Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine Dair SPK Tebliğ Taslağındaki Düzenlemeler*

30 Ağustos Zaferinin 99 uncu Yılına ve Zaferin Mimarlarının Aziz ve Kutlu Anılarına…

1. Giriş

Bilindiği üzere, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPKn/Kanun) 3, 4, 16 ve 99 uncu maddelerinde yapılan değişiklikler ve SPKn’na eklenen 35/A maddesi ile kitle fonlamasına aracılık eden ve elektronik ortamda hizmet veren kitle fonlaması platformlarının kurulması ve faaliyete başlaması Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK/Kurul) iznine tabi tutulmuş olup, platformların kuruluşlarına, ortaklarına, pay devirlerine, çalışanlarına, her bir fon sağlayıcısı tarafından yatırılabilecek veya proje sahipleri ile girişim şirketleri tarafından toplanabilecek paranın azami limitine ve faaliyetleri sırasında uymaları gereken diğer ilke ve esaslar ile toplanan fonların ilan edilen amacına uygun olarak kullanıldığının kontrolü ve denetimine ilişkin esaslar hususunda ikincil düzenleme yapma yetkisi SPK’ya verilmiş olup; III-35/A.1 sayılı “Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği”[1] 03.10.2019 tarihli ve 30907 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Diğer taraftan, SPKn’nun 35/A maddesinde 20.02.2020 tarihli ve 7222 sayılı Bankacılık Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan değişiklikle Kurula, kitle fonlama platformları üzerinden yürütülecek kitle fonlaması faaliyetlerinin; ortaklığa veya borçlanmaya dayalı olarak halktan para toplanması suretiyle yapılması konusunda belirleme yapma yetkisi tanınmış ve bu minvalde ortaklığa dayalı kitle fonlaması modelinin yanı sıra borçlanmaya dayalı kitle fonlaması modelinin de sermaye piyasası mevzuatına kazandırılması amacıyla “III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliğ Taslağı”[2] hazırlanmıştır.

Kitle Fonlaması Tebliğ Taslağı ile “III-35/A.1 Sayılı Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği” yürürlükten kaldırılması öngörülmekte ve

  • Paya ve borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına,
  • Paya ve/veya borçlanmaya dayalı kitle fonlama platformlarının Kurul listesine alınmalarına ve faaliyetlerine,
  • Paya ve borçlanmaya dayalı kitle fonlama platformu üyeliğine ve kampanya sürecine,
  • Fon kullanım yerlerine ve girişim şirketlerine

ilişkin esaslar düzenlenmektedir.

Bu yazıda, yalnızca mezkûr taslakta yer alan borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin düzenleme önerilerine değinilecektir.

2. Tebliğ Taslağında Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine Dair Düzenlemeler

2.1. Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasının yatırım sınırları

Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler, bir takvim yılı içerisinde borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla azami 50.000 Türk Lirası yatırım yapabilir. Ancak bu sınır 200.000 Türk Lirasını aşmamak kaydıyla yatırımcının platforma beyan ettiği yıllık net gelirinin %10’u olarak uygulanabilir.

Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler, borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla bir projeye azami 10.000 Türk Lirası yatırım yapabilir.

Bu madde kapsamında yatırım sınırlarına ilişkin kontrol, platformlarca üye bazında Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) iletilen en son tarihli beyan dikkate alınarak MKK tarafından gerçekleştirilir.

2.2. Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla fon toplamaya ilişkin esaslar

Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla girişim şirketleri ve girişimciler projeleri için fon toplayabilir. Borçlanma aracı satışı dışında, borç veya ödünç sözleşmesi ya da borç ilişkisi doğuran herhangi başka bir sözleşme vasıtasıyla borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yapılamaz. Borçlanma aracı karşılığında yatırımcılardan toplanan fonların tamamının nakden ödenmiş olması zorunludur.

