Son aylarda Çin’de başlayıp birçok ülkede hızla yayılan Covid-19 virüsünün salgın etkisinin önlenmesi için gerek ulusal gerekse uluslararası alanda birçok önlemler alınmakta ve kamuoyuna açıklamalar yapılmaktadır.
Bu önlemler kapsamında 7226 sayılı Kanunla bazı kanunlarda değişiklik yapılmış ve 31080 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede 26.3.2020 tarihinde yayınlanmış olup bu değişikliklerin bir kısmına ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
1. ÇALIŞMA HAYATINA İLİŞKİN DÜZENLEMELER
– Telafi Çalışma Süresi Arttırılmıştır: İş Kanunu’ndaki telafi çalışma süresi 2 aydan 4 aya çıkarılmıştır. Aynı zamanda sürenin 2 katına çıkarılması konusunda Cumhurbaşkanına yetki verilmiştir. Çalışma süreleri yönetmeliği gereği telafi çalışma süresi, zorlayıcı nedenin kalktığı tarihten itibaren başlar. Somut durumda, 4 aylık telafi süresi salgın tehlikesinin ortadan kalmasıyla devreye girecektir.
– Kısa Çalışma Ödeneği [1] Bakımından Geçici Düzenlemeler Yapılmıştır:
a o Hak Etme Süreleri Azaltılmıştır: 20 Haziran 2020 tarihine kadar Covid-19 kapsamında yapılan kısa çalışma ödeneği başvurularında, ödenek şartlarından olan “son 120 gün kesintisiz çalışmış olma ve son 3 yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödeme” şartı “son 60 gün hizmet tabi olanlardan son 3 yıl içinde 450 gün sigortalı çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması” şeklinde revize edilerek yeni bir düzenleme getirilmiştir.
a o Süre Koşullarını Tamamlamayan Çalışanlara İlave İmkan Sağlanmıştır: Süre koşullarını başvuru tarihi itibariyle tamamlamamış olan çalışanlar bakımından ise kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilecekleri konusunda düzenleme getirilmiştir.
a o İşverene İşten Çıkarmama Yükümlülüğü Getirilmiştir: Geçici düzenlemelerden bir diğeri ise kısa çalışma uygulanan dönemde İş Kanunu’nun 25/II maddesi hariç işverene “işten çıkarmama” yükümlülüğü getirilmesidir. Buna göre, kısa çalışma döneminde işverenin ahlak ve iyiniyet kuralları dışında herhangi bir çalışanın iş sözleşmesini feshetmesi mümkün değildir. Aksi durumda, Kurum eğer henüz ödenek bağlamamışsa başvuruyu reddeder, eğer ödenek bağlamışsa bağladığı ödeneği işverenden faiziyle birlikte geri alır. Bu düzenlemeyle 25/II hariç işten çıkarmama ödenek vermenin şartı haline getirilmiştir.
a o Cumhurbaşkanı’na Sürelerle İlgili Yetki Verilmiştir: Covid-19 durumuna özel olmak kaydıyla Cumhurbaşkanı’na kısa çalışma ödeneğine başvuru süresini 31 Aralık 2020 tarihine kadar uzatma yetkisi verilmiştir. Ayrıca Cumhurbaşkanına sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayıları bakımından bu süreleri farklılaştırma yetkisi de verilmiştir.
– Toplu İş Sözleşmesi Süreçlerinin Durdurulması: İşbu Kanun kapsamında olmamakla birlikte, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılan genelge ile toplu iş hukukuna ilişkin Çalışma Genel Müdürlüğü ve Görevli Makam tarafından yürütülen iş ve işlemlerin tamamı Covid-19 tedbirleri devam ettiği sürece durdurulmuştur. Bu durdurmanın son tarihi 30 Nisan 2020 değildir. Genelgede, İçişleri Bakanlığı’nın tedbirlerinin devamı süresince durdurmanın geçerli olacağı belirtmiştir. Dolayısıyla, durdurma kapsamındaki TİS’le bağlantılı süreler İçişleri Bakanlığı’nın tedbirleri kaldırılıncaya kadar duracaktır [2].
