1. Konunun özeti
Federal Rezerv Kurulu 16 Aralık 2022 günü, 30 Haziran 2023 tarihinden sonra belirli finansal sözleşmelerde LIBOR’un yerini alacak SOFR’ye (Güvenli Gecelik Finansman Oranı; Secured Overnight Financing Rate) dayalı kıyaslama oranlarını belirleyerek Ayarlanabilir Faiz Oranı (LIBOR) Yasasını uygulayan nihai bir kuralı kabul etti.
Eskiden Londra Bankalararası Faiz Oranı olarak bilinen LIBOR, on yıllardır finansal sözleşmelerde kullanılan baskın kıyaslama oranıydı. Ancak kırılgandı ve manipülasyona açıktı ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ABD doları LIBOR panelleri 30 Haziran 2023 tarihinden itibaren sona erecek.
ABD Kongresi, 30 Haziran 2023 tarihinden sonra LIBOR’un yerini alacak açık ve uygulanabilir hükümlere sahip olmayan zorlu eski sözleşmeler için tek tip, ülke çapında bir çözüm sağlamak üzere LIBOR Yasasını yürürlüğe koydu. Kanuna tabi sözleşmelerde gecelik, bir aylık, üç aylık, altı aylık ve 12 aylık LIBOR’un yerini SOFR alacaktır. Bu sözleşmeler, LIBOR sona ermeden önce vadesi dolmayan ve LIBOR’u uygulanabilir bir ikame kıyaslama oranıyla değiştirecek yeterli “yedek” hükümlere sahip olmayan ABD sözleşmelerini içerir.
Piyasa yorumlarına cevaben, nihai kural, Kurul tarafından seçilen değiştirme karşılaştırmalı değerlendirme oranının seçimi veya kullanımı için LIBOR Yasasında yer alan güvenli liman korumalarını yeniden ifade etmekte ve değiştirme karşılaştırmalı değerlendirmesini kullanmayı seçebilecek “belirleyici kişi” (determining person) olarak kimin kabul edileceğine açıklık getirmektedir. LIBOR Yasası ile uyumlu olarak, nihai kural ayrıca Kurul tarafından seçilen bir kıyaslama oranını benimseyen LIBOR sözleşmelerinin LIBOR’un değiştirilmesinin ardından kesintiye uğramamasını veya feshedilmemesini sağlar.
Nihai kural, Federal Ticaret Sicilinde yayınlandıktan 30 gün sonra yürürlüğe girecektir.
2. Konunun ayrıntısı
2.1. İstenen İşlem
(i) Ayarlanabilir Faiz Oranı (LIBOR) Yasasını uygulayacak olan ekteki taslak Federal Sicil bildirimini ve nihai kuralı yayınlamak ve (ii) yayınlanmadan önce bildirimde ve nihai kuralda teknik, önemli olmayan değişiklikler yapmak.
2.2. Yönetici Özeti
LIBOR’un yöneticisini düzenleyen Birleşik Krallık Mali Yürütme Otoritesi (Financial Conduct Authority-FCA), daha önce Londra Bankalararası Faiz Oranı olarak bilinen ABD doları (USD) LIBOR’un 30 Haziran 2023 tarihinden itibaren sona ereceğini duyurdu.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Kongresi, 15 Mart 2022 tarihinde, (i) ABD yasalarına tabi olan; (ii) 30 Haziran 2023 tarihinden önce olgunlaşmayacak ve (iii) LIBOR’un açıkça tanımlanmış ve uygulanabilir bir ikamesini sağlayan geri dönüş hükümlerinden yoksundur. Temmuz 2022’de Kurul, Yasayı uygulamak için önerilen kural koyma (önerilen kural) bildirimi hakkında kamuoyunu yorum yapmaya davet etti.
Yasa ile uyumlu olarak, nihai kural, bu tür sözleşmelerdeki LIBOR’a yapılan atıfları, Güvenli Gecelik Finansman Oranına (SOFR) dayalı olarak Kurul tarafından seçilen beş kıyaslama değişiminden biriyle değiştirir. Kurul tarafından seçilen her kıyaslama değişimi, Yasada belirtilen yayılma ayarlamalarını içerir. Nihai kural, teklife büyük ölçüde benzer. Bununla birlikte, yorumlara cevaben, nihai kural, Kanun’un belirli sözleşme sürekliliği ve güvenli liman hükümlerini yansıtır ve sözleşmeye bağlı olarak LIBOR ve Eurodolar oranlarına yapılan atıfların yerine geçecek birini seçebilecek “belirleyici kişi” tanımı ve tedavi dahil olmak üzere belirli açıklamalar sağlar.