Yatırım komitesi, kredibilite raporuna ilişkin hazırlayacağı raporda girişim şirketinin finansal durumu ile mevcut ve proje sürecindeki genel ekonomik koşulları gözeterek, yürütülecek proje kapsamında yatırımcılara geri ödemeleri düzenli olarak yapıp yapamayacağı hakkında bir değerlendirmeye yer verir. Rapor sonucuna göre fon toplayabileceği değerlendirilen girişimci ve/veya girişim şirketince çıkarılacak borçlanma aracına ilişkin faiz, vade ve ödeme koşulları, yatırım komitesi ve girişimci veya girişim şirketi tarafından belirlenir. Belirlenmiş faiz, vade ve ödeme koşulları ile borçlanma aracına ilişkin diğer tüm hak ve yükümlülükler bilgi formunda açıkça belirtilir. Borçlanma araçlarının satışı aynı tutarda fon sağlayan yatırımcılar arasında eşitsizliğe sebep olmayacak şekilde gerçekleştirilir.

Bilgi formunda yer verilen faiz oranından daha düşük bir orandan fon toplanamaz. Yatırımcılara satılacak borçlanma aracına ilişkin yatırım komitesi ve girişimci veya girişim şirketi tarafından belirlenecek faiz oranı ilgili borçlanma aracının vadesine en yakın, bir tanesinin vadesi borçlanma aracından kısa ve bir tanesinin vadesi borçlanma aracından uzun olmak üzere iki adet Devlet İç Borçlanma Senetleri için belirlenen faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasının %50 fazlasını aşamaz, vade ise 3 yıldan fazla olamaz.

Platform nezdinde kampanya yürütülebilmesi için bilgi formunun yatırım komitesi tarafından onaylanması ve bu formun kampanya sayfasında yayımlanması zorunludur. Yatırım komitesi tarafından bilgi formunun onaylanması için bilgi formunda yer alan bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve Kurulca belirlenen bilgi formu standartlarına göre eksiksiz olduğunun tespiti zorunludur.

Platformlar, her bir kampanyaya ilişkin onaylı bilgi formunun, fon sağlama talebinin iletilmesinden önce ilgili üye tarafından okunduğunu tespit etmekle yükümlüdür. Bir girişimci veya girişim şirketi tarafından bir takvim yılında borçlanmaya dayalı olarak en fazla iki kampanya ile fon toplanabilir ve bu dönemde toplanabilecek fon tutarı izahname hazırlama yükümlülüğünden muafiyet tanınan ve her yıl Kurulca ilan edilen ihraç sınırını geçemez. Her durumda, girişim şirketinin borçlanmaya dayalı olarak toplayabileceği fon tutarı, finansmanı talep edilen projenin kredibilite raporunda yer verilen geleceğe yönelik nakit akımlarının, kredibilite raporunun imzalandığı tarihteki indirgenmiş değerinin %50’sinden fazla olamaz.

Girişim şirketi tarafından bilgi formunda belirtilmek kaydıyla nitelikli yatırımcılara tahsisat oranı belirlenebilir. Bu maddenin onuncu fıkrasındaki yatırım sınırına ilişkin kontroller MKK tarafından yerine getirilir. Girişimciler veya girişim şirketinin kampanya sürecinin başladığı tarihteki ortakları, kampanya sürecinde yatırımcılara satışı gerçekleştirilen borçlanma aracından doğan tüm borçların itfasının gerçekleştiği tarihe kadar, miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebri icra nedenleriyle yapılacak devirler ile girişim şirketi ortaklarının kendi aralarında yapacakları devirler hariç olmak üzere paylarını devredemezler.

Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yapan platformlar, borçlanmaya dayalı kitle fonlaması kampanyalarına ilişkin temerrüt oranlarını ve borçlanmalarda uygulanan faiz oranlarını sürekli olarak internet sitesinde duyurmakla yükümlüdür. Yapılacak duyurunun, işlemlerin gerçekleştirildiği anasayfa üzerinde “Temerrüt ve Faiz Oranları” şeklinde isimlendirilmesi zorunludur. Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yapan platformlar, internet sitesinde duyurmakla yükümlü oldukları bilgilerin mevcut olmaması halinde, yurt dışında kurulu ilgili otoriteler tarafından yetkilendirilen iki farklı platforma ait aynı mahiyetteki verileri duyurmakla yükümlüdür. Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında, SPK’nın borçlanma araçlarının ihracına, borçlanma araçları sahipleri kuruluna, teminat yönetim sözleşmesi ve teminat yöneticisine ilişkin düzenlemelerinde yer alan hükümler uygulanmaz.