– İşverenlere Asgari Ücret Desteği Yıl sonuna Kadar Uzatılmıştır: İşverenlere asgari ücret desteği işçi başına 75-TL olmak üzere 2020 yılı Aralık ayı sonuna kadar devam edecektir. Asgari ücret desteği verilecek çalışanların azami ücret seviyeleri, TİS olmayan işyerlerinde (günlük 128-TL*30=) aylık 3.840- TL, TİS olan yerlerde ise (günlük 256-TL*30=) aylık 7.680-TL’dir.
– İşveren Sendikalarının Üyelerine Karşılıksız Yapacakları Desteğin Oranı Arttırılmıştır: Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda, işveren sendikalarının işçi sigorta primlerinin işveren payının ödemelerinde kullanılmak üzere karşılıksız yardıma dayalı dayanışma ve yardım fonu oluşturabileceği düzenlenmektedir. İşveren sendikaları bu fona mevcut nakitlerinin %25’inden fazla para aktaramazlar. Bu %25’lik sınır %35’e çıkarılmıştır.
– Emeklilere Yapılacak Bayram İkramiyesinin Ödeme Tarihi Öne Çekilmiştir: Buna göre, Mayıs ayında Ramazan Bayramı öncesinde ödenmesi gereken ikramiye Nisan ayında ödenecektir.
– En düşük emekli maaşı, 1.500 TL’ye yükseltilmiştir.
– İşverenlerin Kimlik Bildirme Şartları Kolaylaştırılmıştır: Kimlik Bildirme Kanunu’na göre işverenlerin çalışanlarıyla ilgili genel kolluk kuvvetlerine yapacakları bildirim bundan böyle artık elektronik ortamda da yapılabilecektir. Elektronik ortamda kimlik bildirimi yapıldığında artık bunların önceden ilgili muhtarlığa onaylatılmasına gerek olmayacaktır. Elektronik ortamda yapılan bildirimler genel kolluk tarafından ilgili muhtarlıkla paylaşılacaktır.
– Mesleki Yeterlilikle İlgili Masraf ve Ücret Desteğinin Süresi Uzatılmıştır: Mesleki Yeterlilik Kanunu kapsamında sınav ve belgelendirme kuruluşlarının gerçekleştirdiği sınavlarda başarılı olan kişilerin belge masrafları ve sınav ücretleri işsizlik sigortası fonundan karşılanıyordu. Bu uygulama, 31 Aralık 2019 tarihinde sona ermişti. Bu düzenleme ile süre 31 Aralık 2021 tarihine kadar uzatıldı.
– İşsizlik Sigortası Kanunu ile kurulmuş olan Esnaf Ahilik Sandığının devreye alınmasına ilişkin hükümlerin yürürlüğü 1 Ocak 2021 tarihine ertelenmiştir.
2. YARGILAMAYA İLİŞKİN SÜRE DÜZENLEMELERİ
– Genel Anlamda Sürelerin 13 Mart 2020 Tarihinden İtibaren (bu tarih dahil) Durması:
o Dava açma, icra takibi başlatma, başvuru, şikayet, itiraz, ihtar, bildirim, ibraz ve zamanaşımı süreleri, hak düşürücü süreler ve zorunlu idari başvuru süreleri de dahil olmak üzere bir hakkın doğumu, kullanımı veya sona ermesine ilişkin süreler,
o İdari Yargılama Usul Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu başta olmak üzere usul hükmü içeren diğer kanunlarda taraflar bakımından belirlenen süreler ve bu kapsamda hakim tarafından tayin edilen süreler,
o Arabuluculuk (zorunlu ya da ihtiyari) ve uzlaştırma kurumlarındaki süreler 13 Mart 2020 tarihinden itibaren 30 Nisan 2020 tarihine kadar (bu tarih dahil) durduruldu.
– İcra ve İflas Kanunu’ndaki ve Takip Hukukuna İlişkin Diğer Kanunlardaki Sürelerin 22 Mart 2020 Tarihinden İtibaren (bu tarih dahil) Durması:
o İcra ve İflas Kanunu ile takip hukukuna ilişkin diğer kanunlarda belirlenen süreler ile hakim veya icra iflas daireleri tarafından tayin edilen süreler, (nafaka alacakları hariç) tüm icra ve iflas takipleri, taraf takip işlemleri, yeni icra ve iflas taleplerinin alınması, ihtiyati haciz kararlarının icra ve infazına ilişkin işlemler 22 Mart 2020 tarihinden itibaren 30 Nisan 2020 tarihine kadar (bu tarih dahil) durduruldu.
– Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Süreleri de Durma Kapsamındadır: Anayasa Mahkemesi yasal düzenlemede yer alan “usul hükümleri içeren diğer kanunlar” ibaresinden yola çıkarak AYM Kanunu’nun usul hükümleri içermesi sebebiyle bireysel başvuru sürelerinin de durduğu şeklinde yorum yapmış ve bunu da Mahkemenin resmî sitesinden kamuoyuna duyurmuştur. Bu yorum çerçevesinde 15 gülük munzam sürenin bireysel başvurular için de geçerli olduğu sonucuna varmak gerekir.
– Toplu İş Hukuku Kapsamındaki Dava Süreleri de Durmuştur: Toplu iş hukukunda yer alan, yetki süreçlerini ilgilendiren tüm davalar ile sendikalar hukukuna ilişkin tüm davalar açısından da süreler durmuştur. Çünkü toplu iş hukuku ile Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda dava açma sürelerine ilişkin usul hükümleri vardır. Durdurma düzenlemesi bu usul hükümlerini de kapsadığından durma hükmü bu kanundaki davalar için de geçerlidir. Yine 15 günlük munzam süre bu kanundaki davalar bakımından da kullanılabilecektir.
– Süreler Ne zaman İşlemeye Başlayacak: Durma süreleri sona erdiği günü takip eden günden itibaren süreler işlemeye başlayacaktır.
– Süresi Devam Eden İşlerin Süresinin 15 gün Daha Uzaması: İşlemin içeriğine göre durma süresinin başladığı 13 Mart ya da 22 Mart tarihleri itibariyle bitimine 15 günden az kalmış süreler durma süresinin bittiği günü takip eden günden itibaren 15 gün daha uzamış sayılacaktır. Bu 15 günlük süre geçici bir ek (munzam) süredir.
– 30 Nisan 2020 Tarihinden Sonra Uzama İhtiyacı Halinde: Bu durumda, yasa ile Cumhurbaşkanı’na Durma süresini 6 ayı geçmemek üzere bir kez uzatma ya da bu döneme ilişkin kapsamı daraltma yetkisi verilmiştir.
– Durdurma Kapsamı Dışında Tutulan Süreler: Anılan yasayla durdurma kapsamı dışında tutulan süreler açıkça düzenlenmiştir. Buna göre;
o Suç ve ceza, kabahat ve idari yaptırım ile disiplin hapsi ve tazyik hapsi için kanunlarda düzenlenen zamanaşımı süreleri,
o 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenen koruma tedbirlerine ilişkin süreler,
o 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda düzenlenen ihtiyati tedbiri tamamlayan işlemlere ilişkin süreler,
o 2004 sayılı İcra ve iflas Kanunu ile takip hukukuna ilişkin diğer kanunlarda;
 İcra ve iflas dairleri tarafından mal veya haklara ilişkin ilan edilmiş olan satış gününün durma süresi içerisinde kalması halinde, bu mal ve haklar için durma süresinden sonra yeni bir talep aranmaksızın satış günü verilir. İlan elektronik ortamda yapılır ve bunun için ücret alınmaz.
 Durma süresi içerisinde rızaen yapılan ödemeler kabul edilir, ayrıca taraflardan biri diğer tarafın lehine olan işlemlerin yapılmasını talep edebilir,
 Konkordato süresinin alacaklı ve borçlu bakımından sonuçları durma süresince devam eder,
 İcra ve iflas hizmetlerinin aksamaması için gerekli diğer tedbirler alınır,
– Duruşma ve Müzakerelerin Ertelenmesi ve Diğer Tedbirler: duruşmaların ve müzakerelerin ertelenmesi ve diğer konularda;
o Yargıtay ve Danıştay bakımından Başkanlar Kurulu’na,
o İlk derece asli ve idari yargı mercileri ile bölge adliye ve bölge idare mahkemeleri bakımından Hakimler ve Savcılar Kuruluna,
o Adalet Hizmetleri için Adalet Bakanlığı’na yetki verilmiştir.
