Belediye tahvilleri (municipal bonds veya kısaca “munis”) Amerika Birleşik Devletleri’ndeki eyaletler, alt politik bölümler (şehirler, kasabalar, ilçeler ve okul bölgeleri gibi), ajanslar ve onların araçları (konut, sağlık, havaalanı, liman ve ekonomik kalkınma yetkilileri ve ajansları, vs.) ve ABD topraklarına dahil yerler (ABD Virjin Adaları, Guam ve Porto Riko gibi) tarafından çıkarılan menkul kıymetlerdir.
ABD’de belediye tahvilleri;
- Okullar, otoyollar ve su sistemleri gibi kamu altyapı projelerini finanse etmek;
- Günlük kamu ihtiyaçları için fon sağlamak ve
- Hastaneler, kolejler, çok aileli konutlar ve enerji ve enerji altyapısı gibi özel kuruluşlar tarafından nitelikli projeleri finanse etmek
gibi muhtelif sebeplerle ihraç edilmektedir.
Yatırımcılar, belediye tahvillerini satın almak suretiyle, genellikle altı ayda bir olmak üzere düzenli faiz ödemeleri vaadi ve orijinal yatırımın veya “anaparanın” (principal) geri dönüşü karşılığında tahvil ihraççısına borç para vermiş olmaktadır.
Bir belediye tahvilinin vade tarihi (tahvil ihraç edenin anaparayı geri ödediği tarih) gelecekteki yıllar olabilir. Kısa vadeli tahviller bir ila üç yıl içinde olgunlaşırken; uzun vadeli tahviller on yıldan fazla olgunlaşmayabilir. Tahvillerin “başa baş” değeri (par value) olarak bilinen sabit bir yüz değeri vardır. Tahviller vadeye kadar elde tutulursa, yatırımcı nominal değeri artı sabit veya değişken oranlı olarak belirlenebilecek faizi[1] geri alır. Ancak, bir tahvil vadesinden önce satılırsa, yatırımcı tahvilin nominal değerinden daha fazla veya daha az olabilecek piyasa değerini almak durumunda kalır. Bir tahvilin piyasa değeri, faiz oranı dalgalanmaları (faiz oranları yükselirse tahvilin değeri düşer ve faiz oranları düşerse tahvilin değeri yükselir) ve arz ve talep gibi piyasa güçleri tarafından belirlenir.
En yaygın iki belediye tahvili türü şunlardır:
- Genel borçlanma tahvilleri (general obligation bonds veya kısaca “GO tahvilleri”) belediye ihraççısının herhangi bir varlığı tarafından teminat altına alınmaz. Bunun yerine, genel borçlanma tahvilleri, yerleşik tahvil sahiplerine ödeme yapmak için vergi verme yetkisine sahip olan belediye ihraççısının “tam inanç ve kredisi” ile desteklenir.
- Gelire dayalı tahviller (revenue bonds), bir belediye ihraççısının vergilendirme yetkisiyle değil, otoyol geçiş ücretleri veya kira ücretleri gibi belirli bir proje veya kaynaktan elde edilen gelirlerle desteklenir. Bazı gelir tahvilleri “rücu edilemez” (non-recourse), yani gelir akışı kurursa belediye ihraççısının tahvil sahiplerine ödeme yapması gerekmez. Bazı gelir bonoları ise, “kanal” gelir bonolarıdır (conduit revenue bonds). Kanal gelir bonoları, kar amacı gütmeyen bir kolej veya hastane gibi özel bir kuruluş adına bir belediye ihraççısı tarafından verilir. Bu “kanal” borçlular (conduit borrowers), genellikle tahvillerin faizini ve anaparasını ödeyen belediye ihraççısına geri ödeme yapmayı kabul eder. Borçlunun ödeme yapmadığı durumlarda, belediye ihraççısı genellikle tahvil sahiplerine ödeme yapmak zorunda değildir.
Yatırımcılar Belediye Tahvillerine Yatırım Yapmadan Önce Hangi Bilgileri İncelemelidir?
ABD’li yatırımcılar, bir yatırım kararı vermeden önce bir belediye tahvili hakkında kamuya açık bilgileri dikkatlice gözden geçirmek durumundadır. Mevcut bilgiler şunları içerebilir:
- Resmi Beyanlar (Official Statements), yatırımcılara tahvil ihracı/halka arzı hakkında önemli bilgiler sağlayan bir belediye menkul kıymet ihraççısı tarafından hazırlanan kamuyu aydınlatma belgeleridir. Resmi beyanlar, tahvillerin koşulları hakkındaki bilgileri ve tahvillerin ihraççısına ilişkin finansal bilgileri veya faaliyet verilerini ve ayrıca tahvil arzı için önemli olan diğer kuruluşlar, fonlar veya hesapları içerir. Resmi beyanlar ayrıca tipik olarak şu bilgileri de kapsar: tahvilin türü, faiz oranı, getirisi, vadesi, çağrı özellikleri (ihraççının tahvilleri vadesinden önce geri alıp alamayacağı dahil), tahvillerin anapara ve faizinin ne zaman ve nasıl ödeneceği, kredi kalitesi, menkul kıymet ve ödeme kaynakları, belediye ihraççısının devam eden kamuyu aydınlatma yükümlülükleri ile geçmişteki maddi uyumsuzluğu ve tahvillerle ilgili risk faktörleri. Resmi beyanlar aynı zamanda, belediye ihraççısının yatırımcılara sunacağı devam eden açıklama türlerini ve ihraççının bu açıklamaları ne sıklıkta sağlayacağını belirten “sürekli açıklama sözleşmesinin” bir tanımını da içerir.