2.3. Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasının kampanya süreci

Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin kampanya süreci, bir girişim şirketi veya girişimci tarafından herhangi bir platforma borçlanma aracı karşılığında fon toplama talebiyle başvurulduğu anda başlar. Herhangi bir kampanya süreci tamamlanmadan aynı girişim şirketi veya girişimci tarafından paya veya borçlanmaya dayalı yeni bir kampanya süreci başlatılamaz. Kampanya süresi, yatırım komitesi tarafından onaylanmış bilgi formunun kampanya sayfasında yayımlandığı tarihte başlar ve bu süre altmış günü geçemez. Platform üyeleri tarafından kampanya süresi boyunca ilgili girişim şirketi veya projeye yönelik fon sağlama talepleri platforma iletilir. Bu taleple eş zamanlı olarak üyeler fon sağlamaya ilişkin ödeme emirlerini kimlik bilgileri ile uyumlu bir ödeme aracı vasıtasıyla yerine getirir.

Platform, yatırımcılar tarafından kendisine iletilen fon sağlama taleplerini kampanya süresi boyunca anlık olarak MKK’ya ve emanet yetkilisine iletir. Fonların toplanması, toplanan fonların emanet yetkilisi nezdinde platform adına açılan hesapta bloke edilerek girişim şirketine aktarılması ve/veya söz konusu fonların ve varsa nemalarının yatırımcılara iade edilmesi emanet yetkilisi tarafından sağlanır.

Yatırımcılar tarafından fon sağlamaya ilişkin ödeme emrinin verildiği andan itibaren 48 saat içerisinde cayma hakkına yönelik bildirimin platforma iletilmesi suretiyle hiçbir sebep gösterilmeksizin cayma hakkının kullanılması mümkündür. Cayma hakkının kullanılmasını izleyen iş günü içerisinde emanet yetkilisi tarafından fon tutarının iadesi için gerekli işlemler yerine getirilir.

Hedeflenen fon tutarının kampanya süresinin bitiş tarihinden önce toplanması halinde, beşinci fıkrada belirtilen cayma hakkı sürelerinin tüm yatırımcılar bakımından sona ermesi şartıyla kampanya süresi erken sonlandırılır.

Kampanya süresinde, hedeflenen fon tutarının üzerinde fon toplanması halinde, platformca bilgi formunda belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde belirlenen dağıtım listesi dikkate alınarak tutarı aşan kısmın yatırımcılara iadesi emanet yetkilisi tarafından belirlenen prosedüre göre yerine getirilir.

Kampanyanın erken sonlanması veya kampanya süresiyle birlikte cayma hakkı sürelerinin tüm yatırımcılar bakımından sona erdiği tarih itibarıyla hedeflenen fon tutarının toplanmış olması durumlarında varsa toplanan fon tutarının nemasının yatırımcılara iadesi sonrasında;

a) Girişim şirketi tarafından yürütülen kampanyalarda, platform adına emanet yetkilisi nezdinde açılan hesapta bloke edilen fon, kampanya süresinin sona ermesini takip eden iş günü içinde girişim şirketinin emanet yetkilisi nezdinde açılan bloke hesabına aktarılır. Girişim şirketinin limited şirket olması halinde, toplanan fonun, anonim şirkete dönüşümü takiben girişim şirketinin emanet yetkilisi nezdinde açılan bloke hesabına aktarılması öncesinde, yatırım komitesi tarafından hazırlanan mali müşavir raporunun kabulüne ilişkin karar alınması zorunludur.

b) Girişimci tarafından yürütülen kampanyalarda, kampanya süresinin sona ermesini takip eden doksan gün içinde girişim şirketi kurularak platform adına emanet yetkilisi nezdinde açılan hesapta bloke edilen fon, kuruluş işleminin ticaret siciline tescilini takip eden iş günü içinde girişim şirketinin emanet yetkilisi nezdinde açılan bloke hesabına aktarılır.

c) Platform, her bir yatırımcının sağladığı fon tutarını ve bunun karşılığında çıkarılacak borçlanma araçlarının toplam nominal değerinin bilgisini, kampanyanın bitimini takip eden iş gününde MKK’ya iletir. Girişim şirketi, tüm borçlanma araçlarının Kanunun 13 üncü maddesi çerçevesinde MKK nezdinde kayden oluşturulmasına ve hak sahiplerinin hesaplarına aktarılmasına yönelik işlemlerin gerçekleştirilmesini derhal sağlar.