3. BAZI ÖNEMLİ DÜZENLEMELER
– Kira Hukukunda Geçici Tahliye Engeli: Getirilen düzenlemeyle, Covid-19 salgını sebebiyle, 1 Mart 2020 ila 30 Haziran 2020 tarihleri arasında işleyecek kira bedellerinin ödenmemesi halinde bunlar kira sözleşmesinin feshine konu yapılamayacağı gibi aynı zamanda kiralananı tahliye sebebi de olamaz.
– Afet ve Acil Durumlarda KVKK İstisnası Olarak Kişilere Ulaşma İmkanı: Afet ve acil durum hallerinde acil durumlardan etkilenen kişilerle sınırlı olarak bu kişilere ulaşabilmek amacıyla ihtiyaç duyulan telefon ve abone konum bilgilerinin kullanılmasına ilişkin düzenlemedir. Bu yetki sadece afet ve acil durumlara ilişkin olup başka amaçlarla kullanılması yasaklanmıştır.
– Elektrik ve Doğalgaza İlişkin Destek Düzenlemeleri: Bu konuda Cumhurbaşkanı’na iki hususta karar yetkisi verilmiştir;
o Birincisi, afetler nedeniyle afet yaşanılan yerlerde elektrik ve/veya doğalgaz tüketim bedellerinin tahsilatlarının 1 yıla kadar ertelenmesi yetkisidir.
o İkincisi ise elektrik ve doğalgaz tedarik eden şirketlerin ertelemeden kaynaklanan (ana para hariç) tüketicilerden tahsil edilemeyen bedellere ait finansman maliyetinin (gecikme zammı tutarını geçmemek üzere) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bütçesinden karşılanmasına karar verme yetkisidir.
– Çek Mağdurlarıyla İlgili Yapılan Düzenleme:
o 24 Mart 2020 tarihine kadar karşılıksız çek suçundan adli para cezasına mahkûm olup para cezasını ödeyemedikleri için bu cezaları hapse çevrilenlerin cezalarının infazı 25 Mart 2020 tarihinden itibaren durdurulmuştur.
o Hükümlü tahliyede itibaren 3 ay içinde çek bedelinin ödenmeyen kısmının 1/10’unu alacaklıya ödemek zorundadır.
o Kalan kısmın ise 3 aylık sürenin bitiminden itibaren 2 ay ara ile 15 taksitte ödenmesi halinde cezasının kaldırılmasına mahkemece karar verilir.
o Bu şartların herhangi bir aşamada ihlali halinde cezanın infazına devam edilir.
o Ceza infazının durdurulması halinde ceza zamanaşımı işlemez.
o Yine hakkında ceza infaz durdurma kararı verilen kişi hakkında adli kontrol tedbirlerine karar verilebilir.
o Bu düzenleme her bir suç için ancak bir kez uygulanabilir.
[1] Kısa çalışma ve ödeneğine ilişkin ayrıntılı bir bilgi notu ayrıca hazırlanmış ve paylaşılmıştır.
[2] AÇSH Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü Genelgesi (Sayı: 98425987-045.03-805086, Konu: Koronavirüs Tedbirleri Hk.)
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2005 yılında mezun oldu. 2007 yılında İstanbul Barosu’na kaydolup avukatlık yapmaya başladı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Yüksek Lisans programından “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Yükümlülüğüne Aykırı Davranan İşverenin Cismani Zararlar Bakımından Cezai Sorumluluğu” başlıklı tez konusu ile 2010 yılında mezun oldu. Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında çalıştı. 2006-2008 yılları arasında Hukuk ve Adalet Dergisi Yayın Kuruluğu Üyeliği yaptı. 2010 yılında Uçum Avukatlık Bürosu’nda Avukat olarak çalışmaya başladı. 2014 yılından itibaren Uçum Avukatlık Ortaklığında yönetici avukat ve ortak olarak faaliyet göstermektedir. 10 yılı aşkın süredir iş hukuku alanında çalışma yapmaktadır.