- Devamlılık Gösteren Kamuyu Aydınlatma Açıklamaları (Continuing Disclosures), belediye ihraççısının mali durumu ve faaliyet verileri ile ilgili belirli yıllık bilgileri ve belediye ihraççısı veya tahvilin değeri üzerinde mali etkisi olabilecek belirli olaylar hakkında bilgileri içeren devam eden açıklama belgeleridir. Bu olaylardan bazıları, kredi notu değişiklikleri, ödeme gecikmeleri veya ihraççının iflasını kapsar. Yatırımcılar, bir belediye ihraççısının yatırımcılara ne zaman ve ne tür devam eden açıklamaları sunacağını görmek için “devam eden açıklama anlaşmasını” veya tahvil arzının resmi beyanlardaki açıklamasını gözden geçirmelidir.
- Son işlem fiyatları, yatırımcılara, aracı kurumların ikincil piyasada bir belediye tahvilinin cari fiyatının adilliğini değerlendirmek için bir temel sağlar (Recent trade prices provide investors with a basis for evaluating the fairness of their broker’s current price of a municipal bond in the secondary market). Yatırımcılar, sıklıkla işlem görmeyen belediye tahvilleri için son fiyat bilgilerinin mevcut olmayabileceğinin farkında olmalıdır.
ABD’deki federal yasalar, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (Securities and Exchange Commission-SEC) bir belediye ihraççısından, ihraççının menkul kıymetlerinin satışından önce bu Komisyona herhangi bir başvuru, belge veya rapor sunmasını talep etmesini yasaklar. Belediye menkul kıymetler piyasasının nasıl düzenlendiği hakkında ek bilgi için SEC’nin Yatırımcı Bülteni (Belediye Menkul Kıymetler Piyasası; Municipal Securities Market) okunabilir.
Yatırımcılar Belediye Tahvilleri Hakkında Nereden Bilgi Edinebilir?
Belediye tahvillerini araştırmak isteyen yatırımcılar, Belediye Menkul Kıymetleri Yönetim Kurulu’nun (Municipal Securities Rulemaking Board) Elektronik Belediye Piyasası Erişimi (Electronic Municipal Market Access-EMMA) web sitesinde bir dizi bilgiye ücretsiz olarak çevrimiçi olarak erişebilirler. Yatırımcıların kullanabilecekleri bilgiler şunlardır:
- Resmi beyanlar ve devam eden kamuyu aydınlatma açıklamaları da dahil olmak üzere 1990 yılına kadar uzanan kamuyu aydınlatma belgeleri.
- Faiz oranını periyodik olarak sıfırlayan “değişken oranlı talep yükümlülüğü” (variable rate demand obligation) olarak adlandırılan bir tür belediye tahvili ile ilgili bilgiler de dahil olmak üzere geçmiş ve gerçek zamanlı işlem fiyatı verileri. Yatırımcılar, sıklıkla işlem görmeyen tahviller için son fiyat bilgilerinin mevcut olmayabileceğinin farkında olmalıdır.
EMMA web sitesine ek olarak, kamuyu aydınlatma ve fiyatlandırma bilgileri aşağıdaki kaynaklar aracılığıyla da mevcut olabilir:
- 01 Haziran 2009 tarihinden önce hazırlanmış resmi beyanlar ve 01 Temmuz 2009 tarihinden önce hazırlanmış devam eden kamuyu aydınlatma belgeleri şu kuruluşlardan birinden temin edilebilir: Bloomberg Municipal Repository, DPC Data, Interactive Data Pricing and Reference Data veya Standard & Poor’s. SEC, bu kuruluşların hiçbirini veya hizmetlerini onaylamamaktadır ve personelin farkında olmadığı başka sağlayıcılar da olabilir. Bu kuruluşlar, bu bilgilere erişmek için bir ücret talep edebilir.
- FINRA’nın (Financial Industry Regulatory Authority; Finansal Sektör Düzenleme Otoritesi) < finra.org/marketdata > adresinde bulunan Piyasa Veri Merkezi, belirli belediye menkul kıymetleri için fiyat ve işlem bilgileri de sağlar.
* Bu yazıda yer alan görüşler SEC’ye ait olup yazarın çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. [Yazı başlığı kapsamında yararlanılan kaynak için bkz. Investor Bulletin: Municipal Bonds-An Overview, Securities and Exchange Commission, Feb. 1, 2018, < https://www.sec.gov/oiea/investor-alerts-and-bulletins/ib_munibondsoverview > erişim tarihi 13 Eylül 2022] Yazı başlığı minvalinde şu kaynaklara da bakılabilir:
- Yavuz Akbulak, Türkiye’de Belediyelerin Borçlanması (2016), Banka ve Finans Hukuku Dergisi, 5(20), ss.1511-1547, < https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/215735/turkiyede-belediyelerin-borclanmasi >
- Yavuz Akbulak, Yerel Yönetimlerde Tahvil İhracı (2012), Yerel Yönetimler ve Denetim Dergisi, 17(6), ss.21-24, < http://www.kontder.org.tr/2012-yilinda-yayimlanan-dergilerimizin-icerigi.html >
[1] ABD’de, belediye tahvillerinin faizi genellikle (ancak her zaman değil) federal gelir vergisinden müstesnadır. Tahvilin verildiği eyalette ikamet ediliyorsa veya tahvilin bir ABD bölgesi tarafından verilmiş olması durumunda faiz, eyalet ve yerel vergilerden istisna olabilir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.