaptığı ikrazatta uygulanacak faiz oranı	90; 134
Tütün İçin Yurt Dışındaki Kaynaklardan Temin Edilecek Ön Finansmana Ödenecek Faiz Oranının Belirlenmesi	110; 133; 151; 158; 165; 176; 185; 198
Sanayi sektörüne ucuz faizle daha fazla kredi sağlamak amacıyla, bankalarca Türkiye Cumhuriyet  Merkez Bankası reeskontuna müracaat suretiyle verilecek kredilerde uygulanacak faiz ve reeskont haddine dair	143,; 192
Bankaların Faiz Dışında Müşterilerine Uygulayabilecekleri Komisyonlar ile Diğer Masrafların Tür ve Oranlarının Belirlenmesi	91; 95; 100; 119; 147; 184; 186; 193
Kredi Kullandırımı ve Yönetimi İle İlgili Kuralların ve İlkelerin Tespiti	1; 2; 40c; 92; 96; 103; 117
Gayrimenkul Teminatı Alımına İlişkin Kurallar	40b
Tasarrufu Teşvik İkramiyelerinin Düzenlenmesi	40; 57; 95; 106; 129; 144; 154; 162; 169; 179; 197;
Munzam Karşılıkların Tespit ve Tesisi ve Bunların Kullanımı Konusunda	40a; 107; 131; 138; 139; 157; 177; 178; 195; 196
Bankaların Taahhütlerine Karşı Bulunduracakları Umumi Disponibilitenin Asgari Nispeti ve Hesap Şekli Hakkında	48; 157
Bankacılık Muameleleri İçin İhtiyaç Duyulan Gayrimenkullerin Miktar ve Kapsamı Hakkında	45; 105; 121; 140; 170;
Mevduat Kabul Yetkisinin Kaldırılması	84; 88; 89; 94; 123
Tedrici Tasfiyeye Tabi Tutulan Bankalara Fon Tahsisi	102; 104; 108; 109; 112; 115; 116; 124; 125; 128; 132; 142; 146; 150; 152; 153; 159; 160; 161; 163; 166; 167; 168; 175; 180
Kurumlar Vergisinden Muaf Tutulan Menkul Kıymetlerle İlgili Ortalama Gider Emsalinin Tesbiti	130

Tablo: 2

RG’de yayımlanan  Kararlarda BKTK  Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Alma Durumu

RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Aldığı Kararlar 28 adet)	40; 57; 92; 96; 102; 104; 105; 106; 107; 108; 109; 110; 112,115,116; 117; 119; 121; 124; 125; 128; 129; 130; 143; 144; 146; 147; 150
RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Bulunmadığı Kararlar	40a; 40b; 40c; 45; 84; 88; 89; 90; 91; 94 ; 95; 100; 103; 123; 131; 132; 133; 134; 138; 139; 140; 142; 151; 152; 153;154; 157; 158; 159; 160; 161; 162; 163; 165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 179; 180; 184; 186; 187; 191; 192; 193; 195; 196; 197; 198;
Not: 40-57 sayıl Kararlar arasında bulunan ve 4/11329, 4/11572, 4/11592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarında yollama yapılan BKTK Kararlarının numaraları yer almamaktadır. Tablolarda tasnif edilebilmesi amacıyla tarafımızdan bu kararlara da sırasıyla 40a, 40b, 40c olarak sayı verilmiştir.

Tablo: 3

BKTK  Kararlarının Onanıp Yayımlandığı Kararnamelerdeki Başbakanlar

Başbakan	BKTK Kararları
Adnan Menderes	40, 40a, 40b 40 c  45, 48, 57
Cemal Gürsel	84;  88; 90; 91; 92; 94; 95; 96; 100; 102;  103; 104; 105; 106; 107; 108;
İsmet İnönü	109; 110; 112,115,116; 117; 119; 121; 123; 124; 125; 128; 129; 130; 131; 132; 133; 134; 138; 139; 140; 142; 143; 144; 146; 147; 150
Suat Hayri Ürgüplü	151; 152; 153; 154;
Süleyman Demirel	157; 158; 159; 160; 161; 162; 163; 165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 179; 180; 184; 186; 187; 191; 192; 193; 195; 196; 197; 198