ç) Tüm borçlanma araçlarının MKK nezdinde kayden oluşturularak hak sahiplerinin hesaplarına aktarılmasına ve bunu takiben emanet yetkilisi nezdinde girişim şirketi adına bloke edilen fonun girişim şirketine tevdi edilmesine yönelik işlemlerin tamamlanmasıyla birlikte kampanya süreci sona erer.

Hedeflenen fon tutarının kampanya süresinin bitiş tarihi veya kampanya süresiyle birlikte cayma hakkı sürelerinin tüm yatırımcılar bakımından sona erdiği tarih itibarıyla toplanamamış olması halinde, ilgili sürenin bitimini takip eden iş günü içinde platform tarafından yapılacak bildirim üzerine emanet yetkilisi nezdinde bloke edilen tutarlar ve varsa neması, bu bildirimi takip eden iş günü içinde emanet yetkilisi tarafından yatırımcılara iade edilir ve bu suretle kampanya süreci sona erer. İade işlemleri emanet yetkilisi tarafından belirlenen prosedüre göre gerçekleştirilir.

Listeden çıkarılan platformlar nezdinde devam etmekte olan kampanya süreçleri sonlanmış sayılır ve toplanan fonlar varsa neması ile birlikte emanet yetkilisi tarafından belirlenen prosedüre göre yatırımcılara iade edilir. Yatırımcılar tarafından kampanya bazında ilgili platforma iletilen fon sağlama taleplerine ilişkin ödemeler ile emanet yetkilisine intikal eden nakit aktarımlarının eşleştirilmesine ve kampanya süresinin sona ermesini takiben borçlanma araçlarının üye bazında dağıtımının tespitine yönelik işlemler bilgi formunda belirtilen usul ve esaslar ile MKK ve emanet yetkilisince belirlenen prosedürlere uygun olarak platform tarafından gerçekleştirilir.

3. Sonuç

Bir ülkedeki girişimciliğin temeli finansman olanakları, aktörlerinden biri de yatırımcılardır. Yatırımcı seçenekleri genellikle yeni doğan ve genç işletmeler açısından sınırlıdır. Mevcut finansman yapıları, girişimcilerin hareket alanını daraltmakta ve işletmeleri finansman bulma konusunda zora sokmaktadır. Girişimciliğin finansman boyutunda seçeneklerin artırılmasına ve değişik ülkelerdeki şartların sağlanmasına ihtiyaç vardır.

Kitle fonlaması işte bu dar oyun alanını genişletme iddiasıyla gündeme gelen alternatif bir finansman yöntemidir. Bunun en önemli nedeni, yatırımcı ayağını zenginleştiren bir öneri sunmasıdır. Öneri ise, yatırımcılığı bir grubun tekelinden çıkarıp, herkese açmasındaki öngörüdür.

Kitle fonlaması mevcutta en sık ticari amaç taşımayan sosyal projelerin fonlanmasında kullanılmaktadır. Dolayısıyla ödül ve bağış temelli kitle fonlaması türleri bütün dünyada hali hazırda en çok fon yaratan yöntemlerdir.

Ülkemizde de öncelikle paya dayalı kitle fonlaması düzenlenmiş, bu defa da borçlanmaya dayalı kitle fonlaması faaliyeti de dahil edilerek daha ayrıntılı bir düzenleme seti hazırlanmış ve tüm kişi ve kurumların görüşlerine açılmıştır.

