İhracatın Teşvikine Yönelik Yeni Esaslar*

Bilindiği üzere, 2/3876 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilerek 04.11.2021 tarihli ve 7341 sayılı Kanun^[1] adıyla yasalaşmıştır. 7341 sayılı Kanunla ihracatın^[2] teşviki bağlamında;

1) Ülkemizin ihracat stratejileri doğrultusunda ihracat odaklı ve devamlılık arz eden, ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetlerle iştigal eden firmaların teminat ihtiyaçlarını karşılayan ihtisaslaşmış bir kefalet kurumu olarak Türkiye İhracatçılar Meclisi^[3] (TİM) ve Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi’nin^[4] (Türk Eximbank) öz kaynaklarıyla kurulan İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi’ne^[5] İhracatçı Birliklerince gerekli sermaye katkısı sağlanması için ilgili kanuni düzenlemelerin yapılması,

2) İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi’ne aktarılmak üzere, FOB^[6] ihraç bedelinin onbinde üçüne kadar (hizmet sektörlerinde brüt asgari ücretin on katına kadar) bir oranda kesinti yapılması ve adı geçen kefalet kurumunun ileride kendi iş ve işlemleri ile yaratacağı öz kaynaklarına ilave bir gelir de sağlanarak sürekli güçlü bir finansal yapı içerisinde olması ve böylece ihracatçıya sürekli ve etkin bir şekilde hizmet verilmesi,

3) Hizmet sektörleri için alınan giriş aidatı ve yıllık aidat miktarı en fazla on altı yaşından büyükler için uygulanan aylık asgarî ücretin brüt tutarının beş katına karşılık gelen 17.890 TL tutarında tahsil edilebilmekte olup bu tutarın yüksek cirolu hizmet ihracatçılar dikkate alındığında, Hizmet İhracatçıları Birliği’nin faaliyetlerini gereğince sürdürülebilmesi bakımından yetersiz kaldığı, anılan Birliğin üyesi olan şirketlerin; ulaştırmadan, müteahhitliğe, bilişimden, sağlığa kadar çok farklı alanlarda faaliyet gösterdiği ve farklı ekonomik büyüklüklere sahip bulunduğu ve söz konusu aidatların, üyelerin gelir düzeyine göre farklılaştırılabilmesini teminen, ciro bazlı kademelendirme esasına göre tahsiline olanak sağlayan bir düzenlemeye yer verilmesi ve üst gelir grubundaki şirketlerden en yüksek oranda alınmak üzere on altı yaşından büyükler için uygulanan aylık asgarî ücretin brüt tutarı ile bu tutarın yirmi katı arasında belirlenen tutarda giriş aidatı ve yıllık aidat tahsiline yönelik düzenleme yapılması ve söz konusu belirlemede ihracat bedeli yerine cironun esas alınması,

4) İhracatçı Birliklerinin yedek akçelerinde bulunan meblağlar ile halihazırda TİM nezdinde faaliyet göstermekte olan Türkiye Tanıtım Grubu’nun (TTG) varlıklarının İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi’ne aktarılması, söz konusu aktarmaya ilişkin düzenlemelerde bu meblağların kısmen de aktarılabileceği belirtilerek Birliklerin ya da Türkiye Tanıtım Grubunun hali hazırda yürütmekte olduğu iş ve işlemler için kaynak problemi ile karşılaşılmamasının da temin edilmesi ve ihracatçı birlikleri ve TTG kapsamında TİM bünyesinde atıl durumda bulunan meblağların İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi’ne aktarılmasıyla ihracatçıların finansmana erişim sıkıntılarının çözümünde daha aktif ve güçlü bir yapının oluşturulması,

5) 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununda yapılacak düzenlemeyle yeni kurulacak serbest bölgelerde^[7], Bölge Kurucu ve İşletici (BKİ) şirketlerin, halihazırda faaliyet gösteren serbest bölgelerin BKİ şirketlerine tanınmış olan 30 yıllık kurumlar vergisi istisnasından yararlanmalarının sağlanması, böylelikle BKİ şirketlerin üstlendiği finansal risklerin hafifletilmesi için yatırım dönüş hızının artırılması ve iç verim oranının yükseltilmesi sağlanarak yeni serbest bölgelerin kurulmasının teşvik edilmesi,