Tablo:  4

RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Yer Aldığı Kararlar

Toplantıya Katılan Kişi	Kurum/Görev	BKTK Kararı No
Bakanlar
Hasan Polatkan	Maliye Vekili	40;
Medeni Berk	Maliye Vekili (Vek.)	57
Ekrem Alican	Maliye Vekili	92; 96
Kemal Kurdaş	Maliye Vekili	102; 104; 105; 106; 107; 108;
Şefik İnan	Maliye Bakanı	109; 110; 112; 115; 116;
Ferit Melen	Maliye Bakanı	117; 119; 121; 124; 125; 128; 129; 130; 146; 147
Fenni İslimyeli	Maliye Bakanı (Vek.)	150
Hayrettin Erkmen	Ticaret Vekili	40; 57;
C. İren	Ticaret Vekili	92
Mehmet Baydur	Ticaret Vekili	102; 104; 105; 106;107; 108;
İhsan Gürsan	Ticaret Bakanı	109, 110;
Muhlis Ete	Ticaret Bakanı	117; 119; 124; 125;
Ahmet Oğuz	Ticaret Bakanı	128; 129; 130;
Fenni İslimyeli	Ticaret Bakanı	143; 144; 146; 147; 150
Halûk Şaman	Çalışma Vekili	40; 57;
Cahit Talas	Çalışma Vekili	102; 104; 105; 106; 107; 108;
Bülent Ecevit	Çalışma Bakanı	112; 115; 116; 117; 124; 125; 128; 129; 143; 144; 150
Fethi Çelikbaş	Sanayi Bakanı	124; 125; 128; 129
Muammer Erten	Sanayi Bakanı	143; 144; 150;
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genel Müdürleri
Nail Gidel	TCMB Umum Müdürü	40;57;
Memduh Aytür	TCMB Umum Müdürü	92; 96
Münir Mostar	TCMB Genel Müdürü	102; 104; 105; 106; 107; 108 109; 110; 112; 115; 116;
Fikri Diker	TCMB Genel Müdürü Vekili	117
Necati Oktay	TCMB Genel Müdür Vekili	119; 121; 124; 125;
Ziya Kayla	TCMB Genel Müdürü	129; 130; 147; 150
E. Ali Serim	TCMB Genel Müdür Vek.	143; 144;
Bürokratlar
Münir Mostar	Hazine Umum Müdürü	40;
Ziya Müezzinoğlu	Hazine Genel Müdürü	57; 92; 96; 109; 110; 112; 115; 116; 117;
Kemal Siber	Hazine Umum Müdürü + HAZMİİT Gn. Sek	102; 104; 105; 106;107;  119; 121
Bedrettin Seyhan	Hazine Genel Müdür Vek.	108
Memduh Aytür	Hazine Umum Müdürü + HAZMİİT Gn. Sek	124; 125; 128; 129; 130;
Zeyyat Baykara	Hazine Umum Müdürü + HAZMİİT Gn. Sek	143; 144
Şadi Özer	Hazine Umum Müdürü + HAZMİİT Gn. Sek Yer.	146; 147;
Kemal Cantürk	Hazine Umum Müdürü + HAZMİİT Gn. Sek Yer.	150
Mazhat Özkol	İç Ticaret Umum Müfürü	40;57; 92; 96;
Nejat İzmirlioğlu	İç Ticaret Genel Müdürü	102; 105; 106; 107; 109; 110; 112; 115;  116; 117; 121; 124; 125; 129; 130
Raif Olgun	İç Ticaret Genel Müdürü V.	104; 108;
Süleyman Çeşmebaşı	İç Ticaret Genel Müdürü V.	119; 128
A. Cevdet Geçkil	İç Ticaret Genel Müdürü	143; 144; 146; 147
Tarık Sesyılmaz	İç Ticaret Genel Müdürü V	150
