Merhum hocam Prof. Dr. Ali Sait YÜKSEL anısına…
Dövize çevrilebilir mevduat (DÇM) hesapları, ülkemiz mevzuatına Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı Karar[1] ile girmiştir. 6/763 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında (TPKKH) 17 sayılı Kararın yürürlüğe konulması; Maliye Bakanlığının 04.08.1962 tarihli ve 593542-29662 sayılı yazısıyla yapılan teklifi üzerine, 1567 sayılı Kanunun[2] 6258 sayılı Kanunla değiştirilen 1’inci maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 06.08.1962 tarihinde kararlaştırılmıştır.
Seri: I, No:2 Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı Karar’ın yayımlanmasından sonra, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı Karara ilişkin Tebliğ (“Usul ve müşterek hükümler”) de yayımlanmıştır[3].
Seri: VII, No:37 Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ[4] ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Seri: I No:2 Usul ve Müşterek Hükümler Tebliğinin 16’nci maddesi[5] aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“Dahilde açılabilecek a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesabı:
Madde 16- Yetkili Bankalar, Merkez Bankasınca alım-satım mevzuu yapılan konvertibl dövizler mukabilinde hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler ile Türkiye’de mukim gerçek ve tüzel kişiler adına (Bunlar için münhasıran Türkiye’ye getirilmesi mecburi olmayan dövizler mukabilinde) aşağıdaki esaslar dairesinde, a«dövize çevrilebilir Türk lirası vadesiz mevduata» hesapları açabilirler:
I- Dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesabına yatırılan dövizler Bankalarca, onbeş gün içinde Merkez Bankasına devredilerek mukabili Türk liraları bu hesaba müşteri adına alacak kaydolunur.
II- a«Dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesaplarının işleyişinden doğabilecek kambiyo kar ve zararları 5256 sayılı kanuna tabidir.
III- a) Yetkili Bankalar, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler lehine a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesabı açarlarken; hesap açtırmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye’de veya hariçte mukim olup olmadıklarını pasaport kayıtları ve sair belgelerden araştırmakla mükelleftirler. Ancak, hesaba yatırılacak dövizlerin menşei araştırılmaz.
b) Yetkili Bankalar, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler lehine açacakları a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesaplarına normal Türk lirası vadesiz mevduat hesaplarına uygulanan faizleri tahakkuk ettirerek hesaba alacak kaydederler. Bu faizler, istenildiğinde tahakkuk tarihinde mer’i resmî kambiyo rayici üzerinden harice transfer edilebilir.
Ancak, bu hesaplar, ikramiye keşidelerine iştirak ettirilemez.
c) Hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler lehine açılacak a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesaplarından, dövizlerin bankaya tevdi tarihinde mer’i olan resmî kambiyo alış kuru üzerinden hesap sahibine döviz ödemesinde bulunulabileceği gibi, hesap sahibi tarafından gösterilecek hariçte bulunan gerçek ve tüzel kişiler lehine transfer yapılabilir, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişilere, çek veya efektif satılabilir, kredi veya teminat mektubu verilebilir, Türkiye’deki şahıslara Türk parası ödenebilir, Türk parasını muharrer çek verilebilir, kredi veya teminat mektubu tanzim olunabilir. Ancak, Türk Parası ile yapılan ödemelerde, ödeme tarihinde mer’i resmî kambiyo alış kuru uygulanır. Hesaptan yapılacak Türk parası ödemelerden vaki iadeler aynı hesaba alacak kaydedilemez.
IV- a) Yetkili bankalar, Türkiye’de mukim şahıslar lehine a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesabı açarlarken, efektif dövizler ve çeklerle, lehlerine hesap açılmış veya açılacak şahıslar namına hariçten havale ve sair şekilde bankalara gönderilen dövizlerin menşeini araştırmak zorunda değildirler.
b) Yetkili bankalar, Türkiye’de mukim şahıslar lehine açacakları a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesaplarına normal vadesiz mevduat hesapları gibi faiz tahakkuk ettirirler. Ancak, 14/7/1964 tarihli ve 499 sayılı Kanunun şümulüne giren dövizlerle açılacak a«dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplarıa» vadeli olarak da açılabilir. Hesaba tahakkuk ettirilen faizler istenildiğinde, tahakkuk tarihinde mer’i resmî kambiyo rayici üzerinden harice transfer edilebilir. Ancak, hesaba isabet edecek nakdî ikramiyeler veya aynî ikramiyelerin nakdî karşılıkları hesaba alacak kaydedilmeyerek umumî hükümlere göre muamele görür.