2.3. LIBOR ve Ayarlanabilir Faiz Oranı (LIBOR) Yasasının Arka Planı
LIBOR, son yıllarda finansal sözleşmelerde kullanılan baskın referans oranı olan bir faiz oranı kıyaslamasıdır. LIBOR, büyük bankaların toptan fonları teminatsız olarak ödünç alma oranını yansıtmayı amaçlamakta ve büyük, küresel olarak aktif bankalardan oluşan bir panelin katkıda bulunduğu sunumlara dayalı olarak hesaplanmaktadır. Mart 2021’de LIBOR’un yöneticisini düzenleyen FCA, 31 Aralık 2021 tarihinden sonra LIBOR’un bir haftalık ve iki aylık USD LIBOR dahil 24 döviz ve vade çiftinde yayınlanmayacağını duyurdu. Çoğu eski USD LIBOR sözleşmesinin aksama olmadan olgunlaşmasına izin vermek için FCA, USD LIBOR’un kalan vadelerinin 30 Haziran 2023 tarihine kadar devam edeceğini, ancak mevcut panel tabanlı formlarında yayınlanmalarının 30 Haziran 2023 tarihinden sonra durdurulacağını duyurdu. Hükümet ve özel sektörün piyasa katılımcılarını USD LIBOR’u durdurmaya hazırlanmaya teşvik etme çabalarına rağmen, USD LIBOR’a atıfta bulunan önemli sayıda mevcut sözleşme (i) 30 Haziran 2023 tarihine kadar vadesi dolmayacak; (ii) açıkça tanımlanmış ve uygulanabilir bir değiştirme ölçütü sağlayan yeterli geri dönüş hükümlerinden yoksun olup; (iii) kolayca da değiştirilemez. Kongre, bu sözleşmelerde LIBOR’a yapılan atıfları değiştirmek için tek tip, ülke çapında bir çözüme duyulan ihtiyacı kabul ederek, diğer şeylerin yanı sıra bu sözleşmelerle ilgili yıkıcı davalardan kaçınmak için Yasayı çıkardı.
Genel olarak Kanun, LIBOR’a (LIBOR sözleşmeleri) atıfta bulunan üç sözleşme kategorisi arasında ayrım yapar. İlk olarak, uygulanabilir bir kıyaslama değişimi belirleyen LIBOR sözleşmeleri (hiçbir şekilde LIBOR’a veya LIBOR’a benzer bir anket veya araştırmayı içeren bir kıyaslamaya dayalı olmayan bir kıyaslama değişimi anlamına gelir) genellikle sözleşmeye bağlı olarak kabul edilen şartlara göre geçiş (kıyaslama üzerine) yapacaktır. İkinci olarak, Kanun kapsamında LIBOR sözleşmeleri, ya (i) yedek hükümler içermez veya (ii) 30 Haziran 2023 tarihinden sonra Kurulun seçtiği bir kıyaslama değişimine geçiş yapacak olan uygulanamaz bir kıyaslama değişimini tanımlayan yedek hükümler içerir. Yasa, Kurul tarafından seçilen herhangi bir kıyaslama değişiminin, New York Federal Rezerv Bankası (e Federal Reserve Bank of New York; FRBNY) tarafından günlük olarak yayınlanan ABD Hazine tahvilleri ile teminatlandırılmış gecelik nakit borçlanma maliyetinin geniş bir ölçüsü olan SOFR’ye dayanması gerektiğini belirtir. Üçüncüsü, bazı LIBOR sözleşmeleri, bir “belirleyici kişiye” bir kıyaslama değişimi seçme yetkisi veren yedek hükümler içerir. Belirleyici bir kişinin zamanında uygulanabilir bir karşılaştırmalı ölçüt değişikliğini seçmesi durumunda, LIBOR sözleşmesi genellikle LIBOR sözleşmesinde belirtildiği gibi bu karşılaştırmalı ölçüt değişikliğine geçiş yapacaktır. Belirleyici bir kişinin en az 30 Haziran 2023 tarihine kadar uygulanabilir bir kıyaslama değişimi seçmemesi durumunda, Kanun bu tür LIBOR sözleşmelerinin Kurul tarafından seçilen kıyaslama değişimine geçeceğini belirtir.
2.4. Önerilen Kuralın Arka Planı
Önerilen kural, büyük ölçüde yukarıda açıklanan yasal hükümleri yönetmelikte kodlayacaktı. Spesifik olarak, önerilen kurala göre, geri dönüş hükümleri içermeyen veya uygulanabilir olmayan yedek hükümler içeren sözleşmeler, 30 Haziran 2023 tarihinden sonra Kurul tarafından seçilen geçerli kıyaslama değişimine geçecekti.
Önerilen kural, üç LIBOR sözleşmesi kategorisi için Kurul tarafından seçilen kıyaslama ikamelerini belirleyecekti: türev işlemler, devlet destekli işletmeleri (government-sponsored enterprises; GSEs) içeren belirli sözleşmeler ve Yasaya tabi diğer tüm sözleşmeler. Ayrıca Kurul’un, Kurul tarafından seçilen kıyaslama değişimine geçiş yapan LIBOR sözleşmeleri için kıyaslama değişimine uygun değişiklikleri belirleme yetkisi de saklı olacaktır.