Sabahattin Teoman	Sanayi Dairesi Reisi	124; 125; 128; 129; 130; 143; 144; 146; 147; 150
Mehmet Ertuğruloğlu	Amortisman ve Kredi Sandığı Umum Müdürü	40;57;
Hayati Kumbuloğlu	Amortisman ve Kredi Sandığı Umum Müdürü	92; 96; 102; 104; 105; 106; 107; 108;
Sadık Baklacıoğlu	Amortisman ve Kredi Sandığı Genel Müdürü	109; 110; 112; 115; 116; 117; 119; 121; 124; 125; 128; 129; 130;
N. Rüştü Aksal	Devlet Yatırım Bankası Genel Müdürü	143; 144; 146; 147; 150
Meslek Kuruluşları
Cihat İren	TOBB  Umumi Kâtibi	40;57;
Namık Kemal Savun	TOBB Umumi Kâtibi Vek.	92;96; 109; 110;
Berin Beydağı	TOBB Genel Sekreteri	102; 104; 105; 106; 107; 108; 112; 115; 116; 117; 119; 121; 124; 125; 128; 129; 130;143; 144; 146; 147; 150;
Sait Koray	Türkiye Bankalar Birliği Mümessili (Akbank Umum Müdürü	40; 57;
Vecdi Ünay	Türkiye Bankalar Birliği Genel Sekreteri	96; 102; 104; 105; 106; 107; 108; 109; 110; 112; 115; 116; 117; 119; 121; 124; 125; 128;
Nail Gidel	Türkiye Bankalar Birliği Genel Sekreteri	129; 130; 143; 144; 146; 147; 150;
Kamu Bankaları
Mithat Dülge	T.CZB Umum Müdürü	40; 57
Münir Mostar	TCZB Umum Müdürü	92; 96;
Adnan Uysal	TCZB . Genel Müdürü	102; 104; 105; 106; 107; 108; 109; 110; 112; 115; 116; 119; 121;
Hikmet Keymen	TCZB Genel Müdür  Vek.	117
Akil Kitapçı	TCZB Genel Müdür  Vek.  Ve Gn. Md.	124; 125; 128; 129; 130; 143; 144; 146; 147; 150;
Özel Büyük Bankalar
Üzeyir Avunduk	T. İş Bankası Umum Müdürü	40;
Bülent Yazıcı	T. İş Bankası Genel Müdürü	96; 102; 104; 105; 106; 107; 108; 112; 115; 116; 117; 119; 121; 124; 125; 128; 129; 130; 143; 144; 146; 147; 150;
Bülent Osma	T. İş Bankası Genel Müdür Muavini	109; 110;
Kemal Türkömer	Yapı ve Kredi Bankası Murahhas Âzası	40;57; 92; 96 ; 102; 104; 105; 106; 107; 108;
Cabir Selek	T. Garanti Bankası Umum Müdürü Yönetim Kurul Başkanı	40;57; 92; 96; 102; 104; 105; 106; 107; 108; 109; 110; 112; 119;121; 129; 130; 143; 144; 150
Reşat Aksan	Osmanlı Bankası Genel Müdürü	112; 119; 121; 128; 129; 130 ; 143; 144; 146; 147; 150
Küçük Mevduat Bankaları
İhsan Çölen	İstanbul Halk Sandığı	40;57; 92; 96;
Muhip Şahin	Ankara Halk Sandığı Genel Müdürü	102; 104; 105; 106; 107; 108; 1109; 110; 112; 115 ; 116 ; 121
Ali Rıza Zorluoğlu	Çaybank Genel Müdürü	124; 125; 128; 129; 130; 143; 146; 147
Kalkınma ve Yatırım Bankaları
Reşit Egeli	TSKB Genel Müdürü	128; 129; 130; 146; 147; 150;