Hesaptan yapılacak Türk parası ödemelerinden vaki iadeler aynı hesaba alacak kayıt edilemez.
c) Türkiye’de mukim şahıslar lehine açılacak a«Dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesaplarından, hesap sahibinin talebine göre, dövizlerin Bankaya tevdi tarihinde mer’i resmî kambiyo alış kuru üzerinden, hariçteki bir şahıs lehine döviz transferi yapılabileceği gibi ilgilinin kendisine veya eş ve çocuklarına, yurt dışına seyahat için döviz aldıklarının veya yurt dışına döviz almaksızın seyahat için izin verildiğinin tevsiki şartıyla Dış Seyahat Harcamaları Vergisine tabi tutulmadan döviz verilebilir. Bu suretle verilen dövizlerin cins ve miktarları ilgililerin pasaportlarına kaydolunur. Bu hesaptan seyahat maksadıyla alınan dövizlerin bu maksatla kullanılamaması halinde alındığı tarihten itibaren en geç bir ay içinde aynı hesaba iadesi veya yetkili Bankalara satılması mecburidir.
Lehdara veya göstereceği şahıslara Türk parası ile yapılacak bütün ödemelere ödeme tarihindeki mer’i kambiyo alış kuru tatbik olunur.
V- 14/7/1964 tarihli ve 499 sayılı Kanunun şümulüne giren dövizler için, a«Dövize çevrilebilir Türk lirası mevduata» hesabı sahiplerine bu Kanunun 3 üncü maddesi ile tanınan haklar, ancak dövizlerin katî olarak Türk parasına tahvili sırasında uygulanır.
VI- a) Yetkili Bankalar a«Dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat a»hesaplarına aldıkları dövizler için, şekli Merkez Bankasınca belli edilecek a«Dövizli mevduat kabul fişia» tanzim ederler.
b) Yetkili bankalar, hesaptaki dövizlerin kesin olarak Türk Parasına tahvili halinde, döviz alım bordrosu tanzim ederek, yapılan katî mahiyetteki bu alışları en geç 3 iş günü içinde Merkez Bankasına ihbar etmekle mükelleftirler.
c) Merkez Bankasınca alman dövizlerin, müşterilerine ödenmek üzere yetkili Bankalara iadesi halinde, bu dövizlerin Merkez Bankasına devrinde tatbik olunan kur uygulanır.
d) Yetkili Bankalar, aldıkları dövizlerin ilgililerce döviz olarak kullanılması halinde a«dövizli mevduat iade fişia» tanzim ederler.
VII- Yetkili Bankalar, hariçteki muteber bir bankanın veya Uluslararası Turizm ve Nakliyat şirketlerinin garantisini taşıyan kredi kuponları mukabilinde hariçte mukim şahıslar adına tediyede bulunabilirler.
Şu kadar ki, kredi kuponu tutarı dövizlerin üç ay içinde yurda getirilmesi veya hariçteki turistik döviz hesaplarına geçirilmesi lazımdır.”
Yukarıdaki bu düzenlemenin öncelikli amacı, ihracatın ithalatı karşılamadaki yetersizliğinden hareketle, dış ticarette yaşanan açıkların kapatılmasını teminen yurt dışında oturan kişilerin (özellikle Türk işçilerinin) dövizlerini yurda getirtmektir.
Seri: VII, No:145 Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ[6] ile Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 17 sayılı Karara ilişkin Seri: I, No:2 Usul ve Müşterek Hükümler Tebliğinin 16’nci maddesinin dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplarına ilişkin (A) bölümünün;
a) Birinci ve ikinci paragrafı,
a«Yetkili bankalar, Merkez Bankasınca alım-satım konusu yapılan konvertibl dövizler karşılığında Türkiye’de mukim gerçek ve tüze) kişiler ile hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına (Türkiye’ye getirilmesi mecburî olmayan dövizler mukabilinde) aşağıdaki esaslar dairesinde dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplan açabilirler.