Doğrusu, kitle fonlaması konusu hem düzenlemesi hem de denetimi güç finans alanlarından birisidir. Elektronik işlemlerin hem sayı hem de karmaşıklık bakımından oldukça genişlediği bir ortamda, bu türden faaliyetlerin denetlenmesi yapılan düzenlemeler kadar kolay olamamaktadır. Bu düşüncemizin ana gerekçesi benzer düzenlemelere müteallik gözlemlerimize dayanmaktadır. Şöyle ki, piramit satışlar, kaldıraçlı alım satım işlemleri (döviz, altın vb. maddi varlıklar temelli kontratlar), kripto para işlemleri gibi düzenlemesi olsun ya da olmasın toplumsal kitlelerin çok çabuk harekete geçirilebildiği, bu kitlelerin ekonomik getiri vaatleriyle kandırılmasına, dolandırılmasına, yönlendirilmesine yol açan finansal alanların denetlenmesi fevkalade zor olmakta, ortaya giderilmesi güç sonuçlar çıkabilmektedir[3].

Dolayısıyla ilk bakışta ülke ekonomisine ve finans sistemine katkı sağlama gayesiyle yapılan bu düzenlemelerin sonucunda başlangıçta hiç te öngörülmeyen olumsuz durumlar ortaya çıkabildiğinden, faaliyete izin verme sürecinin kısıtlı tutulması ve sıklıkla denetimlerin yapılmasının elzem olduğu düşünülmektedir. Zira günümüz finans dünyasında denetim mevzuu ve delil toplama hadisesi, yapılan düzenlemeler kadar kolay olamayabilmektedir.

Kutu: Kitle Fonlaması Yöntemleri

Dünyada halen uygulanmakta olan kitle fonlaması yöntemleri şunlardır:

1)a a a a a a a a a a a a a  Bağış ve ödül temelli fonlama,

2)a a a a a a a a a a a a a  Borçlanma temelli fonlama,

3)a a a a a a a a a a a a a  Pay ya da hisse temelli fonlama.

1. Bağış ve Ödül Temelli Fonlama

Bu yöntem, menkul kıymet alım satımı içermeyen ve genellikle bağış olarak bir program ya da bir proje için fon toplayan veya toplanan paranın, proje katılımcılarına ödül verilmesi üzerine kurulu bir sistemi içermektedir.

1.1. Bağış temelli fonlama

Bu tür projelere fon sağlayanlar finansal bir getiri talep etmemekte olup, bu yöntemde risk söz konusu değildir. Ancak proje sahiplerinin bu yolla istenilen tutarda fonu toplaması oldukça zordur.

1.2. Ödül temelli fonlama

Bunda herhangi bir menkul varlığın satın alınması söz konusu değildir. Bunun yerine, projesi için fon toplayan birey ya da şirket projesinin başarıya ulaşması halinde önceden kararlaştırılmış bir ödülü fon sağlayıcılara vermeyi taahhüt etmektedir. Örneğin; yazacağı bir roman için fon arayan bir yazar, projesine katkı sağlayan destekçisine proje sonunda kitabının bir nüshasını gönderebilir. Bu yöntemin en iyi örneği ABD’de bir saat firmasının ürünlerine ilişkin Ar-Ge çalışmaları için ihtiyaç duyduğu 100.000,-ABD dolarını ödül karşılığında finanse etme girişimidir. Firma yapılan her 100,-ABD dolarlık bağış karşılığı, projenin tamamlanması halinde bağış sahibine bir saati ücretsiz olarak verme taahhüdünü “ödül” olarak belirlemiştir.

Bu yöntem bir takım olumlu ve olumsuz hususları beraberinde getirmektedir. Proje sahipleri, yatırımcılara finansal getiri vaadi yerine bir takım ödüller vererek;

Øa a a a  Yeni ortaklar edinmekten kaçınabilmekte,

Øa a a a  Büyük tutarlarda üretim kararları almadan önce ürün veya hizmetlere olan talebi test edebilme olanağı bulabilmektedir.