Tablo: 5

RG’de yayımlanan ve Komite Toplantısına Katılanlar ile Görev ve İsimlerinin Bulunmadığı Kararnamelerdeki Komite Üyesi Bakanlar

Toplantıya Katılan Kişi	BKTK Kararı No		Toplantıya Katılan Kişi	BKTK Kararı No
Maliye Bakanları			Çalışma Bakanları
Hasan Polatkan	40a; 40b; 40c; 45		Cahit Talas	84; 88;89; 90; 91; 100; 103
Ekrem Alican	84; 88; 89; 90; 91		R. Beşerler	94; 95
F. Aşkın	94; 95		Bülent Ecevit	123; 131; 132; 133;134; 138; 139; 140; 142
Kemal Kurdaş	100; 103		İ. S. Çağlayangil	151; 152; 153; 154;
Ferit Melen	123; 131; 132; 133; 134; 138; 139; 140; 142		A.N. Erdem:	157; 158; 159; 160; 161; 162; 163; 165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 180;
İ. Gürsan	151; 152; 153; 154; 157; 158; 159; 160; 161;		Seyfi Öztürk (V)	179; 184; 185; 186; 187
Ahmet Topaloğlu (Vek.)	162		Turgut Toker	191; 192; 193; 195; 196; 197;
C. Bilgehan	163; 165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 179; 184; 185; 186; 187; 191; 192; 193; 195; 196; 197;		Seyfi Öztürk	198
Seyfi Öztürk (V)	180
Mesut Erez	198
Ticaret Bakanları			Sanayi Bakanları
Hayrettin Erkmen	40a; 40b; 40c; 45		M. Erten	131; 132; 133, 134; 138;
C. İren	84; 88; 89; 90; 91		Hüdai Oral (V.)	139, 140; 142
M. Baydur	94; 95; 100; 103		A.N. Erdem	151; 152; 153; 154;
Muhlis Ete	123		M. Turgut:	157; 158; 159; 160; 161; 162; 163; 165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 179; 184; 1185; 86; 187; 191; 192; 193; 195; 196; 197
F. İslimiyeli	131; 132; 138; 139; 140; 142;		S. Kılıç	198
T. Şahin	133; 134
M. Zeren	151; 152; 154; 157; 158; 159; 160;
Ali N. Erdem (Vek)	153
S.T. Müftüoğlu	161; 162; 163
A. Türkel;	165; 166; 167; 168; 169; 170; 175; 176; 177; 178; 179; 180; 184; 185; 186; 187; 191; 192; 193; 195; 196; 197;
G. Titrek	198;

 Tablo:6

BKTK Toplantsına Katılmayan Komite Üyeleri ve Bu Toplantıyla  İlgili Karar Sayısı

Toplantıda Bulunmayan	Kurum ve Görevi	Toplantı  Karar Sayısı
Bülent Ecevit	Çalışma Bakanı	109; 110; 119; 121; 146; 147;
Muammer Erten	Sanayi Bakanı	146; 147;
Muhlis Ete	Ticaret Bakanı	121
İhsan Gürsan	Ticaret Bakanı	112; 115; 116;
Ferit Melen	Maliye Bakanı	143; 144;
Reşat Aksan	Osmanlı Bankası Genel Müdürü	115; 116; 117; 124; 125;
Reşid Egeli	TSKB Genel Müdürü	143; 144;
Cabir Selek	T. Garanti Bankası Yönetim Kurulu Başkanı	117; 124; 125; 128; 146; 147
Muhip Şahin	Ankara Halk Sandığı Genel Müdürü	117; 119
Kemal Türkömer	Yapı ve Kredi Bankası Murahhas Âzası	109; 110
Ali Rıza Zorluoğlu	Çaybank Genel Müdürü	144

Tablo: 7

Katılımcı Muhalefetinin Yer Aldığı BKTK Kararları

Kararname	BKTK Kararı ve Tarihi	Muhalif Kalanlar	Muhalefet Şerhinin Yapıldığı Kural
6/115 (RG 26/1/1962-11019)	Karar No: 110 Tarih: 27/12/1961	Münir Mostar (TCMB Genel Müdürü) Sadık Baklacıoğlu (Amortisman ve Kredi Sandığı Genel Müdürü) Vecdi Ünay (TBB Genel Sekreteri) Adnan Uysal (TCZB Genel Müdürü)	1 — 15/3/1961 tarihli ve 100 sayılı, 10/5/1961 tarihli ve 103 sayılı kararlarla değiştirilen 90 sayılı kararın 2 nci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. «Ancak ihraç malı olan tütünün arzettiği hususiyet dolayısiyle bu madde için ihracat finansmanı, ekici piyasasının açılış tarihinden itibaren başlar.»