“Bu duvarlar yetmiyor bizi ayırmaya bilesin…
Bu parmaklıklar, bu demir kapılar, bu hava, inan…
(…)
Benim yüreğim sensin şimdi, seni vurur durur…
Ve yine damla damla çoğalıyorsun içimde.”
Yılmaz Güney/Pütün (Türk oyuncu, yönetmen, senarist, yapımcı ve yazar; 1937-1984)
Finans Sektörü Düzenleme Kurumu (Financial Industry Regulatory Authority-FINRA[1]), Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) faaliyet gösteren menkul kıymet firmaları için en büyük bağımsız öz düzenleyici kurumdur (self-regulatory agencies). 2020 yılı itibarıyla 3.400’den fazla aracı kurum, 152.000 şube ve yaklaşık 617.550 kayıtlı menkul kıymet temsilcisini yönetmektedir.
FINRA’nın ABD’de 19 ofisi ve yaklaşık 3.600 çalışanı bulunmaktadır. FINRA, hisse senetleri, özel sektör tahvilleri, vadeli menkul kıymet işlemleri ve opsiyonların alım satımını düzenlemekte ve ayrıca yatırımcıların çıkarlarını korumak için ABD Kongresi tarafından yetkilendirilmiş bulunmaktadır.
FINRA, menkul kıymet firmalarını ve komisyoncularını denetlemenin yanı sıra, menkul kıymet profesyonellerinin menkul kıymet alım-satımı veya bunu yapan diğerlerini denetlemek için geçmeleri gereken yeterlilik sınavlarını da yönetmektedir. Bunlar, örneğin, Seri 7 Genel Menkul Kıymetler Temsilcisi Yeterlilik Sınavı (General Securities Representative Qualification Examination) ve Seri 3 Ulusal Vadeli Emtia İşlemleri Sınavını (National Commodities Futures Examination) içerir.
FINRA, icra yetkisi dahilinde, kayıtlı şahıslara veya kurallarını ihlal eden firmalara karşı disiplin cezası alma yetkisine de sahiptir. 2020’de 808 disiplin işlemi başlatmış, toplam 57 milyon ABD doları para cezası vermiş ve yatırımcılara 25,2 milyon dolar tutarında iade yapmıştır. FINRA, ayrıca iki üye firmayı ihraç etmiş ve iki üyeyi daha askıya alırken, 246 kişiyi menkul kıymetler işinden men ederek 375 kişiyi daha askıya almıştır. Ayrıca 2020’de 970 dolandırıcılık ve içeriden öğrenenlerin ticareti vakasını kovuşturma için Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (Securities and Exchange Commission-SEC) ve diğer devlet kurumlarına havale etmiştir.
Bir komisyoncu için alım-satım yapan veya mevcut komisyonunu kontrol etmek isteyen yatırımcılar için FINRA, aranabilir bir komisyoncu, yatırım danışmanı ve finansal danışmanlar veritabanı olan BrokerCheck’i korumaktadır. BrokerCheck, sertifikaları, eğitimi ve tüm yaptırım eylemlerini içerir.
FINRA, kurallarını ihlal eden komisyoncuları ve aracı kurumları cezalandırma veya yasaklama yetkisine sahiptir.
FINRA’nın yatırımcılar için ana yararı, finans sektöründeki olası suiistimallerden ve etik olmayan davranışlardan korunmadır. FINRA kaynakları (yukarıda bahsedilen BrokerCheck gibi), yatırımcıların komisyoncu olduğunu iddia eden birinin gerçekten iyi durumda bir üye olup olmadığını belirlemesine olanak tanır. FINRA, davranış kurallarını ihlal eden komisyoncuları yasaklayarak birçok mali suçun gerçekleşmesini engellemektedir. FINRA’nın bu işlevlere olan bağlılığı ve sorumluluğu, NASD (National Association of Securities Dealers/Ulusal Menkul Kıymet Aracı Kurumları Birliği) ve NYSE’nin düzenleme operasyonlarının tek bir organizasyonda birleştirilmesiyle netleştirilmiştir.
SEC, Temmuz 2007’de bu iki kuruluşun konsolidasyonunu onaylamış ve bu kuruluşu duyururken, FINRA’yı “Nasdaq, Amerikan Menkul Kıymetler Borsası, Uluslararası Menkul Kıymetler Borsası ve Chicago İklim Borsası için sözleşme kapsamında piyasa düzenlemesi de dahil olmak üzere daha önce yalnızca NASD tarafından denetlenen tüm işlevlerle birlikte kural koyma, firma inceleme, uygulama ve tahkim ve arabuluculuk işlevleri” sorumluluğunu içeren geniş bir yetki kurumu olarak tanımlamıştır.