Türk kanunlarına göre, bir sermaye tahsisi suretiyle Türkiye’de şube açmış olan veya bir ortaklığa iştirak etmiş veya ortaklık tesis etmiş bulunan gerçek ve tüzel kişiler, bu madde uygulamasında hariçle mukim sayılırlar.a»
şeklinde,
b) VII nci fıkrası,
a«VII- a) Yetkili bankalarca, dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplarından, munzam karşılıklar çıktıktan sonraki toplam bakiyeyi aşmamak üzere, genel hükümler esaslan içinde kredi verilebilir.
b) Yetkili Bankalar, açacakları vadeli ye vadesiz dövize çevrilebilir. Türk lirası mevduat hesaplarına, Türk lirası vadesiz ve vadeli mevduat hesaplarına uygulanan faiz oranlarını esas alarak tahakkuk ettirecekleri faizleri alacak kaydederler. Ancak, hariçte mukimlerin açtıracakları dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplarına tahakkuk ettirilecek faiz, Türkiye’de uygulanan faiz oranlan içinde kalmak kaydıyla, Avrupa Para Piyasasında bu kabil mevduata verilecek faiz oranının azami %1,75 fazlasını geçemez. Faizler istenildiğinde, tahakkuk tarihinde mer’i satış kurları üzerinden transfer edilebilir.
c) Türkiye’de mukim gerçek ve tüzel kişilerin mevduatı ikramiye keşidelerine iştirak ettirilir. Ancak, ikramiyelerin dövize tahvili mümkün değildir.
Hariçte mukim gerçek ve tüzel kişilerin mevduatı ikramiye keşidelerine dahil edilemez.
d) Türkiye’de ve hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açılacak dövize çevrilebilir. Türk lirası mevduat hesaplarından, talep tarihinde mer’i alış kurları üzerinden, hesap sahibine veya hesap sahibi tarafından gösterilecek hariçte mukim veya hariçteki şahıslara çek veya efektif ve teminat mektubu verilebilir, transfer yapılabilir. Türkiye’de mukim şahıslar adına kredi mektubu verilebilir ve Türkiye’deki şahıslar adına Türk lirası ile yazılı çek düzenlenebilir ve Türk lirası ile ödeme yapılabilir.
Türkiye’de mukim şahıslar adına açılan bu hesaplardan ilgili şahıs veya eş ve çocuklarına yurt dışına seyahat için, döviz aldıklarının veya döviz almaksızın seyahat etmelerine izin verildiğinin tevsiki kaydıyla döviz ve efektif verilebilir. Alınan dövizlerin seyahatin gerçekleşmemesi halinde, alındığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde aynı hesaba iadesi veya yetkili bankalara satılması gereklidir.
Türk parasını natık çek verilmesi veya Türk parası Ödenmesi hallerinde, bunlardan vaki olacak iadeler aynı hesaba alacak kaydedilemez.a»
şeklinde değiştirilmiştir.
Aynı Seri: VII, No:145 Tebliği ile hariçte mukim gerçek ve tüzel kişilere ait olup, karşılıklarında Türk lirası kredi verilmiş bulunan dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesaplarının tasfiyesine ve bu kredilerin temdidine dair hükümler getirmiş olan Seri: VII, No: 106 ve 112 Tebliğlerle, kur değişiklikleri halinde farkların ancak, alış veya transfer sırasında T.C. Merkez Bankasınca karşılanacağına dair hüküm getirmiş olan Seri: VII, No: 109 Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durumda, evvelce açılmış olan hesapların ve bunlarla ilgili kredilerin vadeleri bankalarca serbestçe uzatılabilir.
Ayrıca, söz konusu Tebliğin yayımı tarihinden önce açılmış bulunan dövize çevrilebilir Türk lirası mevduat hesapları hakkında da bu Tebliğ hükümleri uygulanır.
