Şirketler bilançolarını güçlendirmek ve ekonomik şoktan kurtulmak için borçlandıkça, pandemi sırasında gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde kurumsal borç 12 trilyon dolardan fazla artmıştır. Ancak faiz oranlarındaki ani artışlar ve daha pahalı borç servisi, küresel borcun gayri safi yurtiçi hasılanın payı olarak düşmesine rağmen firmaların finansmanını zorluyor.
Reel sektördeki bu risk birikimi ve en güvenli ihraççılar için bile fonlama maliyetlerinin ikiye katlanması, birçok ekonomi ve finansal sistemleri için ciddi sorunlar oluşturabilir. IMF personeli tarafından geliştirilen yeni bir makine öğrenimi modeli, 1995 yılından bu yana 55 gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomide yaşanan önceki krizlerden alınan derslere dayanarak, kurumsal sıkıntıların sistemik ekonomik riske yayılma olasılığını tahmin ediyor. Gelecekteki krizleri tahmin etme gücüne sahip olabilecek yaklaşık 50 gösterge -firmaların borç oranlarından kredi genişlemesine ve aşırı değerli varlıklara- belirliyor ve ardından modeli eğitiyor.
Kurumsal borç temerrütleri ve diğer şirket sıkıntılarından kaynaklanan yayılma riski orta veya yüksek olan ülke sayısı geçen yıl daha sıkı küresel finansal koşullar nedeniyle keskin bir şekilde artmıştır. Bu, politika yapıcıların zor durumdaki şirketleri nakit ve borç erteleme ile desteklemek için yarıştıkları 2021 yılında görülen risk düşüşünü tersine çevirmiştir.
IMF’nin erken uyarı modeli tarafından izlenen ekonomilerin otuz sekizi orta risk altında ve çoğu Avrupa ve Asya’dan yedi ekonomi sistemik kurumsal sıkıntı riski yüksektir. Pandemi öncesine göre daha fazla ülke yüksek risk altındadır. Ayrıca, bu kategorideki büyük ekonomilerin oranı artmış olup; yüksek riskli ülkeler, 2019 yılının sonunda yalnızca %1’den 2022 yılının üçüncü çeyreğinde dünya gayrisafi yurtiçi hasılasının %21’ini oluşturmaktadır. Yalnızca dokuz ekonomi düşük riskli olarak görülmektedir.
Bank for International Settlements’ın rakamlarına göre, 2020-2021 dönemindeki keskin artışın ardından, finans dışı şirketler tarafından uluslararası borç ihracı, Haziran 2022 itibarıyla firmaların finansmana erişimi daha maliyetli bulması nedeniyle 136 milyar dolara kadar düşmüştür.
Küresel finansal koşulların daha da sıkılaşması hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerin karşı karşıya olduğu riskleri artıracaktır. Kurumsal sıkıntılardan kaynaklanan yayılmalar arasında daha yavaş ekonomik büyüme, artan işsizlik, savunmasız hanehalkları üzerindeki baskı, değişken varlık fiyatları ve finansal kurumlardaki takipteki kredilerde ani bir artış yer alabilir. Ve durum, pek çok gelişmekte olan ekonominin karşılaştığı baskıları artıracak olan doların değer kazanması gibi diğer faktörler tarafından daha da kötüleştirilebilir.
Harekete geçme zamanı
Peki, hükümetler ne yapabilirler? İlk olarak, şirketlerin başarısız olduğu veya olma ihtimalinin yüksek olduğu ülkeler, önceki bir IMF blogunda tartışıldığı gibi, etkili iflas sistemleri kurmalı ve sistemik riskleri kontrol altına almak için ağır borçlu firmaların piyasaya dayalı yeniden yapılandırılmasını kolaylaştırmalıdır. Ülkelerin krize hazırlık ve iflas çerçeveleri büyük önem taşıyor ve özellikle gelişmekte olan ekonomilerde güçlendirilebilir.
İkincisi, ülkeler yüksek riskli sektörleri ve borçluları hedef alan makro ve mikro ihtiyati politikalar kullanmaya devam etmelidir. Finansal sektöre yayılma olasılığını sınırlamak için, ülkeler ayrıca bankalar ve diğer finansal kuruluşlar için borç veren taraflı makroihtiyati politikalar kullanmalıdır. Örneğin, borç verenlerin varlık ve yükümlülüklerinin şeffaflığını artırarak, mevcut borçlarını ödeyemeyen firmalara daha fazla borç vermekten kaçınarak, sermaye tamponlarını güçlendirerek ve kapsamlı stres testleri yaparak.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.