Amerikan Menkul Kıymetler Borsası, 2008 yılında NYSE tarafından; NYSE de, beş yıl sonra Intercontinental Exchange (ICE) tarafından satın alınmıştır. Sera gazı emisyon tahsisatlarının ticareti için bir pazar olan Chicago Climate Exchange, 2010 yılında ana şirketi Climate Exchange Plc’nin ICE tarafından satın alınmasından sonra kapatılmıştır.
Özetlemek gerekirse, düzenleme yetkilerine sahip olmasına rağmen, FINRA ABD hükümetinin bir parçası değildir. Kar amacı gütmeyen bir kuruluştur ve ABD’deki menkul kıymet sektöründeki en büyük özdenetim kuruluşudur (SRO). SRO, federal yasalara dayalı olarak üyeler için kurallar oluşturan ve uygulayan üyelik tabanlı bir kuruluştur. FINRA, aracıların-komisyoncuların (broker-dealer firms) lisanslanmasında ve düzenlenmesinde ön saflarda yer almaktadır. FINRA, menkul kıymet profesyonellerinin, Seri 7 gibi menkul kıymetleri satmak için geçmesi gereken testleri yönetir ve SEC tarafından denetlenir.
Bu arada, SEC’in birincil görevi, yatırımcıları korumak ve menkul kıymetler piyasasının bütünlüğünü korumaktır (hem resmi borsalar hem de tezgah üstü; formal exchanges and over-the-counter-OTC). SEC[2], 1929 yılındaki büyük borsa çöküşünün küllerinden doğmuştur. Bu kaza ve ardından gelen Büyük Buhrandan sonra, ABD’de borsaya olan kamu güveni tüm zamanların en düşük seviyesine düşmüştür. Sonuç olarak, ABD Kongresi 1933 tarihli Menkul Kıymetler Yasasını ve 1934 tarihli Menkul Kıymetler Borsası Yasasını (Securities Act and the Securities Exchange Act) kabul etmiştir.
Bu yasalar, iki ana ilke aracılığıyla yatırımcı güvenini yeniden sağlamak için tasarlanmıştır:
- Halka menkul kıymet arz eden şirketler, işleri ve yatırımlarla ilgili riskler konusunda dürüst ve şeffaf olmalıdır.
- Menkul kıymetleri (aracı kurumlar, komisyoncular ve borsalar) satan ve alım satımını yapan şirketler, tüm yatırımcılara adil ve dürüst davranmalıdır.
Bu menkul kıymet yasaları kabul edildiğinde, bunları uygulamak için de SEC kurulmuştur. Odak noktaları, piyasalarda istikrarı temin etmek ve en önemlisi yatırımcıları korumaktı, olmaya da devam etektedir. SEC, 11 bölge ofisinden ve altı bölümden oluşmaktadır.
SEC, kanunları çiğneyenlere karşı hukuk davası açabilir ve ceza davalarında Adalet Bakanlığı ile birlikte çalışabilir. SEC’in hukuk davaları, idari para cezalarını ve ihtiyati tedbirleri içermektedir. SEC ayrıca, kişileri memur veya yönetici olmaktan uzaklaştıran mahkeme emirlerini takip edebilir ve durdurma emirleri ve barolar veya istihdamın askıya alınması gibi idari işlemler başlatabilir.
Tüm bunlardan hareketle, SEC, FINRA’nın sahip olduğu sınırlı kapsamın aksine, finansal ve iş ortamının tüm yönlerini denetlediği için daha geniş bir kapsama sahiptir. SEC, kurumsal finansman, ekonomik ve risk analizi, uygulama, inceleme, yatırım yönetimi ve alım satım ve piyasaları denetler. SEC, bireysel yatırımcılar için adaleti sağlamaktan sorumludur. FINRA ise, neredeyse tüm ABD borsacılarını ve aracı kurumlarını denetlemekten ve bu kişilerin kendi özel pazarlarında uygun şekilde faaliyet göstermeleri için yol-yöntem ve yasal sertifika sağlamaktan sorumludur.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] FINRA resmi internet sitesine erişim: < https://www.finra.org/#/ >
[2] SEC resmi internet sitesine erişim: < https://www.sec.gov/ >
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.