Bununla birlikte bu kitle fonlaması yönteminin aşağıdaki gibi olumsuz özellikleri de söz de söz konusudur:

va a a a  Ödül fon sağlayıcıya teslim edilmediğinde, sorumlunun kim olacağının belirsizliği,

va a a a  Projenin, proje sahiplerinin önceden açıkladığı şekilde yürütülmemesi durumunda kimin sorumlu olacağının belirsizliği,

va a a a  Toplanan fonların geri ödenmesi gerektiğinde, işlemlerin nasıl yürütüleceğinin açık olmaması,

va a a a  Geniş bir kitleye hitap eden bir proje ya da ürün olmadıkça gerekli finansman tutarının sağlanmasının güçlüğü.

2. Yatırım Temelli Fonlama

Yatırım temelli fonlamada bir firmanın varlıklarına ya da performansına dayalı bir menkul kıymetin satışı söz konusudur. Başka bir deyişle, firma borçlanarak ya da fikri mülkiyet haklarına ilişkin varlıklarını ya da firma paylarını satarak yatırımcılardan para toplamaktadır. Girişim sermayesi yatırımcıları ve melek yatırımcılardan farklı olarak, yatırım temelli kitle fonlaması yöntemlerine yatırım yapanlar daha küçük tutarlı yatırımcılardır.

2.1. Pay (hisse) temeli fonlama

Bu yöntemde finansmana gereksinim duyulan tutar karşılığında firmanın hisselerinin bir kısmı satışa sunularak ya da kar paylaşımı hakkı vaat edilerek finansman sağlanır. Genellikle bir girişimcinin yenilikçi fikrin yaşama geçirilmesi için kurduğu firması için fon toplamak istemesi nedeniyle yatırımcılar bireysel bir girişimi ya da yenilikçi bir fikri desteklemek gibi finansal olmayan dürtülere de sahip olabilirler. Genellikle finansmana ihtiyaç duyan girişimci tarafından yatırım gereksinimi tutarı bir limit olarak belirlenir ve kitle fonlaması yoluyla belirlenen bir süre içerisinde bu tutarın sağlanması durumunda yatırım yapılır. Bu yöntemin uygulanması durumunda, fonun toplanacağı platform aracılığıyla yatırımcılarla firmaya, firmanın değerlemesine, iş planına, toplanacak fonun olası kullanım şekline ve firmanın hisselerinin ne kadarının satışa sunulduğuna ilişkin çeşitli bilgiler paylaşılır.

Esasen bu yöntem, borsada işlem görmeyen şirketlerin karşılık olarak hisselerine kısmen sahip olunması suretiyle projelerine finansman sağlanması olarak özetlenebilir. Hisse karşılığı kitlesel fonlamada en büyük risk ve fırsat, şirketin sunulan projeden bağımsız şekilde, genel hisse değerlerine bağlı olarak, yapılan yatırımın risk ve getirisi ile paraleldir. Bu sebeple özellikle hisse karşılığı kitlesel fonlama opsiyonu sunan şirketlerin melek yatırımcılar ile birlikte projelerini olgunlaştırdıktan sonra gerekli platformlara sunması önem arz etmektedir. Hisse karşılığı kitlesel fonlama ödül karşılığı kitlesel fonlamaya kıyasla çok daha riskli ve karmaşıktır. Bu sebeptendir ki birçok ülkede, ilgili otoriteler nezdinde akredite olmayan yatırımcıların (ki akredite olanlar ABD’de “accredited investor”; İngiltere’de “sophisticated investor” olarak tanımlanmaktadırlar) hisse karşılığında kitlesel fonlama faaliyetinde bulunması yasal olarak mümkün değildir.

Bu yöntemde göz önüne alınması gereken riskler yatırım kaybı, şirketin likidite sorunları yaşaması, uzun süreli kar payı dağıtma şartlarının oluşmaması, öz sermaye kaybının yaşanması ve şirketin yatırım alanlarının çeşitlendirilmesi eğilimi olarak özetlenebilir. Bu şekilde yatırım yapılan projelerinde dikkat edilecek bir başka önemli konu ise yine karlılığın sağlanmaması halinde çıkış stratejilerinin önceden planlanmış olmasıdır. Şirketlerin borsada işlem görmemesinden bahisle çeşitli kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinden muaf tutulması da küçük yatırımcılar için önemli belirsizlikler doğurabilmektedir.