Bu defa, Seri: VII, No:176 Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 Sayılı Karar’a İlişkin Tebliğ[7] ile Türk Parası Kıymetini Koruma hakkında 17 sayılı Karar’a ilişkin Seri: I, No. 2 Usul ve Müşterek Hükümler Tebliğinin 16’ncı maddesinin Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına ilişkin (A) Bölümü aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“A) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesapları;
Yetkili bankalar, Merkez Bankası’nca alım – satım konusu yapılan konvertibl dövizler karşılığında Türkiye’de mukim gerçek ve tüzel kişiler ile hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına, Türkiye’ye getirilmesi mecburi olmayan dövizler mukabilinde, aşağıdaki esaslar dairesinde Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesapları açabilirler. Türk Kanunlarına göre, bir sermaye tahsisi suretiyle Türkiye’de şube açmış olan veya bir ortaklığa iştirak etmiş veya ortaklık tesis etmiş bulunan gerçek ve tüzel kişiler, bu madde uygulamasında hariçte mukim sayılırlar.
1- GENEL HÜKÜMLER:
a) Bu hesaplara yatırılacak dövizlerin menşei araştırılmaz.
b) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına yatırılan dövizler bankalarca 15 gün içinde Merkez Bankası’na devredilerek karşılığı Türk liraları bu hesaplara müşteri adına alacak kaydolunur.
c) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplan, istisnasız 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 40’ıncı maddesindeki mevduat munzam karşılıkları hükmüne tabidir.
d) Yetkili bankalarca, Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat hesaplarından, genel hükümler içinde, Türk Lirası üzerinden, projeye bağlı yatırım, tevsi ve modernleştirme ile ilgili orta vadeli sanayi, maden, gemi inşası, gemi inşa tesisleri ve turizm kredileri ile bu kabil teşebbüslere yine orta vadeli ve projeli işletme kredileri ve ihracat ve ithalatın finansmanı için krediler verilebilir.
Bankalar bu şekilde verdikleri kredilerin sektörler itibarîyle dağılımını gösteren bir cetveli ay sonlarında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare Merkezine tevdi ederler.
e) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarının işleyişinden doğabilecek kambiyo kar ve zararları, 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 53’üncü maddesine tabidir. Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarında kayıtlı dövizlerin tevdi tarihindeki resmi kurlarında daha sonra herhangi bir değişiklik yapıldığı takdirde ilgililerin alacaklı bulundukları döviz miktarının sabit kalmasını teminen, hesaplarındaki Türk lirası miktarları kur değişikliği nisbetinde ayarlanır. Ancak, vadeli ve vadesiz Dövize Çevrilebilir Mevduat Hesaplan ilgililerce kapatılıncaya kadar döviz kurlarında yapılan değişiklikler dolayısıyla tahassül eden farklar ilgili bankalar adına Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında tutulur. Bu hesaplardan hesap sahibinin talebi üzerine harice yapılacak döviz transferlerinde veyahut kesin döviz alışlarında transfer veya döviz alış tarihindeki cari alış kurları uygulanır. Döviz kurlarının değişmesi sebebiyle tahassül eden döviz kur farkları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından karşılanır.
f) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarının faiz oranlarında değişiklik yapılması halinde, vadesiz hesaplarda yeni nisbetler derhal, vadeli hesaplarda ise eski nisbetler vade hitamına kadar uygulanır.
g) Yetkili bankalar, Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına kaydedilmek üzere aldıkları dövizler için şekli Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nca belli edilecek a«Dövizli Mevduat Kabul Fişia» tanzim ederler.
h) Açılmış olan hesaplardan ilgililerin talebine uyularak yapılacak döviz iadelerinde yetkili bankalar a«Dövizli Mevduat İade Fişia» düzenlerler.
i) Yetkili bankalar, hesaptaki dövizlerin kesin olarak Türk lirasına tahvili talebi karşısında, döviz alım bordrosu tanzim ederek yapılan kati mahiyetteki bu alışları en geç üç iş günü içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına ihbar etmekle mükelleftirler.
j) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına devredilmiş bulunan dövizlerin, müşterilerine ödenmek üzere, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca yetkili bankalara aynen iadesinde cari alış kurları uygulanır.
k) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına tahakkuk ettirilen faizler istenildiğinde, tahakkuk tarihinde mer’i döviz alış kurları üzerinden transfer edilebilirler.
1) Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarından Türk lirası üzerinden çek verilmesi veya Türk Lirası ödenmesi hallerinde, bunlardan vaki olacak iadeler aynı hesaba alacak kaydedilemez.
2- HARİÇTE MUKİM GERÇEK VE TÜZEL KİŞİLER ADINA AÇILACAK DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR TÜRK LİBASI MEVDUAT HESAPLARI İÇİN ÖZEL HÜKÜMLER:
a) Yetkili bankalar, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına, 3 aydan az olmamak üzere vadeli Dövize Çevrilebilir Türk lirası Mevduat Hesapları açabilirler.
b) Yetkili bankalar, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açacakları Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına,
i) 3 ay vadeli olanlara, Avrupa para piyasasında bu tür mevduata tahakkuk ettirilen Caiz oranına ilave olarak en çok % 3/4 fazlasına kadar,
ii) 6 ay vadeli olanlara, %1 fazlasına kadar,
iii) 12 ay vadeli olanlara % 1 1/2 fazlasına kadar,
iv) 18 ay vadeli olanlara % 1 3/4 fazlasına kadar,
v) 24 ay vadeli olanlara % 1 7/8 fazlasına kadar,
vi) 38 ay vadeli olanlara % 2 fazlasına kadar,
vii) 48 ay vadeli olanlara % 2 1/8 fazlasına kadar.
viii) 60 ay ve daha fazla vadeli olanlara % 2 1/4 fazlasına kadar, faiz farkı (spread) verilebilir.
c) Yetkili bankalar, hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açacakları Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına, her üç aylık, altı aylık veya bir yıllık devreler itibariyle değişen (flotan) faiz sistemini uygulayabilirler.
d) Hariçte mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açılacak Dövizea» Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarından talep tarihinde mer’i alış kurları üzerinden hesap sahibine veya hesap sahibi tarafından gösterilecek hariçte mukim veya hariçteki kişilere çek veya efektif ve teminat mektubu verilebilir, transfer yapılabilir, Türkiye’de mukim şahıslar adına kredi mektubu verilebilir ve Türk lirası ile yazılı çek düzenlenebilir ve Türk lirası ödeme yapılabilir.
e) Hariçte mukim gerçek ve tüzel kişilerin mevduatı ikramiye keşidelerine dahil edilemez.
f) 18 ay ve daha uzun vadeli olarak açtırılan Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesapları karşılısında yetkili (bankalarca, hesaba yatırılan döviz cinsi üzerinden ve hesap baliği ile faiz tutarını geçmemek üzere dövizi natık bono (a«Certffiicete of deposita» veya a«Promissory nota»a») verilebilir.
3- TÜRKİYE’DE MUKİM GERÇEK VE TÜZEL KİŞİLER ADINA AÇILACAK DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR TÜRK LİRASI MEVDUAT HESAPLARI İÇİN ÖZEL HÜKÜMLER:
a) Yetkili bankalar, Türkiye’de mukim gerçek ve Düzel kişiler adına vadesiz veya vadeli Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesapları açabilirler.
b) Yetkili bankalar, Türkiye’de mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açacakları Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarına, Türk Lirası vadesiz ve vadeli mevduat hesaplarına uygulanan faiz oranlarını esas alarak tahakkuk ettirecekleri faizleri alacak kaydederler.
c) Türkiye’de mukim gerçek ve tüzel kişiler adına açılacak Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarından, talep tarihinde mer’i alış kurları üzerinden, hesap sahibine veya hesap sahibi tarafından gösterilecek hariçte mukim veya hariçteki şahıslara çek veya efektif ve teminat mektubu verilebilir, transfer yapılabilir. Türkiye’de mukim şahıslar adına kredi mektubu verilebilir ve Türk lirası ile yazılı çek düzenlenebilir ve Türk lirası ödeme yapılabilir. Hesap sahibine, eş ve çocuklarına veya hesap sahihinin anne ve bahasına yurt dışına seyahat için döviz aldıklarının veya döviz almaksızın seyahat etmelerine izin verildiğinin tevsiki kaydıyla döviz ve efektif verilebilir. Alman dövizlerin, seyahatin gerçekleşmemesi halinde, alındığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde aynı hesaba iadesi veya yetkili bankalara satılması gereklidir.