6) Türkiye’de ihracatı finansman yolu ile destekleyen tek resmi kuruluş olan Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi’nin, diğer uluslararası ihracat kredi kuruluşları ile dış piyasada rekabet gücünün artırılması, yeniden yapılanma sürecinin hızlı ve etkin bir şekilde yürütülmesi, ihracatçıların diğer ülke ihracatçılarının ulaşabildiği kapsam ve maliyetlerle krediye, garantiye ve sigorta himayesine ulaşabilmesi ve bu sayede ihracatçıların rekabet gücünün ve uluslararası ticaretteki paylarının artırılması, değişen ve gelişen dünya ticaretinden Türkiye’nin daha fazla pay alabilmesinin sağlanması, Bankanın, ihracata ayırdığı kaynakların vergi, harç ve benzeri malî yükümlülükler ile daralmasının önüne geçilerek kanuni düzenlemelerin cevaz verdiği ölçüde faaliyetlerini serbestçe yürütebileceği bir hukuki statüye sahip olması ve zaman içinde değişen veya mevcut kanundan sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümleri, uygulamada karşılaşılan problemler, Banka ile aynı statüdeki Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi ve mevduat kabul eden diğer kamu bankalarının sahip olduğu vergi, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin muafiyet ve istisnaların Bankaya da sağlanarak Banka ile diğer kamu bankaları arasındaki eşitsizliğin ortadan kaldırılması

öngörülmektedir.

* Bu çalışmada yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çalışmadaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.

[1] 7341 sayılı Kanun için bkz. < https://www5.tbmm.gov.tr/kanunlar/k7341.html > erişim tarihi 05 Kasım 2021

[2] Ülkemizde 1980’li yıllarda başlayan sanayileşme ve sanayi ürünlerinin ihracattaki payının yükselme dönemine bakıldığında o dönemlerde yüzde 50’lerde olan ihracat içerisindeki sanayi ürünlerinin payının bugün yüzde 95,1’lere ulaştığı; ihracatın ekonominin çekici gücü ve lokomotifi olduğu ve nitelikli, katma değeri yüksek, inovasyon ve tasarıma dayalı ihracatın geliştirilmesinin oldukça kritik bir işleve sahip olduğu; Türkiye’nin 2021 yılın ilk çeyreğindeki yüzde 7,2 ve ikinci çeyreğindeki yüzde 21,7’lik büyümesinde ihracatın önemli bir payının olduğu, büyüme ve ihracat arasındaki korelasyon incelendiğinde bu korelasyonun yüzde 56’lık bir denge içerisinde gittiği, diğer bir deyişle her 1 liralık ihracat artışının ülkemizin büyümesinde 0,56 yüzdelik bir katkıya sahip olduğu ve ihracata dayalı büyüme modelinin öncelendiği ve önemsendiği; 2021 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 21,7 düzeyinde gerçekleşen büyümede ihracatın katkısının 10,8 puan olduğu ve ikinci çeyreği birleştirip birinci yarıdaki 14,3 büyüyen Türkiye ekonomisinde de 5,6 puan ihracatın büyümeye katkı yaptığı, anlaşılmıştır (284 sıra sayılı Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu Raporu, s.16; < https://www5.tbmm.gov.tr//sirasayi/donem27/yil01/ss284.pdf > erişim tarihi 05 Kasım 2021).

[3] 2018 yılında 60 bin üyesi olan bu grubun 2021 yılında üye sayısı 100 bine ulaşmıştır (Komisyon Raporu, s.20).

[4] Kredilerden yararlanan firma sayısı 13 binlerin üzerinde olup, bu firmaların yüzde 75’ini KOBİ’ler oluşturmaktadır. Bu arada, Kredi Garanti Fonu (KGF) toplam 539 milyar TL’lik krediye kefalet sağlamış, 539 milyar TL’lik kredinin 55,2 milyar TL’lik kısmını ihracat kredileri oluşturmuş, 55,2 milyar TL’nin yüzde 19’luk kısmının Eximbank tarafından kullandırılan KGF teminatlı krediler olduğu, Eximbank’ın Türkiye’deki ihracat kredileri içerisindeki payı toplam yüzde 51,7 civarındadır (Komisyon Raporu, s.20).

[5] İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi 10 milyon TL sermayeyle Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin %95 (9.500.000 TL) ile Eximbank’ın %5 (500.000 TL) ortaklığıyla 13 Ekim 2021 tarihli Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayınlanarak önce şirketin kurulmuş, sonra yasal alt yapısının oluşturulmaya çalışılmıştır (Komisyon Raporu, s.17 ve s.19).

[6] FOB (Free On Board): “Gemide Masrafsız” da denilen kural, satıcının malları belirlenen yükleme limanında, alıcı tarafından seçilen gemide veya bu şekilde teslim edilen malları temin ederek teslim etmesini ifade eder.

[7] 2020 rakamlarına göre, serbest bölgelerin 18 serbest bölge işletmecisiyle 22 milyar dolarlık bir ticaret hacmi ve 7,7 milyar dolarlık da ihracata katkı sağlayarak üretim, istihdam ve ihracat merkezleri olduğu, 500’ü yabancı sermayeli 2 bin şirketin serbest bölgelerde faaliyet gösterdiği ve 183 bin kişiye de istihdam sağladığı belirtilmektedir (Komisyon Raporu, s.16).

Yavuz Akbulak

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.