Hisse karşılığı kitlesel fonlama sağlanan şirketlerde özellikle fikri mülkiyet haklarının korunmasına ve yönetimsel hakların tasarrufuna yönelik önlemler alınması da gerekmektedir. Büyük fotoğrafta bir girişim sermayesi yapısı ile benzerlik gösteren hisse karşılığı kitlesel fonlamada, internet platformları ilgili projenin arzı öncesinde ekseriyetle fona ihtiyaç duyan şirketlerden kapsamlı bir inceleme raporu (yani “due diligence”) istemekte ve bu raporu yayınlamaktadırlar. Sistemin işleyişi tek başına doğrudan platforma yatırım tutarının aktarılması ile sonlanmayıp, hisse edinimine ilişkin gerekli sözleşmelerin de imzalanmasını gerektirmektedir. Bu yöntemde internet platformları aracı konumunda olup hisse karşılığı yatırılan tutarlar bir emanet hesapta (“escrow account”) tutulmakta ve internet platformunun işlemin tamamlandığına ilişkin bilgilendirmesi ve talimatı üzerine aktarımı sağlanmaktadır.

2.2. Borç (kredi) temelli fonlama (peer to peer lending-P2P)

Yüksek faiz getirisi beklentisi ile yatırımcılar belirli bir vade sonunda anapara ve faiz elde etmek için aracı bir kuruluş olmaksızın bir internet platformu üzerinden teminatsız kredi sağlarlar. Bu sistemde genellikle ihtiyaç duyulan tüm finansmanın belirlenen bir süre içerisinde sağlanabilmesi durumunda diğer kreditörlerin sağladığı kaynak kullanılabilir hale gelir. Bu yöntemde, kreditör ve borçlu arasında önceden belirlenen bir faiz oranının varlığı ve iflas durumunda kreditörlerin öncelikli olarak alacaklarını tahsil edebilmeleri fon sağlamayı kolaylaştırmaktadır. Bu model genellikle bankalardan kredi alabilmek için yeterli varlığa/teminata sahip olmayan kişiler ya da küçük firmalarca kullanılan bir yöntemdir.

Diğer taraftan, bu model sadece geleneksel yöntemlerle bankalardan borçlanabilmek için yeterli kredi değerliğine sahip olmayanlar tarafından değil, borç alacak kişinin yüksek kredi değerliğine ve gösterebilecek nitelikli teminatlara sahip olmasına rağmen bankalardan alabileceği kredinin faiz oranından daha düşük oranda faiz oranları ile borçlanmak istediğinde kullanılmaktadır. Zamanla bu model aracı online platformların rol aldığı bir model haline gelmiştir. Online platformlar kalabalıktan özel projeler için kredi toplamakta ve proje için ihtiyaç duyulan tutara ulaşıldığında borçlunun kullanabilmesi için bu tutarı borçlu hesabına aktarmaktadır. Toplanan kredinin vadesi geldiğinde ise borçludan ödemeleri tahsil etmekte ve kreditörlerin hesaplarına aktarmaktadır.

Online platformlar verdiği bu hizmetler karşılığında komisyon ücreti alarak çalışmaktadır. Bu tür platformlar kuruluş ve faaliyet maliyetlerinin ve bürokrasi masraflarının daha az olması nedeniyle daha düşük faizle kredi sağlayabilmektedir.