e) 499 sayılı Kanunun şümulüne giren dövizler için, Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesabı sahiplerine bu Kanunun 3 üncü maddesi ile tanınan haklar, ancak dövizlerin kati olarak Türk lirasına çevrilmesi sırasında uygulanır.a»
Geçici Madde- Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış bulunan hariçte mukim gerçek ve tüzel kişilere ait Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Hesaplarından,
a) Vadesiz olanlar, istendiği takdirde, bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altı ay içinde bu Tebliğ hükümlerine göre vadeli hale getirilirler veya mahreçlerine iade edilirler. Değişiklik ya da iade tarihine kadar bu hesaplara eski Tebliğin faizlerle ilgili hükümleri uygulanır.
b) 13 ay ve daha az vadeli olup bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra vadeleri hitama erecek olan hesaplar, istendiğinde, toplam olarak bir yıla kadar temdit edilebilirler. Temdit halinde bu hesaplara yeni vadeler için de Avrupa para piyasasında bu tür mevduata verilmekte olan faiz oranına ilaveten % 1 3/4 fazlasına kadar faiz farkı (spread) verilmesine devam edilir. Bu toplam bir yıla kadarki temditlerden sonra yapılacak temditlerde yeni faiz farkları (spreadler) uygulanır.
c) 13 aydan fazla vadeli olup bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra vadeleri hitama erecek olan hesaplardan,
i) 18 ay vade ile temdit edilenlere % 1 3/4
ii) 24 ay vade ile temdit edilenlere % 1 7/8
iii) 36 ay vade ile temdit edilenlere % 2
iv) 48 ay vade ile temdit edilenlere % 2 1/8
v) 60 ay vade ile temdit edilenlere % 2 1/4
fazlasına kadar faiz farkı (spread) verilebilir.”
Son olarak, 9/1 No.lu Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı Karara ve Özel Dış Krediler ve Faiz Eşlendirme Fonu Hakkındaki 7/5399 ve 7/10062 sayılı Kararlara İlişkin Tebliğ[8] hükümleri de şöyledir:
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı karara (ve özel dış krediler ve faiz eşlendirme fonu hakkındaki 7/5399 ve 7/10062 sayılı kararlara ilişkin 9 No.lu Tebliğin a«Geçici Birinci Maddesia» yürürlükten kaldırılmıştır. Böylelikle, DÇM’lere kur farkı ödemesi sona erdirilmiştir.
Sonuç
DÇM’ler 1978 yılı itibarıyla Türkiye’de önemli bir sorun haline dönüşmüş, 1979’da IMF ile stand-by anlaşması imzalanarak 249 uluslararası bankaya olan borçlar ile birlikte DÇM borçları da ertelenmiş ve ancak 1989 yılında tüm DÇM borçları ödenerek ekonomi gündeminden çıkarılabilmiştir.
DÇM’ler Hakkında Okuma Listesi
İhsan FEYZİBEYOĞLU, Dövize Çevrilebilir Türk Lirası Mevduat Uygulaması, Türkiye Bankalar Birliği Yayını, 1979
Nesrin NAS, 1980 Öncesinde Euro Piyasalar ve Türkiye, Doktora Tezi, 1989, İstanbul Üniversitesi SBE, < http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/18661.pdf > erişim tarihi 21 Aralık 2021
Tuncay ARTUN, Türkiye’de Bankacılık, 1980
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. Yazı başlığındaki mevzuat yürürlükte değildir.
[1] 17 sayılı Karar’ın künyesi şöyledir:
TPKKH 17 sayılı Karar, Dayandığı Bakanlar Kurulu Kararının (BKK) Numarası: 6/763, BKK Tarihi: 06.08.1962, RG 11.08.1962/11178
[2] 1567 sayılı Kanun’un künyesi şu şekildedir:
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 1567, Kanun Tarihi: 20.02.1930, RG 25.02.1930/1433
[3] RG 14.09.1962/11206
[4] RG 09.06.1967/12617
[5] Söz konusu maddenin değişiklik öncesi başlığı şöyleydi: “Dahilde açılabilecek döviz hesapları”
[6] RG 08.05.1975/15230
[7] RG 01.03.1977/15865
[8] RG 16.02.1978/16202