2.5. Nihai Kurala Genel Bakış
Kurul, önerilen kuralı destekleyen birçok yorum aldı. Yalnızca bir yorumcu, Yasanın politika hedefleriyle bir anlaşmazlığa dayalı olarak önerilen kurala karşı çıktı. Bazı yorumcular, önerilen kuralın kurala tabi LIBOR sözleşmeleri tanımının Kanun kapsamından farklı olabileceğini belirtti. Buna cevaben, nihai kural, kuralın uygulandığı LIBOR sözleşmelerini tanımlarken yasal metne çok yakındır. Yorumcular ayrıca, nihai kuralın “belirleyici kişiyi” tanımlamasını, LIBOR’un yerini alacak bir kişiyi (yani belirli durumlarda) gelecekte şarta bağlı olarak seçme hakkı olan bir kişiyi içerecek şekilde tanımlamasını talep ederek, böyle bir kişinin Kanun’un tüm yasal korumalarıyla Kurul tarafından seçilen kıyaslama değişimini seçebileceğini açıklığa kavuşturmuştur. Bu yorum, Kongre’nin niyetiyle tutarlı olduğundan ve yumuşak bir geçişi teşvik edeceğinden, nihai kural, talep edildiği gibi “belirleyici kişiyi” tanımlar. Buna ek olarak, bazı yorumcular, nihai kuralın, LIBOR’un mevcut olmaması durumunda ankete dayalı Eurodolar oranlarına geçiş yapacak olan sözleşmelere yönelik muameleyi netleştirmesini önerdi. Nihai kural, Eurodollar oranları için soruşturma gerektiren herhangi bir geri dönüş hükmünün, Yasa ile tutarlı olarak dikkate alınmayacağına açıklık getirmektedir.
Birçok yorumcu, önerilen kuralın Kurul tarafından seçilen kıyaslama değişikliklerini destekledi. Bununla birlikte, bazı yorumcular, Kurulun, tüm GSE’ler yerine yalnızca Federal Konut Finansmanı Ajansı (Federal Housing Finance Agency-FHFA) tarafından düzenlenen GSE’lerin ayrı bir kategori olarak ele alınacağını açıklığa kavuşturmasını talep etti, çünkü bu sözleşmeler için Kurul tarafından seçilen karşılaştırmalı değerlendirmenin değiştirilmesi amaçlandı. Bir başka yorumcu, Federal Konut Kredisi Bankası avanslarının mevcut geçiş çabalarına uyması için ayrı bir kıyaslama değişimine sahip olmasını talep etti. Yorumcular ayrıca, ağırlıklı olarak Federal Aile Eğitim Kredisi Programı (Federal Family Education Loan Program-FFELP) kredilerinden oluşan varlığa dayalı menkul kıymetleştirmelerin (asset-backed securitizations; ABS), FFELP kredileri için yasal kıyaslama ikamesiyle eşleşen ayrı bir SOFR oranına geçişini talep etti. Bu yorumları değerlendirdikten sonra, nihai kural aşağıdaki Boardselected kıyaslama değişikliklerini tanımlar:
- Bir türev işlemi olan bir LIBOR sözleşmesi için, Uluslararası Swaplar ve Türevler Derneği (International Swaps and Derivatives Association-ISDA protokolü) tarafından yayınlanan ve yasal olarak öngörülen vade yayma düzeltmesini içeren 2020 tarihli IBOR Geri Dönüşler Protokolünde tanımlandığı şekliyle “Yedek Oran (SOFR)”.
- FHFA tarafından düzenlenen bir tüzel kişilik sözleşmesi olan bir LIBOR sözleşmesi için:
- Federal Konut Kredisi Bankası avansları için, ISDA protokolünde tanımlandığı şekliyle “Yedek Oran [Fallback Rate (SOFR)]” ve
- FHFA tarafından düzenlenen diğer tüm kurum sözleşmeleri için SOFR (gecelik LIBOR’un yerine) veya FRBNY tarafından yayınlanan 30 günlük bileşik ortalama SOFR (“bir-, üç-, altı- yerine 30-günlük SOFR”) veya 12 aylık LIBOR artı yasal olarak öngörülen vade farkı düzeltmesi.
- FFELP ABS olan bir LIBOR sözleşmesi için ya (i) 30 günlük Ortalama SOFR (bir, altı ve 12 aylık LIBOR için) veya (ii) FRBNY tarafından yayınlanan 90 günlük bileşik ortalama SOFR (üç- aylık LIBOR), artı yasal olarak öngörülen vade farkı düzeltmesi.
- Tüketici kredileri, SOFR (gecelik LIBOR yerine) veya CME Group Benchmark Administration, Ltd. tarafından yayınlanan vadeli SOFR (bir, üç, altı veya 12 aylık LIBOR yerine) dahil olmak üzere diğer tüm LIBOR sözleşmeleri için, artı yasal olarak öngörülen vade yayma ayarı.
* Bu derlemede yer alan görüşler ABD merkez bankası FED’e ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir. Derleme konusu işbu yazı minvalinde bkz. Final Regulation Implementing the Adjustable Interest Rate (LIBOR) Act, December 2, 2022, < https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/files/bcreg20221216a2.pdf > erişim tarihi 19 Aralık 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.