Aslında, bu yöntem finansman arayışında olan girişimcilerin banka ve finansman kurumları dışında, kitlelerden internet üzerinden sağladıkları krediler karşılığında borçlanarak faiz ödeme yükümlülüğü altına girdikleri bir kitlesel fonlama yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle 2006 ve 2007 yıllarında ABD’de kurulan Prosper ve Lenders Club (Borç Verenler Kulübü) ile ivme kazanan bu fonlama yöntemi kurulduğu ilk zamanlarda yalnızca Facebook üyelerinin finansman ihtiyaçlarını karşılarken, bugün borçlanma karşılığı kitlesel fonlama da geniş bir ağa yayılmıştır. Sistem temelinde ihtiyaç sahibi girişimcilerin yatırımcıları ikna ederek finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzerine kurulu olup, bu sistemde girişimcinin kredi notu veya kredi geçmişinin içeriği önem arz etmemektedir. Ortalama 3-5 yıllık vadelerle 2.000,-ABD dolarından 40.000,-ABD dolarına kadar kredi sunan bu sistemde platformlar kendi politikalarına göre krediyi özgüledikleri alanı seçebilmektedirler. Örneğin 2007 Haziran’ında kurulan Fynanz 2007-2013 yılları arasında özellikle öğrencilere yönelik 20 yıllık vadelere varan kredi imkanları sunarken 2013 yılında LendKey yapılanmasına geçtiğinde bulut teknolojisini de kullanarak otomotiv ve inşaat projelerine varan geniş bir skalada borçlanma karşılığı kitlesel fonlama imkanı sunar hale gelmiştir. Bu yönteme son yıllarda özellikle Çin menşeili internet platformlarınca yatırım yapıldığı görülmektedir. Çin menşeili internet sitesi Renren’in ABD menşeili Fundrise şirketine yaptığı yatırım sonrasında özellikle emlak ve inşaat alanında da yaygınlaşan borçlanma karşılığı kitlesel fonlama yine Çinli Alibaba’nın Yu Le Bao platromunu hayata geçirmesi ile sinema endüstrisi için de bir finansal kaynak olma yolunda gelişim göstermiştir. Bugün borçlanma karşılığı kitlesel fonlama yenilenebilir enerjiden, emlak sektörüne, sinema endüstrisinden, inşaat ve tedarik yönetimlerine kadar geniş yelpazede girişimci ve yatırımcıların ilgi odağı halindedir. Risk sermayesi şirketlerinin, borçlanma karşılığı kitlesel fonlamada yaşanılan önemli hacim artışı sonrasında bu platformlara yatırım yapmaya başlaması da bu finansman yönteminin bankalar ve kurumsal finansman kurumları tarafından sunulan ürünlere oranla önemli şekilde cazibe merkezi haline geldiğini göstermektedir.

Kaynak: Yavuz AKBULAK, Kitle Fonlaması, Legal Hukuk Dergisi (2016), 14(165)

KAYNAKLAR

Makaleler

AKBULAK, Yavuz, Kitle Fonlaması, Legal Hukuk Dergisi (2016), 14(165)

AKBULAK, Yavuz, Paya Dayalı Kitle Fonlamasının Temelleri, Regesta Ticaret Hukuku Dergisi(2019), 4(4)

AKBULAK, Yavuz, Ponzi Dolandırıcılığı, Banka ve Finans Hukuku Dergisi(2018), 7(25)

Mevzuat

Sermaye Piyasası Kanunu, Kanun Numarası: 6362, Kabul Tarihi: 06.12.2012, RG 30.12.2012/28513

Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği (III-35/A.1), RG 03.10.2019/30907

* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıda yer alan tüm hatalar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. Yazar, 30 Ağustos Zaferinin mimarlarının aziz hatırları önünde tazimle eğilir.

[1] Bu konudaki ayrıntılı bilgiler için lütfen bkz. Yavuz AKBULAK, Kitle Fonlaması, Legal Hukuk Dergisi(2016), 14(165); Yavuz AKBULAK, Paya Dayalı Kitle Fonlamasının Temelleri, Regesta Ticaret Hukuku Dergisi(2019), 4(4)

[2] Tebliğ taslağı lütfen bkz. < https://www.spk.gov.tr/Sayfa/Dosya/1343 > erişim tarihi 27 Ağustos 2021

[3] Lütfen bkz. Yavuz AKBULAK, Ponzi Dolandırıcılığı, Banka ve Finans Hukuku Dergisi(2018), 7(25)

1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu [merhume Anası (1947-10 Temmuz 2023) Erzurum/Aşkale; merhum Babası ise Ardahan/Çıldır yöresindendir]. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte);
Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte) başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003), Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004) ile Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II, Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021), Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021), Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021), Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022), Ticari Mevzuat Notları (2022), Bilimsel Araştırmalar (2022), Hukuki İncelemeler (2023), Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024) başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 2 bini aşkın Telif Makale ve Yazı ile Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak vazgeçilmez ilkesidir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.