Depremzedeler İçin Ücretsiz Avukatlık Hizmeti ve Yargılama, Takip ve Harç Giderlerinden Muafiyet Kapsamında Adli Yardım Kurumu

GİRİŞ

06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli deprem nedeniyle maddi anlamda güçsüz kalan vatandaşlarımızın hukuki haklarını kullanma noktasında; adli yardım kurumu ve bu kurumun nasıl kullanabilecekleri noktasında bilgilendirme zorunluluğu doğmuştur. Depremzede vatandaşlarımızın herhangi bir şekilde mağduriyet yaşamamaları için adli yardım kapsamında ücretsiz Avukatlık hizmeti ve yargılama, takip ve harç giderlerinden muafiyet konusunda bilgi almasını amaçlayan bu yazıda adli yardım kurumu açıklayıcı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır.

Türkiye Barolar Birliği tarafından depremden etkilenen vatandaşların hukuki müracaatlarında ciddi sayılarda adli yardım başvurusu yapacakları öngörülerek, depremden etkilenen iller için ayrı bir adli yardım bütçesi oluşturulmasına ve adli müzaharetin avukatlık ücretini de kapsayacak şekilde uygulanmasına dair talebi, Adalet Bakanlığı’na 21.02.2023 tarihinde iletilmiştir. Adalet Bakanlığının, 27.02.2023 tarihli cevabi yazısında, afetten kaynaklanan hukuki uyuşmazlıklarda adli müzaharet hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş ve konuya dair Cumhuriyet Başsavcılıklarına yazı gönderildiği bildirilmiştir.

Bu kapsamda Türkiye Barolar Birliğine Adalet Bakanlığı tarafından E-92358809-045.02-9597/6233 sayı ve a 27.02.2023 tarihli yazısı ile 29.02.2000 tarihli ve 4539 sayılı Doğal Afet Bölgelerinde Afetten Kaynaklanan Hukuki Uyuşmazlıkların Çözümüne ve Bazı İşlemlerin Kolaylaştırılmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabulü Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinde; “Doğal afete maruz kalanların istemleri halinde, afetten kaynaklanan hukuki uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin her türlü dava ve işlemlerde adli müzaheret hükümleri uygulanır. Ancak, doğal afete maruz kaldığını beyan edenler bakımından 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 465 ve 468 inci maddelerindeki delil gösterme ve şahadetname verme şartları aranmaz.” Maddesi kapsamında anılan hususa ilişkin olarak Cumhuriyet Başsavcılıklarına 14.02.2023 tarih ve 112/4850 sayılı dağıtımlı yazı gönderilmiş olduğunu belirtmiştir. Bu kapsamda depremzede olan vatandaşlarımızın afetten kaynaklanan dava ve işlemlere adli yardım hükümlerinin uygulanacağı açıkça hüküm altına alındığı görülmektedir.

ADLİ YARDIM NEDİR?

Adli yardım kurumu adil yargıla(n)ma ve hak arama hürriyeti temelinde devlet tarafından maddi gücü yeterli olmayan vatandaşlarına hukuki yollara başvurma ile hak arama imkanı tanımaktadır. Adli yardım, maddi gücü olmayan vatandaşlara Ücretsiz Avukatlık hizmeti ve yargılama gidelerlerinden geçici veya tamamen muafiyeti kapsamaktadır. Adli yardım 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. Maddesinin 1.Fıkrasında “Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler” denilmek suretiyle hüküm altına alınmıştır. Ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 176 ile 181. Maddeleri arasında adli yardım kurumunun işleyişi ve amacı tanımlanmaktadır.

6100 SAYILI HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU;

Adli yardımdan yararlanacak kişiler

MADDE 334- (1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.^[37]

(2) Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdan yararlanabilirler.

(3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.

Adli yardımın kapsamı

MADDE 335-a (1) Adli yardım kararı, ilgiliye, aşağıdaki hususları sağlar:

a) Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet.

b) Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.

c) Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.

ç) Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini.

(2) Mahkeme, talepte bulunanın, yukarıdaki bentlerde düzenlenen hususlardan bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.

(3) Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Adli yardım talebi

MADDE 336-a (1) Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.

(2) Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.

(3) Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.

(4) Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.

1136 SAYILI AVUKATLIK KANUNU;

Adli yardım kapsamı

Madde 176 ”“ Adlî yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır.

