Günümüzün mal ve hizmetler için çevrimiçi alışveriş dünyasında, içerik oluşturma, herhangi bir pazarlama ve marka oluşturma stratejisinin önemli bir parçasıdır.
Çevrimiçi medyanın muazzamlığı ve her günün her saatinde oluşturulan yeni içerik miktarı göz önüne alındığında, web sitelerine, sosyal medyaya ve diğer platformlara yerleştirilen içeriği korumak daha zor hale geliyor.
Bu makalede, dijital haklar yönetimi de dahil olmak üzere çevrimiçi içeriklerin korunması seçeneklerine bakılmaktadır.
1. İçeriklerin korunması (content protection)
Çoğu işletme, pazarlama bütçelerinin önemli bir bölümünü kaliteli içerik, sosyal medya gönderileri, podcast’ler, videolar ve diğer zengin medya biçimleri oluşturmaya harcar. Bir işletmenin ürettiği her içerik parçası, marka hakkında bilgi edinmek ve nihayetinde markayı tanımlamak için onunla ilgilenen kişiler tarafından kullanılacaktır. Bu nedenle, içeriklerin çoğaltılmasını ve başka bir platformda kullanılmasını önlemek çok önemlidir. Örneğin, işletmenin oluşturduğu bir blog yazısı kısmen veya tamamen tartışmalı ürünler satan bir şirketin web sitesinde yer alıyorsa bu, markanın itibarına zarar verebilir ve bazı kişilerin işletmeye bakışını zedeleyebilir.
2. İçerik korumanın zorlaşma nedeni
Mart 2016 ortası itibarıyla çevrimiçi olarak en az 4,66 milyar web sayfası olduğu tahmin edilmekte ve sadece aranabilir Web’de ve Dark Web’de milyonlarca (milyarlarca değilse de) daha fazla sayfa bulunmaktadır. Bu nedenle, en gelişmiş SEO (Search Engine Optimization; Arama Motoru Optimizasyonu) araçları bile her içerik çoğaltma örneğini yakalayamaz. Herkesin bahsettiği yeni dil modeli ChatGPT’nin geliştiricileri OpenAI, ateşe körük atmak için çevrimiçi içeriğin telif hakkı yasasıyla korunmasına ilişkin yeni bir dizi soru ortaya atmıştır.
3. Telif hakkı içerik oluşturucularının koruması (copyright protect content creators)
Telif hakkı, kavramın kendisini değil, bir fikri korur. 1988 tarihli Telif Hakkı Tasarım ve Patent Yasası (Copyright Design and Patents Act) uyarınca, aşağıdakiler telif hakkı kapsamında korunmaktadır:
- İkincisi söz konusu olduğunda kaydedilen (örneğin, bir web sitesinde yayınlanan) orijinal sanatsal, edebi, dramatik veya müzikal eserler;
- Ses kayıtları, filmler veya yayınlar,
- Yayınlanan baskıların tipografik düzenlemeleri.
Telif hakkı çevrimiçi içerik için geçerlidir ve Birleşik Krallık’ta bilgisayar programları da edebi eserler olarak korumadan yararlanır.
4. Web sitesi içeriklerinin 1997 tarihli Veritabanlarında Telif Hakkı ve Haklar Yönetmeliği (Copyright and Rights in Databases Regulations) kapsamında korunması
Telif hakkı ile korunma testini karşılamayan bir veritabanı, yine de 96/9/EC sayılı Veritabanı Yönergesi tarafından oluşturulan kendine özgü (‘sui generis’; Latince ‘kendi sınıfında’ veya ‘benzersiz’ anlamına gelir) veritabanı haklarıyla korunabilir (Birleşik Krallık’ta 1997 tarihli Veritabanlarında Telif Hakkı ve Haklar Yönetmeliği ile uygulanmaktadır). Veritabanı Yönetmelikleri kapsamında sağlanan korumalar genellikle, bir makinenin müşteri adları ve ürün fiyatları gibi belirli verileri web sitelerinde aramasını ve kazıyıcının web sitesinde yeniden yayınlamak veya analiz amacıyla kullanmak için bilgileri çıkarması için geçerlidir. Bir web sitesinin kendisi korumalı bir veri tabanı oluşturabilir; bu nedenle, bir mal sahibi, Veritabanı Düzenlemeleri ve telif hakkı yasası kapsamında koruma haklarına sahip olabilir. Her şey davanın gerçeklerine bağlı olacaktır, ancak bir hukuk danışmanı her iki olasılık kapsamında da hakların ne olduğunu değerlendirir.
5. Dijital hakların yönetimi
Çevrimiçi içeriğin korunması açısından kontrolü ele almanın bir yolu, dijital haklar yönetimine (digital rights management; DRM) yatırım yapmaktır. Dijital haklar yönetimi yazılımı, yazarlara, müzisyenlere, yazılım geliştiricilere ve diğer içerik oluşturuculara, potansiyel ihlalcilerin içeriğe erişmesini imkansız hale getirerek başkalarının içeriklerini kullanma kapasitelerini düzenleme yeteneği sağlar. Örneğin, Apple’ın ‘iTunes’ mağazası, müşterilerin müzik dinlemek için kullanabileceği dijital cihaz sayısını kısıtlamak için dijital haklar yönetimi sistemlerini kullanır. Dijital haklar yönetimi teknolojisinin başka bir örneği, Microsoft’un kullanıcıların ürünlerini kurmadan önce bir ürün anahtarı girmelerini istemesidir.
Hiçbir işletme, telif hakkı ihlali örnekleri için tüm interneti izleyemez. Dijital haklar yönetimi, veri koruma ve veri yönetimi biçimlerini etkinleştirerek çalışır. Temel formda, aşağıdaki gibi çalışır:
- Paketleme sürecinin bir parçası olarak orijinal içerik şifrelenir ve kilidi yalnızca bir şifreleme anahtarıyla açılabilir.
- Anahtar, içeriğin kullanımına ilişkin hüküm ve koşulları belirleyen bir dijital lisansa dahildir.
- Dijital haklar yönetimi istemcisi, bir kullanıcı içeriği görüntülemek veya kullanmak istediğinde lisansını kontrol eder.
- Kullanıcının lisansı geçerli sayılırsa, bir şifreleme anahtarı alacaklardır (genellikle bir harf ve rakam listesinden oluşur)
- Kullanıcı anahtarı girdikten sonra, alıcı cihaza içeriğin şifresinin çözülebileceği bilgisi verilir.
Fikri mülkiyet stratejisini geleceğe hazırlamak ve karşılığında markayı korumak amacıyla, dijital haklar yönetiminin çevrimiçi içeriğini korumak için nasıl çalışabileceğini anlamak, işletmenin/kuruluşun genel risk yönetimi stratejisinin önemli bir parçasını oluşturmalıdır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.