Adlî yardım bürosu

a Madde 177 ”“Adlî yardım hizmeti, baro merkezlerinde, baro yönetim kurullarınca avukatlar arasından oluşturulan adlî yardım bürosu tarafından yürütülür. Baro yönetim kurulu, ayrıca baro merkezi dışında avukat sayısı beşten çok olan her yargı çevresinde de bir avukatı adlî yardım bürosu temsilcisi olarak görevlendirebilir. Büro ve temsilciler, baro yönetim kurulunun gözetimi altında çalışırlar. (Ek ikinci fıkra:11/7/2020-7249/20 md.) (Değişik fıkra:8/6/2022-7409/2 md.) Birden fazla baronun bulunduğu illerde her bir baro tarafından adli yardım bürosu oluşturulur. Yargı mercilerinin talebi üzerine yapılacak görevlendirmeler, Türkiye Barolar Birliği tarafından oluşturulan elektronik bilişim sistemi üzerinden o ildeki avukatlar arasında eşitlik gözetilerek yapılır.

Adlî yardım istemi

Madde 178 – Adlî yardım istemi, adlî yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır. İstek sahibi, isteminde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır. Yardım isteminin reddi halinde, ilgilisi yazı veya sözle baro başkanına başvurabilir. Baro başkanının vereceği karar kesindir.

ADLİ YARDIMIN KAPSAMI VE UYGULANMA USULÜ

ADLİ YARDIMIN KAPSAMI;

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler aşağıda belirtilen kapsamlarda adli yardımdan yararlanabilecektir.

• Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet.
• Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet
• Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
• Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir Avukat temini.

Belirtmek gerekir ki  yukarıda açıklanan adli yardım kararı kapsamında Mahkeme, talepte bulunanın, yukarıdaki bentlerde düzenlenen hususlardan bir kısmından yararlanmasına da karar verebilecektir. Adli yardım talebi herhangi bir hukuki yola başvurmadan önce veya hukuki yola başvurmuş ise ilgili merciden de talep edilebilecektir..

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. Maddesinin 1.Fıkrasında “Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. “ denilerek adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması durumunda faydalandığı adli yardım kurumu kapsamında yapılan giderleri ödemekle yükümlü olacaktır. Mahkeme bu giderlerin tahsilini en çok 1a  yıl olmak üzere aylık eşit taksitlere bağlanmasına da hükmedebilecektir. Ancak aynı kanunun 339. Maddesinin 2.fıkrasında  “Adli yardım kararından dolayı Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin, adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verebilecektir” denilmek suretiyle yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulan kişilerin hukuki başvurusunda haksız çıkması durumunda  maddi gücü elvermiyorsa ödemeden de muaf tutulabileceği hüküm altına alınmıştır.

UYGULANMA USULÜ;

1-MAHKEME TARAFINDAN ADLİ YARDIM KARARI VE ÜCRETSİZ AVUKAT TEMİNİ

Hukuki yola başvuran kişi mahkemeden başvurusundan sonra adli yardım ve avukat talep edebilecektir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus sadece adli yardım talebi ile yetinilmemesidir. Başvurucu adli yardım talebi ile adli yardım kapsamında Avukat talebini dile getirmelidir. Böylelikle mahkeme adli yardımı hükme bağlarken mahkemenin bulunduğu yer barosuna yazı yazılarak başvurucu için adli yardım kapsamında Avukat görevlendirilmesini isteyecektir. Böylelikle ilgili baro doğrudan mahkeme hükmü gereği başvuran kişiye adli yardım listesine kayıtlı bir Avukat atayacaktır. Bu Avukatın ücreti ise hazineden karşılanmak üzere baro tarafından ödenecektir.

2-HUKUKİ BAŞVURU YAPMAK İSTEYEN KİŞİLERİN DOĞRUDAN BULUNDUĞU YER BAROSUNA BAŞVURMASI

1136 sayılı Avukatlık Kanunun 173. Maddesi gereği başvuru yapmak isteyen kişi başvurusunu baronun adlî yardım bürosuna veya temsilcilerine yapmalıdır. Her baronun adli yardım bürosu bulunmakta olup bu bürolarda Adli yardım listesine kayıtlı Avukatlar tarafından başvurucunun başvurusu alınmakta ve baro tarafından başvuru değerlendirilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken husus başvuru sahibinin isteminde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır. Barolar tarafından genel olarak Başvuru sırasında başvuruculardan fakirlik belgesi, ikametgah belgesi, nüfus cüzdan fotokopisi, davaya veya hukuksal sorununa ilişkin belgelerin birer örneği istenmektedir. Adli yardım başvurusu ardından başvuru baro tarafından uygun görülürse Adli yardım görevlendirme listesinden başvurucuya bir Avukat atanacaktır. Bu avukata ilişkin görevlendirme yazısını başvurucu adli yardım bürosundan alıp ilgili Avukat ile süreci başlatabilecektir. Burada da Avukatın ücreti hazineden karşılanmak üzere baro tarafından ödenecektir. Süreç başladıktan sonra ise hukuki yola başvuru sırasından ilgili merciiden adli yardım talep edilerek yargılama harç ve giderlerinden muaf olunabilecektir.

SONUÇ

Görüldüğü üzere hukuki bir yola başvurmak isteyen vatandaşların maddi durumu ve gücü yok ise mahkemeden adli yardım kapsamında yargılama harç ve giderlerinde muafiyet ve Ücretsiz Avukat isteyebileceği gibi hukuki süreci başlatmadan barodan Adli yardım kapsamında Avukat isteyerek Avukat desteği ile hukuki süreci başlatabilecektir. Depremzede vatandaşlarımızın adli yardım kurumu kullanması bu süreçte faydalı ve işlevsel olacaktır. Vatandaşlar hukuki yola başvuracağı yerdeki barodan doğrudan Avukat isteyerek hem mağduriyet yaşamayacak hem de hakkına ulaşma noktasında daha güvenceli bir şekilde ilerleyebilecektir. Baroların adli yardım bürolarının adresleri ve iletişim numaraları baroların internet sitesinden kolayca ulaşılabilmektedir. Bu yazının vatandaşlarımıza faydalı olmasını temenni ediyorum. Milletimizin başı sağolsun…

DEPREM FELAKETİ YAŞANAN 12 İLİMİZİN BAROLARININ ADLİ YARDIM BÜROLARININ İLETİŞİM BİLGİLERİ:

1-ADANA BAROSU

Adana Adalet Sarayı Kazım Karabekir Mahallesi 4264 Sokak No:30 H Blok Zemin Kat Oda No:04-05 Yüreğir/Adana

Telefon: 0322 359 22 24

Web: https://www.adanabarosu.org.tr/

2-ADIYAMAN BAROSU

Turgut Reis Mahallesi Atatürk Bulvarı Adliye Sarayı Kat : 2 ADIYAMAN

Telefon: 0 (416) 216 13 51

Web: https://www.adiyamanbarosu.org.tr/

3-DİYARBAKIR BAROSU

Lise Cad. 4. Sk. Güneş 2009 Apt. A/Blok No:1 Yenişehir/DİYARBAKIR

Telefon: 444 78 21

Web: https://www.diyarbakirbarosu.org.tr

4-ELAZIĞ BAROSU

Elazığ Adalet Sarayı Üniversite Mah. KAT:5 MERKEZ / ELAZIĞ

(0 424) 248 39 24 – 248 39 25 Dahili (3)

Web: https://www.elazigbarosu.org.tr

5-GAZİANTEP BAROSU

15 Temmuz Mahallesi 148063 Nolu Cadde No:13, 27560 Şehitkamil/GAZİANTEP

Telefon:0342 230 63 72

Web: https://www.gaziantepbarosu.org.tr

6-HATAY BAROSU

Hatay Adalet Sarayı Zemin Kat Antakya/HATAY

Telefon:0326 215 18 77 – 0326 213 40 80

Web: https://www.hataybarosu.org.tr/

7-KAHRARAMANMARAŞ BAROSU

Üngüt Mah. Prof. Dr. Necmettin Erbakan Bulvarı No: 110A-46050-Baro Başkanlığı- Onikişubat/KAHRAMANMARAŞ

Telefon: 0 344 211 11 27 – 28 (2 Hat)a – 0 505 492 73 74 ”“ 0 533 237 00 61

Web: https://www.kahramanmarasbarosu.org.tr

8-KİLİS BAROSU

Adalet Sarayı Beşevler-Merkez/KİLİS

Telefon:  0348 813 49 76

Web: https://www.kilisbarosu.org.tr

9-MALATYA BAROSU

Adliye Sarayı ”“ MALATYA

Telefon: 0 422 325 86 85 ”“ 326 28 70 – 324 48 67

Web: https://www.malatyabarosu.org.tr

10-OSMANİYE BAROSU

Adnan Menderes Mahallesi, 80010 Merkez/OSMANİYE (Adalet Sarayı)

Telefon: 0 328 826 15 53- Kadirli Adli Yardım Bürosu:0 328 717 02 66 ”“ Düziçi Adli Yardım Bürosu:0 328 876 49 12

Web: https://www.osmaniyebarosu.org.tr

11-SİVAS BAROSU

Adalet Sarayı 1. Kat Merkez/SİVAS

Telefon:0346 223 96 61

Web: https://www.sivasbarosu.org.tr/

12-ŞANLIURFA BAROSU

Paşabağı Mh. 775. Sk. 21-D Adliye Karşısı Haliliye/ŞANLIURFA

Telefon: 0(414) 313 28 28

Web: https://www.sanliurfabarosu.org.tr